Μάθημα Ηθικής: Επιλογή ουσίας ή αποφυγή σύγκρουσης;

Ως γνωστόν, την ώρα των Θρησκευτικών, κάποιοι μαθητές σηκώνονται και βγαίνουν έξω. Μέχρι σήμερα, απλώς δεν συμμετείχαν. Από του χρόνου, θα πηγαίνουν αλλού. Σε ένα νέο μάθημα με τίτλο «Ηθική». Δύο ώρες την εβδομάδα. Ένα μικρό βήμα προόδου για το ωρολόγιο πρόγραμμα. Μια πιο σημαντική μετατόπιση για το ελληνικό σχολείο.

Η εισαγωγή της Ηθικής προφανώς δεν είναι παιδαγωγική καινοτομία. Είναι θεσμική συμμόρφωση. Οι αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας επέβαλαν στην Πολιτεία να προσφέρει εναλλακτικό μάθημα σε όσους απαλλάσσονται από τα Θρησκευτικά. Το Υπουργείο επέλεξε την ασφαλέστερη οδό. Όχι θρησκειολογία. Όχι σύγκριση δογμάτων. Ηθική. Πιο κοσμική. Πιο εύπεπτη. Με λιγότερο πολιτικό κόστος.

Φυσικά δεν πρόκειται να έρθουν όλα εύκολα. Η Ηθική ως μάθημα δεν είναι εντελώς ουδέτερη. Είναι μια επιλογή οπτικής. Αφαιρεί το ιστορικό και πολιτισμικό βάθος της θρησκείας και μεταφέρει τη συζήτηση σε ένα πιο αφηρημένο, φιλοσοφικό επίπεδο. Για κάποιους, αυτό αποτελεί πρόοδο. Για άλλους, αποξένωση από τη θρησκευτική εμπειρία. Οι θεολόγοι δεν διαφωνούν τυχαία. Επιμένουν ότι ένα μάθημα θρησκειολογίας θα ήταν πιο συνεπές με μια πραγματικά πλουραλιστική εκπαίδευση. Όχι απαραίτητα επιδιώκοντας να διατηρήσουν προνόμια, μα επειδή αναγνωρίζουν ότι η κατανόηση της πίστης περνά και μέσα από τη γνώση των διαφορών. Αρκετοί αλλόθρησκοι γονείς θα συμφωνήσουν μαζί τους.

Έτσι όπως εξελίχθηκε η επιλογή των αρμοδίων, μοιάζει περισσότερο με διαχείριση ισορροπιών παρά με μακρόπνοη εκπαιδευτική στρατηγική. Αποφεύχθηκε μια φορτισμένη σύγκρουση, ίσως όμως αποφεύχθηκε και η ουσία του πράγματος.

Υπάρχει και έτερο ζήτημα, εντελώς πρακτικό. Για να συσταθεί τμήμα Ηθικής, χρειάζονται τουλάχιστον δέκα μαθητές. Αυτό σημαίνει ότι σε πολλές περιοχές το μάθημα απλώς δεν θα υπάρχει. Η επιλογή θα είναι θεωρητική· ένα δικαίωμα χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα. Και όπου τελικά λειτουργήσει, θα διδάσκεται από θεολόγους ή φιλολόγους που καλούνται να αφήσουν στην άκρη τις προσωπικές τους πεποιθήσεις. Δύσκολο. Όχι αδύνατο. Αλλά σίγουρα δύσκολο σε ένα σύστημα που δεν έχει μάθει να αξιολογεί.

Εδώ βέβαια τίθεται και ένα ενοχλητικό ερώτημα: εφόσον η θρησκειολογία θεωρείται αποδεκτή ως εναλλακτική, γιατί δεν ανανεώνεται το ίδιο το μάθημα των Θρησκευτικών; Γιατί διατηρείται μια δομή που αμφισβητείται δικαστικά και παιδαγωγικά; Εδώ κάθε συζήτηση σταματά, με διακομματική συναίνεση.

Πάντως η ως τώρα προσπάθεια δεν συγκρίνεται με άλλες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις. Εδώ φαίνεται κάτι να αλλάζει, αλλά παραμένει άγνωστη η κατάληξη. Εάν διδαχτεί σωστά, η Ηθική μπορεί όντως να διευρύνει ορίζοντες. Να βοηθήσει τους μαθητές να σκεφτούν πέρα από το εφήμερο. Να αμφισβητήσουν το κοινότοπο. Να δουν ακόμη και την ίδια την ελληνορθόδοξη παράδοση με φρέσκια ματιά.

Μπορεί όμως και να καταλήξει ένα ακόμη μάθημα χωρίς πυρήνα και επιδραστικότητα. Με ευθύνη του Υπουργείου, των θεσμών, αλλά και του ίδιου του εκπαιδευτικού σώματος, να στερηθεί σαφή στόχο. Αν η ύλη δεν είναι προσεγμένη, αν οι διδάσκοντες δεν είναι έτοιμοι, αν η εφαρμογή μείνει άνιση, το εγχείρημα θα απαξιωθεί γρήγορα. Και τότε θα έχει χαθεί μια μεγάλη ευκαιρία.

Εν τέλει, το σχολείο δεν κρίνεται από τα μαθήματα που προσφέρει. Κρίνεται από τους ανθρώπους που διαμορφώνει. Και το να γίνει κανείς «καλός άνθρωπος» δεν είναι το αυτονόητο αποτέλεσμα ενός τίτλου μαθήματος. Είναι πολιτική επιλογή, ικανή να παρέχει την κορυφαία δεξιότητα.