Ανακουφιστική φροντίδα, ως προσφορά αξιοπρέπειας

Διαβάζοντας τον επικήδειο της Λένας Παπαληγούρα προς τον πατέρα της Αναστάση, συνειδητοποιήσαμε την αδυναμία της ελληνικής Πολιτείας να σταθεί με τον δέοντα σεβασμό απέναντι στο βιολογικό τέλος. Ο θάνατος δεν είναι ήττα. Είναι η τελική φάση της ζωής, και ως τέτοια χρειάζεται μέριμνα, όχι εγκατάλειψη. Ωστόσο στην Ελλάδα η ανακουφιστική φροντίδα παραμένει προνόμιο λίγων. Παραμένει σχεδόν πολυτέλεια, αντί για αυτονόητη υπηρεσία ενός σύγχρονου κράτους.

Πίσω από τον όρο «ανακουφιστική» κρύβεται το εξής απλό: να μην βασανίζεται ο μέσος άνθρωπος όταν η ιατρική αδυνατεί να θεραπεύσει· να υπάρχει η ομάδα εκείνη που απαλύνει τον σωματικό και ψυχικό πόνο, στηρίζει την οικογένεια, και οργανώνει με αξιοπρέπεια τη μετάβαση. Δυστυχώς στη χώρα μας δυσανάλογα μεγάλο μέρος αυτής της φροντίδας προσφέρεται από εθελοντικούς οργανισμούς ή μη κερδοσκοπικά κέντρα, που στηρίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε δωρεές. Το κράτος παραμένει θεατής, με περιορισμένα ειδικά προγράμματα, χωρίς ενιαία πολιτική και σταθερή χρηματοδότηση. Υπολογίζεται ότι περίπου 120.000–135.000 άτομα θα μπορούσαν να λαμβάνουν τέτοια φροντίδα ετησίως, αλλά σήμερα εξυπηρετούνται μόνο λίγες εκατοντάδες.

Αν και η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικό ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, οι ανάγκες ενός ασθενούς τελικού σταδίου διαφέρουν από εκείνες των συνηθισμένων ασθενών. Για την κάλυψή τους δεν υπάρχει εθνικό σχέδιο: δεν προβλέπεται η σχετική εκπαίδευση προσωπικού, ούτε η σαφής ένταξη της ανακουφιστικής φροντίδας στο υγειονομικό πλαίσιο. Υπό το ισχύον καθεστώς, ο κλάδος υγείας του ΕΦΚΑ δεν την καλύπτει επαρκώς.

Δεν υπάρχει γενικευμένο πλαίσιο αποζημίωσης για την υποστήριξη σε ειδικά κέντρα ή κατ’ οίκον, ούτε ειδική μέριμνα για όσους οικείους φροντίζουν βαριά πάσχοντες. Ουσιαστικά, η αξιοπρέπεια του ασθενούς εξαρτάται από το πορτοφόλι του, τις γνωριμίες του, ή την τύχη να βρεθεί κρεβάτι σε μονάδα τέτοιας φροντίδας. Όσοι δεν έχουν πρόσβαση, αναγκαστικά μπαινοβγαίνουν σε δημόσια νοσοκομεία, όπου εκ των πραγμάτων δεν μπορούν να προσφερθούν ούτε χρόνος, ούτε στοργή. Την ίδια στιγμή, οι δαπάνες για παρηγορητικες πρακτικές καλύπτονται ακόμη και κατά 100% στη Σκανδιναβία, στις δε Ισπανία – Ιταλία κατά ~50%.

Ως έχει, η εν Ελλάδι κατάσταση χαρακτηρίζεται θεσμική αδικία: η τελευταία περίοδος της ζωής να βιώνεται με έντονο πόνο, με φόβο και με απομόνωση, αντί για γαλήνη, συνδυασμένη με την άνετη παρουσία συγγενών και φίλων.

Ο επικήδειος της Λένας Παπαληγούρα δεν ήταν απλώς συγκινητικός· ήταν μια υπενθύμιση ότι ο καθένας δικαιούται να πεθάνει με αξιοπρέπεια, ειδικά όταν γύρω του υπάρχει αγάπη και σεβασμός. Η ανακουφιστική φροντίδα δεν είναι ιατρική… πολυτέλεια, δεν είναι προνόμιο. Η αναχώρηση προς το Επέκεινα δεν επιτρέπεται να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα τύχης, χρημάτων ή διασυνδέσεων. Είναι ζήτημα ανθρωπισμού, και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως βασικό δικαίωμα. Δικαίωμα που θα πρέπει να επεκτείνεται ακόμη και στην υποβοηθούμενη αυτοκτονία. 

ΥΓ. Η Ελληνορθόδοξη Εκκλησία -τυπικά- δεν προσφέρει εξόδιο ακολουθία σε όσους επιλέγουν την υποβοηθούμενη αυτοκτονία και την αποτέφρωση. Οι δογματικοι λόγοι για το γεγονός αυτό είναι σεβαστοί, αλλά οι συγκεκριμένες επιλογές δεν δηλώνουν ασέβεια προς την πίστη. Δηλώνουν στοιχειώδη αυτοσεβασμό.