Η Θεσσαλονίκη έμαθε να διαδηλώνει χωρίς επεισόδια

Για χρόνια, οι μεγάλες συγκεντρώσεις στη Θεσσαλονίκη, και ιδιαίτερα εκείνες των ημερών της ΔΕΘ, είχαν σχεδόν ταυτιστεί με εικόνες έντασης. Μολότοφ, πετροπόλεμος, καμένοι κάδοι, κυνηγητό στους δρόμους και μια πόλη που μετά το τέλος κάθε πορείας έμοιαζε να περιμένει το επόμενο επεισόδιο. Το σκηνικό αυτό, ωστόσο, φαίνεται πως σταδιακά αλλάζει.

Και δεν πρόκειται μόνο για τη φετινή ΔΕΘ. Το τελευταίο διάστημα, με ελάχιστες εξαιρέσεις και μεμονωμένα απρόοπτα, οι συγκεντρώσεις και οι πορείες στη Θεσσαλονίκη ολοκληρώνονται χωρίς να παίρνουν την τροπή που κάποτε θεωρούνταν σχεδόν αναμενόμενη. Πίσω από αυτή την εικόνα βρίσκεται ένας επιχειρησιακός σχεδιασμός που δεν βασίζεται μόνο στην καταστολή, αλλά κυρίως στην πρόληψη.

Η Ελληνική Αστυνομία έχει δημιουργήσει ένα πολυεπίπεδο σχέδιο, το οποίο προσαρμόζεται ανάλογα με το είδος, το μέγεθος και τη δυναμική κάθε συγκέντρωσης. Οι ενισχύσεις από άλλες περιοχές της χώρας, αλλά και από την Αθήνα, ενσωματώνονται στον σχεδιασμό του Αστυνομικού Μεγάρου Θεσσαλονίκης, με τις διαθέσιμες δυνάμεις να τοποθετούνται σε κομβικά σημεία πολύ πριν ακόμη ξεκινήσουν οι πορείες. Στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί μια εικόνα αστυνομοκρατούμενης πόλης, αλλά να υπάρχουν οι απαραίτητες «δικλείδες ασφαλείας» ώστε μια ένταση να μην προλάβει να εξελιχθεί σε γενικευμένο επεισόδιο.

Αυτό ήταν εμφανές και στις κινητοποιήσεις της φετινής ΔΕΘ. Οι διμοιρίες είχαν αποκλείσει και επιτηρούσαν σημαντικά σημεία της πόλης, δημιουργώντας ένα ευρύ πλέγμα προστασίας γύρω από τους χώρους όπου συγκεντρώνονταν χιλιάδες άνθρωποι, αλλά και γύρω από τα σημεία υψηλού ενδιαφέροντος. Το Συνεδριακό Κέντρο «Ιωάννης Βελλίδης», όπου πραγματοποιήθηκε η ομιλία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, βρέθηκε στο επίκεντρο των μέτρων ασφαλείας, ενώ αντίστοιχη επιχειρησιακή παρουσία υπήρχε και στην περιοχή του ΑΠΘ, έναν χώρο που διαχρονικά αποτελεί ένα από τα σημεία στα οποία μπορεί να μεταφερθεί η ένταση μετά την ολοκλήρωση μιας πορείας.

Η λογική του σχεδιασμού ήταν ξεκάθαρη: να υπάρχει απόσταση, χρόνος και διαθέσιμες δυνάμεις ώστε κάθε πιθανή εστία έντασης να αντιμετωπιστεί πριν πάρει μεγαλύτερες διαστάσεις. Διμοιρίες ΥΑΤ και ΥΜΕΤ, ΟΠΚΕ, ομάδες συλλήψεων, ΔΡΑΣΗ και άλλες επιχειρησιακές ομάδες βρίσκονταν σε επιλεγμένα σημεία και σε διαφορετικά επίπεδα ετοιμότητας. Παράλληλα, αστυνομικοί με πολιτικά βρίσκονταν ανάμεσα στον κόσμο, με την εικόνα από το πεδίο να μεταφέρεται συνεχώς στο Κέντρο Επιχειρήσεων, προκειμένου οι αποφάσεις να λαμβάνονται ανάλογα με την εξέλιξη κάθε στιγμής.

Ιδιαίτερη ήταν και η διαχείριση της παρουσίας των τρακτέρ. Οι αστυνομικοί της Διεύθυνσης Τροχαίας συνόδευσαν την αγροτική πορεία από τα Μάλγαρα μέχρι τον Λευκό Πύργο, ενώ στη συνέχεια οι δυνάμεις της Άμεσης Δράσης ανέλαβαν τη ρύθμιση της κυκλοφορίας και τη δημιουργία φραγμών στις οδούς που οδηγούν προς την περιοχή. Έτσι, μια κινητοποίηση που θα μπορούσε εύκολα να προκαλέσει κυκλοφοριακό χάος εντάχθηκε στον συνολικό σχεδιασμό χωρίς να δημιουργηθεί ανεξέλεγκτη κατάσταση.

Ανάλογη ήταν η αντιμετώπιση και του αντιεξουσιαστικού μπλοκ. Η συμμετοχή ανθρώπων που επιλέγουν να διαδηλώσουν εκφράζοντας τις πολιτικές και κοινωνικές τους θέσεις αποτελεί κομμάτι των κινητοποιήσεων. Η Αστυνομία, ωστόσο, είχε προετοιμαστεί και για το ενδεχόμενο να επιχειρήσουν δράση μικρές ομάδες που στο παρελθόν έχουν συνδεθεί με καταστροφές και επιθέσεις. Περισσότερες από τέσσερις διμοιρίες βρίσκονταν σε καίρια σημεία, ενώ επιπλέον δυνάμεις παρέμεναν σε ετοιμότητα, χωρίς τελικά να χρειαστεί να υπάρξει γενικευμένη επέμβαση.

Και κάπου εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή στην εικόνα της Θεσσαλονίκης. Η πόλη φαίνεται να έχει αρχίσει να συνηθίζει την ηρεμία. Οι συγκεντρώσεις εξακολουθούν να είναι μαζικές, οι διαδηλωτές εξακολουθούν να διεκδικούν, να φωνάζουν συνθήματα και να καταθέτουν δημόσια τα αιτήματά τους, όμως το τέλος μιας πορείας δεν σημαίνει πλέον απαραίτητα ότι θα ακολουθήσουν εικόνες χάους στο κέντρο.

Δεν σημαίνει ότι τα προβλήματα εξαφανίστηκαν ή ότι δεν υπάρχει ένταση. Ούτε ότι κάθε συγκέντρωση θα εξελίσσεται πάντοτε χωρίς απρόοπτα. Η διαφορά βρίσκεται αλλού: στην ικανότητα πρόβλεψης και στη διαχείριση πριν η κατάσταση ξεφύγει. Το επιχειρησιακό σχέδιο της ΕΛΑΣ φαίνεται να έχει πλέον αποκτήσει μια σταθερή δομή, με τις δυνάμεις να γνωρίζουν τον ρόλο τους και το Κέντρο Επιχειρήσεων να έχει συνολική εικόνα όσων συμβαίνουν στους δρόμους.

Για τους αστυνομικούς, αυτό σημαίνει πολλές ώρες στο πεδίο, συνεχείς μετακινήσεις, αυξημένη ετοιμότητα και διαχείριση μιας ιδιαίτερα απαιτητικής περιόδου. Για την πόλη, όμως, το αποτέλεσμα είναι αυτό που τελικά μετρά περισσότερο: οι πολίτες μπορούν να συμμετέχουν σε μια συγκέντρωση για να εκφράσουν τη διαμαρτυρία τους και, την ίδια ώρα, οι υπόλοιποι μπορούν να συνεχίσουν τη ζωή τους χωρίς να αισθάνονται ότι κάθε πορεία αποτελεί προάγγελο επεισοδίων.

Η Θεσσαλονίκη δεν έπαψε να διαδηλώνει. Απλώς, τα τελευταία χρόνια, φαίνεται πως μαθαίνει να το κάνει διαφορετικά. Και μαζί της μαθαίνει και κάτι ακόμη: ότι η ένταση δεν είναι μονόδρομος και ότι η εικόνα μιας μεγάλης κινητοποίησης μπορεί να είναι τελικά αυτή που θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητη — μια πόλη που διαφωνεί, διεκδικεί, φωνάζει, αλλά στο τέλος επιστρέφει στην καθημερινότητά της με τάξη και ασφάλεια.