SMR στην Ελλάδα, για ενεργειακή ασφάλεια και σταθερότητα

Σε χθεσινή σύνοδο στο Παρίσι, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έσπασε ένα ταμπού δεκαετιών: άνοιξε δημόσια τη συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια στην Ελλάδα. Χωρίς περιστροφές, πρότεινε να εξεταστεί η εισαγωγή Small Modular Reactors (SMR) στην ενεργειακή παραγωγή της χώρας.

Οι SMR πλέον δεν αποτελούν θεωρητικό τεχνολογικό πείραμα. Είναι μικροί, αρθρωτοί πυρηνικοί αντιδραστήρες, προκατασκευασμένοι σε τμήματα σε και έτοιμοι για συναρμολόγηση σε χώρο εγκατάστασης. Σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική είναι η πιο πιθανή νέα γενιά πυρηνικής ενέργειας. Τα υποσχόμενα πλεονεκτήματα τους είναι αξιόλογα: μειωμένο κόστος επένδυσης, αυξημένη ασφάλεια, ευελιξία στη χωροθέτηση και σταδιακή προσθήκη μονάδων.

Ακόμη και οι σεισμοί – ένα σοβαρό ζήτημα για χώρες σαν την Ελλάδα – αντιμετωπίζονται επιτυχημένα από τα πρωτότυπα μοντέλα SMR. Η σεισμική μόνωση βάσης, οι υπόγειες εγκαταστάσεις και τα παθητικά συστήματα ασφαλείας μειώνουν τον κίνδυνο· δοκιμές σε ακραία σενάρια έχουν αποδείξει αντοχή σε επιταχύνσεις αντίστοιχες σε εξαιρετικά σπάνιους σεισμούς, άνω των 8,5 Ρίχτερ. Η τεχνολογία λοιπόν είναι ώριμη για συζήτηση, αν όχι ακόμη για μαζική εφαρμογή.

Η ανάγκη υιοθέτησης είναι προφανής. Η ΕΕ βλέπει ήδη τις επιπτώσεις της ραγδαίας ηλεκτροκίνησης και της περαιτέρω διάδοσης ψηφιοποίησης και ρομποτικής. Η αξιοπιστία του ενεργειακού δικτύου και η απρόσκοπτη λειτουργία βιομηχανιών και νοικοκυριών εξαρτώνται από σταθερές πηγές ενέργειας. Το φυσικό αέριο κατά βάση εισάγεται, από κράτη απρόβλεπτα. Ταυτόχρονα, η ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ εξαρτάται σε υπερβολικά μεγάλο βαθμό από εξειδικευμένο εξοπλισμό ασιατικής προέλευσης· εξοπλισμό που ίσως αργότερα καταστεί δυσπρόσιτος. Κατά συνέπεια, οι SMR μπορούν να εγγυηθούν την επιθυμητή ενεργειακή ασφάλεια, μειώνοντας την εξάρτηση από εισαγωγές και άνθρακα.

Παγκοσμίως, η προβλεπόμενη ανάπτυξη των SMR ακολουθεί τρεις φάσεις: 2025–2030 για τις πρώτες εμπορικές εγκαταστάσεις στη Δύση, 2030–2040 για παραγωγή μειωμένου κόστους, και μετά το 2040 για τυποποίηση και ευρεία διάδοση της τεχνολογίας. Η Ελλάδα, με περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία και τα νησιά, έχει διαφορά πιθανά σημεία χωροθέτησης· μπορεί να αξιοποιήσει από εγκαταλελειμμένες λιγνιτικες μονάδες μέχρι υπεράκτιες εξέδρες.

Ωστόσο τα εμπόδια παραμένουν. Η –μη επαρκώς ενημερωμένη– κοινή γνώμη εξακολουθεί να φοβάται την πυρηνική ενέργεια, το αναγκαίο ρυθμιστικό πλαίσιο απουσιάζει, η χρηματοδότηση απαιτεί ξεκάθαρο σχέδιο, τα όποια απόβλητα απαιτούν κατάλληλη διαχείριση. Πάντως παρά τις δυσκολίες, ο στόχος είναι ρεαλιστικός, η ενιαία ευρωπαϊκή στρατηγική σοβαρή, και η ευκαιρία μεγάλη.

Κάθε ταξίδι ξεκινά με ένα βήμα. Το βήμα αυτό έγινε στο Παρίσι. Η Ελλάδα επιτέλους ξεφεύγει από δεκαετίες ιδεοληπτικής άρνησης και ξεκινά διάλογο πάνω στη νέα εποχή της ενέργειας. Οι SMR προφανώς δεν αποτελούν μια άμεσα επιδραστική επανάσταση. Αποτελούν όμως εργαλείο εθνικής επιβίωσης, ενεργειακής ασφάλειας και υψηλότερης ανταγωνιστικότητας. Και αυτά τα θετικά χαρακτηριστικά είναι αδιαμφισβήτητα.