Συλλήψεις, γρηγορόσημα, και οι σκιές πάνω από τις πολεοδομίες
Οι νέες αποκαλύψεις για ΥΔΟΜ της Αττικής δεν ανοίγουν μόνο έναν φάκελο διαφθοράς. Επαναφέρουν το ερώτημα για το ποιος πραγματικά λαμβάνει αποφάσεις που καθορίζουν περιουσίες εκατομμυρίων ευρώ.
Φάνης Ουγγρίνης 
Στα γραφεία των πολεοδομιών, το χαρτομάνι εν πολλοίς ψηφιοποιήθηκε, όμως οι πειρασμοί φαίνεται πως παραμένουν αναλλοίωτοι. Οι συλλήψεις υπαλλήλων σε δήμους της βορειοανατολικής Αττικής για –επί πληρωμή– διευκολύνσεις σε οικοδομικές άδειες, μειώσεις προστίμων και τακτοποιήσεις ακινήτων δεν προκάλεσαν ιδιαίτερη έκπληξη στην κοινή γνώμη. Το αντικείμενο τέτοιων συναλλαγών είναι γνωστό εδώ και δεκαετίες· το ίδιο και ο τρόπος λειτουργίας των κυκλωμάτων.
Εκείνο που προκαλεί μεγαλύτερο προβληματισμό είναι ότι όλα αυτά φέρονται να συνέβαιναν ενώ το κράτος έχει επενδύσει τεραστια ποσά στην ψηφιοποίηση διαδικασιών, στο Κτηματολόγιο, στους δασικούς χάρτες, και γενικά στην ακριβή καταγραφή της χωρικής πληροφορίας. Ειδικά αν συνυπολογίσουμε πως οι ποινές για «παθητικό φακελάκι» έγιναν πολύ βαρύτερες μετά τις πρόσφατες τροποποιήσεις του Ποινικού Κώδικα (είχαν μειωθεί το 2019, επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ).
Το τελευταίο συμβάν αναδεικνύει μια κλασική ελληνική ιδιαιτερότητα: όποτε αποκαλύπτονται παρανομίες στο Δημόσιο, η συζήτηση περιορίζεται στα πρόσωπα που συνελήφθησαν. Σπανιότερα εξετάζεται το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλλιεργήθηκε η παράνομη δραστηριότητα. Τα -όχι εντυπωσιακά- ποσά που κατασχέθηκαν, οι κρυπτογραφημένες εφαρμογές, οι μεσάζοντες και τα συνθηματικά αποτελούν το αστυνομικό μέρος της υπόθεσης. Το πολιτικό και διοικητικό μέρος βρίσκεται αλλού.
Οι Υπηρεσίες Δόμησης υπάγονται τυπικά στους δήμους, όμως εφαρμόζουν ένα σύνθετο πλέγμα νόμων και εγκυκλίων, συντασσόμενων από ανώτερα επίπεδα διοίκησης. Οι υπογραφές μπαίνουν μεν τοπικά, μα οι ερμηνείες συχνά διαμορφώνονται πολύ ψηλότερα. Εκεί όπου αποφασίζονται παρεκκλίσεις, εξετάζονται προσφυγές, αξιολογούνται αμφισβητήσεις και καθορίζονται τελικά οι όροι που επηρεάζουν την αξία ενός ακινήτου.
Η χρονική συγκυρία καθιστά την υπόθεση ακόμη πιο σημαντική. Η ελληνική επικράτεια βρίσκεται μπροστά στο μεγαλύτερο πρόγραμμα ανασχεδιασμού των τελευταίων δεκαετιών. Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια θα καθορίσουν χρήσεις γης, όρους δόμησης και αναπτυξιακές δυνατότητες σε χιλιάδες περιοχές. Με απλά λόγια, θα διαμορφώσουν τον χάρτη της επόμενης γενιάς επενδύσεων και περιουσιών.
Επομένως το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στους έξι συλληφθέντες ή στα τριάντα ακόμη πρόσωπα που φέρονται να έχουν ταυτοποιηθεί. Αντιθετα επεκτείνεται στο σύνολο του μηχανισμού: στον τρόπο επιλογής προσώπων για κρίσιμα συμβούλια, στις διαδικασίες λογοδοσίας, και στις αποστάσεις που οφείλουν να υπάρχουν όταν διακυβεύονται οικονομικά συμφέροντα. Η ύπαρξη προσωπικών, κοινωνικών ή επαγγελματικών σχέσεων μεταξύ ανθρώπων που δραστηριοποιούνται στον ίδιο χώρο δεν αποτελεί από μόνη της πρόβλημα. Σε ένα περιβάλλον όμως όπου διακυβεύονται το φυσικο περιβαλλον και εκατομμύρια ευρώ, η διαφάνεια δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Ήταν λοιπόν εύλογη η παραίτηση του ΓΓ Χωρικού Σχεδιασμού. Καλως ή κακώς, μετά και τον ΟΠΕΚΕΠΕ, η κοινωνία δεν ανέχεται σκιές.
Πάντως η κυβέρνηση θεσμοθετεί νέες δικλείδες ασφαλείας. Η πλατφόρμα politis.gov.gr θα επιτρέπει στον πολίτη να γνωρίζει ανά πάσα στιγμή πού βρίσκεται η υπόθεσή του, ενώ ο νέος Κώδικας Χωροταξίας και Πολεοδομίας καλείται να περιορίσει ασάφειες που επί χρόνια επέτρεπαν επιλεκτικές ερμηνείες της νομοθεσίας. Πρόκειται για εφαρμογές ισονομίας, κινουμενες προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, καμία ψηφιακή εφαρμογή δεν αρκεί όταν οι ανθρώπινες σχέσεις, οι άτυπες επιρροές και οι γκρίζες ζώνες παραμένουν ισχυρότερες από τους κανόνες.
Οι συλλήψεις στις πολεοδομίες ίσως αποδειχθούν κομβική επιτυχία των αρχών. Ίσως μάλιστα να προκαλέσουν μια πολύ ευρύτερη -αναγκαία- συζήτηση. Διότι το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος πήρε το φακελάκι, ή ποσο χοντρο ήταν αυτό. Είναι ποιος διαμορφώνει τους όρους μέσα στους οποίους το φακελάκι εξακολουθεί να ζητείται και να λαμβάνεται.