Ο ΟΠΕΚΕΠΕ και τα αγροτικά μπλόκα: Η ανάγκη για μια νέα αρχή στον πρωτογενή τομέα

Οι κινητοποιήσεις με τα μπλόκα και η κρίση εμπιστοσύνης στις ενισχύσεις αποκαλύπτουν βαθιές παθογένειες και την ανάγκη για μεταρρυθμίσεις που θα στηρίξουν πραγματικά την αγροτική οικονομία.

Οι αγροτικές κινητοποιήσεις και τα γνωστά μπλόκα στους δρόμους επιστρέφουν με μια περιοδικότητα που θυμίζει περισσότερο μια τελετουργική επανάληψη παρά πραγματική κινητοποίηση. Παρουσιάζονται ως έκφραση αγωνίας, όμως η μορφή που συχνά λαμβάνουν μοιάζει περισσότερο με πρακτική συνδικαλιστικού εκβιασμού που στοχεύει σε άμεσες παραχωρήσεις παρά σε μια ουσιαστική συζήτηση για το μέλλον του πρωτογενούς τομέα. Η επιλογή της διακοπής της κυκλοφορίας και της παρεμπόδισης της οικονομικής δραστηριότητας δεν ενισχύει την αξιοπιστία των αιτημάτων, ούτε βοηθά την κοινωνία να αντιληφθεί το πραγματικό εύρος των δυσκολιών των αγροτών. Αντίθετα δημιουργεί ένα κλίμα αντιπαράθεσης που συσκοτίζει τα διαρθρωτικά προβλήματα.

Σε αυτό το περιβάλλον ξέσπασε το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, το οποίο αποκάλυψε ακραίες μορφές κακοδιαχείρισης στη διάθεση των πόρων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Οι έλεγχοι της EPPO ανέδειξαν πλήθος παρατυπιών που αφορούσαν εικονικές εκτάσεις, ψευδή δικαιολογητικά και οργανωμένα σχήματα εξαπάτησης. Οι διώξεις που ασκήθηκαν και οι έρευνες που συνεχίζονται αποδεικνύουν ότι μεγάλο τμήμα του συστήματος λειτουργούσε χωρίς επαρκείς δικλίδες ελέγχου. Το πλήγμα στην αξιοπιστία του μηχανισμού ήταν σοβαρό, όμως η έγκαιρη καταβολή των υπεσχημένων ενισχύσεων στους δικαιούχους συγκράτησε την ανασφάλεια και απέτρεψε περαιτέρω αναταράξεις. Η υπόθεση αυτή έδειξε ότι οι αδυναμίες δεν ήταν παροδικές αλλά βαθιά ριζωμένες, στο ίδιο το σύστημα μιας ξεπερασμένης κρατικοδίαιτης γραφειοκρατίας, χωρίς καμία αναπτυξιακή προοπτική.

Η ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης αναδεικνύει μια γεωργία που παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα μοντέλο χαμηλής παραγωγικότητας και υψηλής εξάρτησης από την επιδότηση. Ο κατακερματισμένος κλήρος περιορίζει τη δυνατότητα επενδύσεων, η ανοργάνωτη παραγωγή αποθαρρύνει τις οικονομίες κλίμακας και η περιορισμένη συμμετοχή σε αλυσίδες αξίας διατηρεί τα αγροτικά προϊόντα χαμηλά στην ανταγωνιστικότητα. Οι συνεταιρισμοί, οι οποίοι θα μπορούσαν να είναι μοχλός οργάνωσης και εξωστρέφειας, έμειναν για δεκαετίες παγιδευμένοι σε κομματικούς μηχανισμούς που υπονόμευσαν την αξιοπιστία τους. Παράλληλα η διαχρονική χρήση των ευρωπαϊκών κονδυλίων χωρίς σαφή στρατηγική οδήγησε σε χαμηλή απόδοση των πόρων, που σε άλλες χώρες συνέβαλαν σε τεχνολογικό εκσυγχρονισμό και ενίσχυση της παραγωγής.

Οι προτάσεις για την επόμενη ημέρα δεν μπορούν να περιοριστούν στην ικανοποίηση των αιτημάτων που ακούγονται στα μπλόκα. Το ζητούμενο είναι η αλλαγή προσανατολισμού του συστήματος ενισχύσεων ώστε να στηρίζει επενδύσεις και όχι παθητική παραμονή στο επάγγελμα. Απαιτείται αυστηρός και πλήρως ψηφιακός έλεγχος των δικαιούχων από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, ώστε να αποτραπούν οι παρατυπίες που διαστρεβλώνουν την αγορά και στερούν πόρους από όσους παράγουν πραγματικά. Χρειάζεται επίσης η ενίσχυση των σύγχρονων συνεταιριστικών σχημάτων με επαγγελματική διοίκηση και σαφείς κανόνες λογοδοσίας, επενδύσεις σε αρδευτικά έργα και αποθηκευτικές υποδομές, καθώς και η ισχυρή υποστήριξη στην τεχνολογία και στην εκπαίδευση των νέων αγροτών.

Η αγροτική πολιτική οφείλει να ευνοεί όσους θέλουν να αναπτύξουν επιχειρηματική δραστηριότητα και όχι όσους αναζητούν απλώς εισοδηματική ενίσχυση.

Το συμπέρασμα είναι ότι η Ελλάδα μπορεί να οικοδομήσει μια βιώσιμη και ανταγωνιστική αγροτική οικονομία μόνο αν εγκαταλείψει τις παλιές πρακτικές που οδήγησαν στη σημερινή κρίση. Η συζήτηση που προκαλούν τα μπλόκα δεν πρέπει να εγκλωβιστεί σε άμεσες διεκδικήσεις αλλά να λειτουργήσει ως αφετηρία για μια εθνική στρατηγική που θα στοχεύει στην παραγωγή αξίας. Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ δείχνει τι πρέπει να αλλάξει και η θεσμική θωράκιση αποτελεί την προϋπόθεση για να κερδίσει ο πρωτογενής τομέας τη θέση που του αξίζει στην οικονομία. Με διαφάνεια, με επαγγελματισμό και με επενδυτική λογική η ελληνική γεωργία μπορεί να αποκτήσει προοπτική και να ανακτήσει την εμπιστοσύνη της κοινωνίας. Ειδάλλως οι αγρότες θα μένουν όλο και λιγότεροι να χύνουν τα γάλατα και να πετάνε τις μπάλες με το σανό, στις επαρχιακές πλατείες και τους δρόμους, παρά τα παραταγμένα ακριβά τους τρακτέρ.