Από την πρωτιά στη 14η θέση: Το ΕΣΠΑ δεν απορροφάται με δελτία Τύπου

Υπάρχει μια αξιοθαύμαστη σταθερά στην ελληνική οικονομική πολιτική: όταν οι αριθμοί ευνοούν την κυβέρνηση, γίνονται πρωτοσέλιδα. Όταν παύουν να την ευνοούν, μετατρέπονται σε υποσημειώσεις. Και όταν τα δημοσιεύει η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η επικοινωνιακή διαχείριση δυσκολεύει αισθητά.

Η τελευταία εικόνα για το ΕΣΠΑ 2021–2027 μόνο πανηγυρισμούς δεν δικαιολογεί. Σύμφωνα με τα στοιχεία οικονομικής υλοποίησης με ημερομηνία αναφοράς την 31η Αυγούστου 2026, όπως δημοσιοποιήθηκαν, η Ελλάδα εμφανίζεται στη 14η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ποσοστό 28%. Η Ολλανδία βρίσκεται στο 49,5%, η Εσθονία και το Λουξεμβούργο στο 42,6% και η Κύπρος στο 33,1%. Οι διαφορές στο μέγεθος και στη σύνθεση των εθνικών προγραμμάτων ασφαλώς έχουν σημασία. Δεν αποτελούν, όμως, εξήγηση που απαλλάσσει αυτομάτως την ελληνική διοίκηση από κάθε ευθύνη.

Κυρίως, υπάρχει ένα ενοχλητικό παρελθόν. Τον Σεπτέμβριο του 2023 ο Νίκος Παπαθανάσης ανακοίνωνε ότι η Ελλάδα ήταν πρώτη στην Ευρώπη στην απορρόφηση του νέου ΕΣΠΑ. Τον Απρίλιο του 2025 το υπουργείο εξέδιδε ανακοίνωση για τη δεύτερη θέση, παρουσιάζοντάς την ως απόδειξη της επιτυχίας της αναπτυξιακής πολιτικής. Ωραία. Αφού τότε η θέση στην κατάταξη πιστοποιούσε την κυβερνητική αποτελεσματικότητα, τι πιστοποιεί σήμερα η 14η;

Δεν γίνεται η ίδια ευρωπαϊκή σύγκριση να αποτελεί αδιάψευστο μάρτυρα όταν μας συμφέρει και άχρηστη στατιστική όταν μας ενοχλεί. Η συνέπεια στην ανάγνωση των αριθμών είναι στοιχειώδης προϋπόθεση πολιτικής σοβαρότητας. Αλλιώς δεν μιλάμε για λογοδοσία, αλλά για επιλεκτική χρήση της αριθμητικής.

Το υπουργείο έχει κάθε δικαίωμα να επικαλεστεί τις δυσκολίες ωρίμανσης των έργων, την πολυπλοκότητα των διαδικασιών, τις αναθεωρήσεις των προγραμμάτων ή τις πρόσθετες απαιτήσεις που δημιουργεί η ταυτόχρονη υλοποίηση άλλων ευρωπαϊκών εργαλείων. Αυτά είναι πραγματικά ζητήματα. Μόνο που η δουλειά ενός αρμόδιου υπουργού δεν είναι να τα περιγράφει επ’ αόριστον. Είναι να τα αντιμετωπίζει και να παρουσιάζει μετρήσιμα αποτελέσματα.

Υπάρχει και μια βολική ασάφεια στη δημόσια συζήτηση. Άλλο οι προσκλήσεις χρηματοδότησης, άλλο τα ενταγμένα έργα, άλλο οι δηλωμένες δαπάνες και άλλο οι πραγματικές πληρωμές από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι δείκτες δεν ταυτίζονται. Η κυβέρνηση οφείλει να δημοσιεύσει την πορεία τους με ενιαία μεθοδολογία, αντί να επιλέγει κάθε φορά εκείνον που προσφέρει τον καλύτερο τίτλο. Μια ανακοίνωση με πολλά δισεκατομμύρια δεν αποτελεί απόδειξη ότι τα αντίστοιχα έργα έχουν ολοκληρωθεί ή αποδώσει στην κοινωνία.

Γιατί εδώ δεν συζητάμε ποιος θα ανέβει στο βάθρο μιας ευρωπαϊκής κατάταξης. Συζητάμε για μια χώρα που εξακολουθεί να χρειάζεται μεγάλα άλματα παραγωγικότητας, επενδύσεων και εισοδηματικής σύγκλισης. Για μικρομεσαίες επιχειρήσεις που αναζητούν κεφάλαια και τεχνολογικό εκσυγχρονισμό. Για περιφέρειες που αδειάζουν από νέους ανθρώπους. Για υποδομές, δεξιότητες, καινοτομία και μια παραγωγική βάση που δεν μπορεί να στηρίζεται μονίμως στην κατανάλωση και στον τουρισμό.

Κάθε καθυστέρηση σε αυτά δεν είναι απλώς ένα χαμηλότερο ποσοστό στον πίνακα της Κομισιόν. Είναι χρόνος που χάνεται για την πραγματική οικονομία. Και ο χαμένος χρόνος δεν αναπληρώνεται με έναν τίτλο περί «αναπτυξιακής δυναμικής».

Βεβαίως, το 28% δεν σημαίνει ότι το υπόλοιπο 72% έχει χαθεί. Ούτε υπάρχει, από μόνο του, τεκμήριο ότι επίκειται συγκεκριμένη απώλεια εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ. Υπάρχουν κανόνες, προθεσμίες και δυνατότητες αναπρογραμματισμού. Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, χρειάζεται τώρα ένα δημόσιο και αναλυτικό χρονοδιάγραμμα: ποια προγράμματα καθυστερούν, ποια έργα έχουν κολλήσει, ποιες δαπάνες έχουν πράγματι πραγματοποιηθεί και ποια διορθωτικά μέτρα λαμβάνονται;

Η ευθύνη δεν περιορίζεται σε έναν αναπληρωτή υπουργό ή σε μερικούς γενικούς γραμματείς. Είναι βαθύτερα κυβερνητική. Αφορά μια αναπτυξιακή στρατηγική που δείχνει να επενδύει με μεγαλύτερη συνέπεια στη διαχείριση της εικόνας της παρά στην αξιολόγηση του πραγματικού αποτελέσματος. Η χώρα δεν έχει την πολυτέλεια να αντιμετωπίζει τα ευρωπαϊκά κονδύλια ως υλικό για παρουσιάσεις.

Το οικονομικό επιτελείο οφείλει να εξηγήσει τι άλλαξε, ποιος ευθύνεται για τις καθυστερήσεις και πότε θα φανεί η αντιστροφή της πορείας. Όχι με διαβεβαιώσεις. Με στοιχεία, προθεσμίες και λογοδοσία.

Γιατί το ΕΣΠΑ δεν είναι διαγωνισμός δελτίων Τύπου. Είναι μία από τις τελευταίες μεγάλες ευκαιρίες να μικρύνει η απόσταση της Ελλάδας από την ευρωπαϊκή οικονομική πραγματικότητα. Και αυτή η ευκαιρία δεν αντέχει άλλες επικοινωνιακές πρωτιές.