Ασυμβίβαστο υπουργού-βουλευτή: αρκεί ως λύση;

Κατ’ αρχήν ευπρόσδεκτη η πρόταση του πρωθυπουργού για ασυμβίβαστο υπουργού-βουλευτή μετά το 2027. Ισχυροποιεί τη διάκριση των εξουσιών και τον καθιστά υπηρέτη όλης της χώρας, όχι μιας μεμονωμένης εκλογικής περιφέρειας. Ομολογουμένως προκύπτουν ερωτήματα. Ο πρωθυπουργός θα είναι βουλευτής; Ένας υπουργός θα επιτρέπεται να είναι υποψήφιος στις επόμενες κοινοβουλευτικές εκλογές; Όταν χάνεται ένας υπουργικός θώκος, θα ανακτάται μια βουλευτική έδρα; Η συμμετοχή μόνο τεχνοκρατών σε μια κυβέρνηση θα μείωνε τη λαϊκή της νομιμοποίηση; Η αξία της προτεινόμενης μεταρρύθμισης εν πολλοίς θα εξαρτηθεί και από τις απαντήσεις στα παραπάνω. Εντούτοις, το μέτρο τοποθετείται στο μέλλον, ενώ η κοινωνία περιμένει άμεσες λύσεις.

Την Κυριακή, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ξαναμίλησε για σύγκρουση με το βαθύ κράτος, με αφορμή τη νέα περί ΟΠΕΚΕΠΕ δικογραφία. Μετά την προηγούμενη ανάλογη δήλωση τον περασμένο Μάρτιο, πράγματι ελήφθησαν ορισμένα εύστοχα μέτρα. Ωστόσο, η απόδοσή τους εντός του κρατικού μηχανισμού δεν πρόκειται να φανεί από τη μία στιγμή στην άλλη, άρα θα χρειαστεί να κάνουμε υπομονή.

Δυστυχώς, το βαθύ κράτος βρίσκεται και μέσα στο κόμμα του, υπό διάφορες μορφές. Άλλωστε, βαθύ κράτος δεν είναι μόνο τα μικρά και μεγάλα ρουσφέτια, ούτε αποκλειστικά οι υπουργικές αποφάσεις. Είναι και οι αργομισθίες εγκάθετων σε καλοπληρωμένες διοικητικές θέσεις. Είναι και οι απευθείας αναθέσεις σε κομματικά φερέφωνα. Είναι και η αξιοποίηση non papers για τη σπίλωση ατόμων και επιχειρήσεων. Είναι γενικά οτιδήποτε ενθαρρύνεται και ενορχηστρώνεται υπεράνω του νόμου. Ας παραμείνουμε όμως στα βουλευτικά ρουσφέτια, την αφορμή για τις τελευταίες συζητήσεις.

Τι σημαίνει ρουσφέτι; Πρόκειται για έθιμο εν ισχύ από γεννήσεως ελληνικού κράτους και δεν αποτελεί δική μας αποκλειστικότητα. Σε ποικίλες εκδοχές παρουσιάζεται σε κάθε κοινοβουλευτική δημοκρατία, ασχέτως εκλογικού συστήματος· εντοπίζεται ακόμη και σε χώρες με σχεδόν ανύπαρκτη διαφθορά. Και εκεί γίνονται παρεμβάσεις των λαϊκών εκπροσώπων για θέματα συχνά αστεία ή υπερβολικά εξειδικευμένα, όπως η παραμονή στρατοπέδων και λοιπών κρατικών δραστηριοτήτων. Η επιστολή (email πια) στον τοπικό βουλευτή είναι κλασική πρακτική.

Ως είθισται, μετά την υποβολή αιτήματος εκλογέα σε βουλευτικά γραφεία, αυτό διεκπεραιώνεται υπηρεσιακά· οι ίδιοι οι πολιτευόμενοι εμπλέκονται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Εξυπακούεται πως οι περισσότεροι αποφεύγουν ζητήματα καταφανώς παράνομα και, στη χειρότερη περίπτωση, ασχολούνται με όσα βρίσκονται σε γκρίζα περιοχή. Εν Ελλάδι, τα πιο συνηθισμένα αιτήματα αφορούν στρατευμένα τέκνα, μετεγγραφές φοιτητών και ολιγόμηνες συμβάσεις εργασίας. Κοινώς, προνομιακή μεταχείριση για τα «δικά μας» παιδιά, έναντι των υπολοίπων. Πράγματα πεζά. Έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί(;) ο καιρός που οι βουλευτές τακτοποιούσαν δάνεια, άδειες λειτουργίας και διαγραφές χρεών.

Πάντως υπάρχουν και πάμπολλες περιπτώσεις όπου οι πολίτες ζητούν βουλευτική συνδρομή απέναντι σε ενδεχόμενη εκούσια αβλεψία ή έστω ολιγωρία/ανικανότητα των αρχών. Παρά την ψηφιοποίηση, ουκ ολίγοι εξακολουθούν να ταλαιπωρούνται μέσα στον λαβύρινθο της νομοθεσίας και των εγκυκλίων. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η παρέμβαση δύναται να αποκαταστήσει κάποια αδικία.

Βέβαια, το τέλειο θα ήταν να λειτουργούσαν όλα ομαλά και δίκαια δίχως έξωθεν παρεμβάσεις. Μακάρι να φτάσουμε εκεί, μέσω της ψηφιοποίησης, της κωδικοποίησης των νόμων, της διαφάνειας και της αυξημένης λογοδοσίας. Ως τότε, οι βουλευτικές παρεμβάσεις θα είναι αναγκαίες. Συνεπώς, πέραν του ασυμβίβαστου υπουργού-βουλευτή, τι άλλο θα συνέβαλε σε βελτίωση της κατάστασης;

Η στροφή σε μονοεδρικές περιφέρειες αποτελεί ενδιαφέρουσα μεταρρύθμιση ώστε να εξυγιανθεί η σχέση βουλευτών-εκλογέων και να εξουδετερωθούν οι εξωθεσμικοί παράγοντες. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί πως το ισχύον σύστημα αντιπροσώπευσης είναι ούτως ή άλλως ανισόρροπο, όταν 40% του πληθυσμού κατοικεί στην Αττική· η Θεσσαλονίκη είναι επίμονα αντιδραστική και εξαιτίας της εν λόγω ανισορροπίας. Ίσως οι μονοεδρικές θα έπρεπε να συνδυάζονται με περιφερειακές λίστες ενιαίου μεγέθους, δια των οποίων θα εκφράζεται ικανοποιητικότερα η περιφέρεια, μα και οι ψηφοφόροι μικρών κομμάτων.

Το σίγουρο είναι πως ένα σύστημα -κυρίως- άμεσα εκλεγμένων αντιπροσώπων υπερτερεί ξεκάθαρα έναντι του απόλυτου διορισμού βουλευτών από έναν πανίσχυρο αρχηγό. Απλώς χρειάζεται περιοδική επαναρρύθμιση.

Στη τρέχουσα επικαιρότητα, η κυβερνητική αντίδραση φυσικά δεν μπορεί να χαρακτηριστεί απαλλακτικός ανασχηματισμός· ήταν υποχρεωτική αντικατάσταση προσώπων. Η αποποίηση της κοινοβουλευτικής ασυλίας από ορισμένους βουλευτές ήταν ορθή. Επίσης ορθή η δήλωση Καραμανλή για αποχή του στις επόμενες εκλογές, αν και θα ήταν προτιμότερη τυχόν άμεση παραίτησή του από την έδρα.

Τούτων δοθέντων, οι πολίτες θα είναι εξαιρετικά δύσπιστοι αν επανεμφανιστούν υπόδικοι στα ψηφοδέλτια, ακόμη και για αστεία πλημμελήματα. Μετά τα Τέμπη, καταγράφεται συνεχώς αυξανόμενη δυσπιστία, κυρίως στα αστικά κέντρα. Το απέδειξαν οι οξύτατες αντιδράσεις απέναντι σε τυπικά τηλεφωνήματα εκδήλωσης ενδιαφέροντος για αγροτικές επιδοτήσεις. Καλώς ή κακώς, οποιαδήποτε συμμετοχή ονομάτων από τις δικογραφίες στις επόμενες εκλογές θα εκληφθεί ως παροχή προστασίας και άφεση αμαρτιών. Ο πρωθυπουργός καλείται να εξετάσει σοβαρά την πτυχή αυτή.