Ανάμεσα στη ρευστότητα και την αβεβαιότητα: H νέα κοινωνική γεωγραφία της ψήφου

Η πολιτική ανάλυση συχνά εγκλωβίζεται στην καταγραφή ποσοστών, τα οποία παρουσιάζονται ως αυτάρκης ένδειξη πολιτικών τάσεων. Όταν όμως τα ίδια ερωτήματα τίθενται σε δύο χρονικές στιγμές με συγκρίσιμο τρόπο, όπως συμβαίνει στις εξαμηνιαίες έρευνες της Palmos Analysis για το The Opinion τον Σεπτέμβριο του 2025 και τον Μάρτιο του 2026, προκύπτει μια πολύ πιο σύνθετη εικόνα. Τα δεδομένα δείχνουν ότι το ελληνικό κομματικό σύστημα δεν αλλάζει απλώς ως προς τις ισορροπίες μεταξύ των κομμάτων, αλλά ως προς τη δομή της κοινωνικής του βάσης.

Η συνολική εικόνα του εξαμήνου θα μπορούσε να περιγραφεί ως μια μετάβαση από τη ρευστότητα προς μια σχετική σταθεροποίηση. Ωστόσο, αυτή η σταθεροποίηση δεν είναι ούτε πλήρης ούτε ασφαλής. Οι μεταβολές στα δημογραφικά χαρακτηριστικά της ψήφου, η αποδυνάμωση της ιδεολογικής ταύτισης και η πιθανή εμφάνιση επικείμενων κομματικών σχημάτων δημιουργούν ένα πεδίο όπου η τρέχουσα ισορροπία παραμένει ανοιχτή σε ανατροπές.

Η νέα μεγάλη έρευνα της Palmos Analysis για το TheOpinion – Όλα ανοιχτά

Η ανάκαμψη της Νέας Δημοκρατίας με έντονα κοινωνικά όρια

Η Νέα Δημοκρατία αποτελεί τον βασικό ωφελημένο της περιόδου σε επίπεδο πρόθεσης ψήφου, καθώς αυξάνει τα ποσοστά της από 22,6% τον Σεπτέμβριο σε 27,9% τον Μάρτιο. Η αύξηση αυτή συνοδεύεται από σημαντική ενίσχυση της συσπείρωσης, η οποία ανεβαίνει από 53% σε 67%, γεγονός που υποδηλώνει επιστροφή ψηφοφόρων που είχαν αποστασιοποιηθεί το προηγούμενο διάστημα.

Η συγκυρία συμβάλλει σε αυτή την εξέλιξη. Η στάση της κυβέρνησης στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, η θετική αποτίμηση της διαχείρισης ζητημάτων που αφορούν την Κύπρο, καθώς και τα πρώτα μέτρα κατά της ακρίβειας, φαίνεται ότι βελτίωσαν την εικόνα της και ενίσχυσαν την αίσθηση σταθερότητας. Αυτά τα στοιχεία λειτουργούν ως παράγοντες επανασυσπείρωσης, ιδίως σε ψηφοφόρους που αναζητούν προβλεψιμότητα.

Ωστόσο, η ανάλυση των δημογραφικών δεδομένων δείχνει ότι αυτή η ανάκαμψη έχει σαφή όρια. Στην ηλικιακή κατηγορία 65 ετών και άνω, η Νέα Δημοκρατία αυξάνει τη δύναμή της από 36% τον Σεπτέμβριο σε 43% τον Μάρτιο. Αντίθετα, στους νέους ψηφοφόρους, το ποσοστό της μειώνεται από 17% στην κατηγορία 17 έως 34 ετών σε περίπου 10% έως 11% στις αντίστοιχες κατηγορίες του Μαρτίου. Στις ενδιάμεσες ηλικίες, όπως οι 35 έως 44 ετών, εμφανίζει 27%, γεγονός που δείχνει μια μερική ανάκτηση, αλλά όχι πλήρη εξισορρόπηση.

Ως προς το φύλο, η εικόνα παρουσιάζει εξομάλυνση. Από 23% στους άνδρες και 22% στις γυναίκες τον Σεπτέμβριο, φτάνει στο 28% και για τα δύο φύλα τον Μάρτιο. Αυτή η ισορροπία δείχνει ότι η Νέα Δημοκρατία διατηρεί μια σχετικά ευρεία κοινωνική βάση, χωρίς όμως να υπερκαλύπτει τα προβλήματα διείσδυσης στους νεότερους.

Στον ιδεολογικό άξονα, η κυριαρχία της παραμένει σαφής. Συγκεντρώνει 62% στην κεντροδεξιά και 56% στη δεξιά, γεγονός που επιβεβαιώνει τη συνοχή της ως βασικού εκφραστή του συγκεκριμένου χώρου. Παρά ταύτα, οι διαρροές προς κόμματα όπως η Ελληνική Λύση, η οποία διατηρεί 7,4% τον Σεπτέμβριο και 7,6% τον Μάρτιο, δείχνουν ότι η επιρροή της δεν είναι απόλυτη.

Το ΠΑΣΟΚ, ο ΣΥΡΙΖΑ και οι ανοιχτές εκκρεμότητες της Κεντροαριστεράς

Το ΠΑΣΟΚ εμφανίζει περιορισμένη μεταβολή στην πρόθεση ψήφου, από 10,5% σε 11%, ενώ η συσπείρωσή του αυξάνεται από 58% σε 63%, εξέλιξη που συνδέεται με τη δυναμική του συνεδρίου. Παρά ταύτα, η κοινωνική του βάση παραμένει σχετικά σταθερή και περιορισμένη.

Στην ανάλυση ανά φύλο, το κόμμα εμφανίζει 14% στους άνδρες και 7% στις γυναίκες τον Σεπτέμβριο, ενώ τον Μάρτιο διαμορφώνεται σε 15% και 7% αντίστοιχα. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι δεν καταφέρνει να διευρύνει τη γυναικεία του απήχηση. Αντίστοιχα, στην ηλικιακή κατανομή, κινείται μεταξύ 8% και 14% χωρίς έντονες διαφοροποιήσεις, γεγονός που υποδηλώνει απουσία σαφούς κοινωνικού πυρήνα.

Στον ιδεολογικό άξονα, συγκεντρώνει 22% στην κεντροαριστερά και 15% στο κέντρο, αλλά δεν καταφέρνει να κυριαρχήσει σε αυτές τις κατηγορίες. Αυτό το χαρακτηριστικό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί δεν απορροφά τη φθορά της Νέας Δημοκρατίας.

Ο ΣΥΡΙΖΑ, από την πλευρά του, αυξάνει ελαφρά τα ποσοστά του από 4,4% σε 5,5%, αλλά παραμένει εξαιρετικά αδύναμος ως προς τη συνοχή του. Η συσπείρωσή του από 22% τον Σεπτέμβριο φτάνει μόλις στο 28% τον Μάρτιο, γεγονός που δείχνει ότι η εκλογική του βάση παραμένει διασκορπισμένη.

Σε αυτό το πλαίσιο, η πιθανή επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα με νέο πολιτικό φορέα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Τα δεδομένα δείχνουν ότι ένα τέτοιο εγχείρημα θα μπορούσε να συγκεντρώσει έως και 20% θετικών διαθέσεων σε επίπεδο δυνητικής ψήφου και να απορροφήσει μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων που σήμερα εμφανίζονται αναποφάσιστοι ή διασκορπισμένοι. Μια τέτοια εξέλιξη θα αναδιαμόρφωνε συνολικά τον χώρο της Κεντροαριστεράς, επηρεάζοντας τόσο τον ΣΥΡΙΖΑ όσο και το ΠΑΣΟΚ.

Η Πλεύση Ελευθερίας και η συγκρότηση ενός κοινωνικού αντισυστημικού μπλοκ

Η Πλεύση Ελευθερίας καταγράφει μια πιο ήπια ποσοτική άνοδο, από 9,2% σε 10%, αλλά η σημασία της έγκειται στη μεταβολή της κοινωνικής της βάσης. Η συσπείρωσή της αυξάνεται από 31% σε 44%, γεγονός που δείχνει ότι η αρχική δυναμική της μετατρέπεται σε πιο σταθερό εκλογικό πυρήνα.

Η ενίσχυση αυτή είναι ιδιαίτερα εμφανής στους νέους και στις γυναίκες. Στην ηλικιακή ομάδα 17 έως 34 ετών, το ποσοστό της ανεβαίνει από 14% τον Σεπτέμβριο σε 21% στους 17 έως 24 ετών και 17% στους 25 έως 34 ετών τον Μάρτιο. Στις γυναίκες, αυξάνεται από 11% σε 14%, ενώ στους άνδρες παραμένει χαμηλότερη, από 4% σε 6%. Αυτή η διαφοροποίηση δείχνει ότι το κόμμα συγκροτεί μια σαφή κοινωνική ταυτότητα.

Στον ιδεολογικό άξονα, η εικόνα της είναι πιο διάχυτη. Συγκεντρώνει 11% στην αριστερά, 17% στην κεντροαριστερά και 11% στο κέντρο, γεγονός που υποδηλώνει ότι η επιρροή της δεν περιορίζεται σε μια συγκεκριμένη ιδεολογική κατηγορία. Πρόκειται για ένα κόμμα που αντλεί υποστήριξη από ψηφοφόρους με διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες, αλλά κοινή διάθεση αμφισβήτησης.

Οι ροές από τις εκλογές του 2023 ενισχύουν αυτή την εικόνα. Τον Σεπτέμβριο, η Πλεύση απορροφά 16% των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ τον Μάρτιο συνεχίζει να αντλεί σημαντικό μέρος της εκλογικής της βάσης από τον ίδιο χώρο, σε συνδυασμό με μικρότερες ροές από το ΠΑΣΟΚ και τη Νέα Δημοκρατία.

Ωστόσο, η δυναμική αυτή δεν είναι ανεξάρτητη από τις εξελίξεις που ενδέχεται να προκύψουν. Η πιθανή δημιουργία κόμματος υπό τη Μαρία Καρυστιανού εισάγει έναν παράγοντα αβεβαιότητας, καθώς απευθύνεται σε παρόμοια κοινωνικά στρώματα. Αν αυτό το εγχείρημα αποκτήσει απήχηση, θα μπορούσε να αναδιανείμει ένα μέρος της αντισυστημικής ψήφου, περιορίζοντας τη σημερινή ισχύ της Πλεύσης.

Ένα πολυπολικό σύστημα με δομημένη μορφή αλλά και έντονη απροσδιοριστία

Η σύγκριση Σεπτεμβρίου και Μαρτίου δείχνει ότι το ελληνικό κομματικό σύστημα αποκτά πιο σαφή δομή ως προς τα κοινωνικά του χαρακτηριστικά. Οι νέοι και οι γυναίκες συγκλίνουν προς περισσότερο αντισυστημικές επιλογές, οι μεγαλύτερες ηλικίες προς τη Νέα Δημοκρατία, ενώ οι ενδιάμεσες κατηγορίες εμφανίζουν μεγαλύτερη διάχυση. Ταυτόχρονα, η ιδεολογική τοποθέτηση υποχωρεί ως κύριος παράγοντας επιλογής, με ένα σημαντικό ποσοστό ψηφοφόρων να κινείται εκτός του παραδοσιακού άξονα.

Παρά τη φαινομενική αυτή σταθεροποίηση, η απροσδιοριστία παραμένει έντονη. Η επικείμενη εμφάνιση δύο νέων κομμάτων, ενός υπό τη Μαρία Καρυστιανού και ενός υπό τον Αλέξη Τσίπρα, λειτουργεί ως κρίσιμος παράγοντας που μπορεί να ανατρέψει τις υπάρχουσες ισορροπίες. Το πρώτο επηρεάζει άμεσα τη διατήρηση της ψήφου κυρίως της Πλεύσης Ελευθερίας αλλά και των κομμάτων της πέραν της ΝΔ Δεξιάς, ενώ το δεύτερο έχει τη δυνατότητα να ενσωματώσει μεγάλο μέρος της εναπομείνασας βάσης του ΣΥΡΙΖΑ και να αναδιατάξει τους συσχετισμούς στην Κεντροαριστερά.

Η συνολική εικόνα, επομένως, δεν είναι αυτή ενός σταθερού συστήματος που έχει ολοκληρώσει τη μετάβασή του, αλλά ενός συστήματος που βρίσκεται σε ενδιάμεση φάση. Η δομή που διαμορφώνεται είναι υπαρκτή και βασίζεται σε σαφείς κοινωνικές γραμμές, αλλά ταυτόχρονα παραμένει ανοιχτή σε ανακατατάξεις. Η κατανόηση αυτής της διπλής δυναμικής, σταθεροποίησης και αβεβαιότητας, αποτελεί το βασικό κλειδί για την ερμηνεία των πολιτικών εξελίξεων που αναμένεται να ακολουθήσουν.