Μία αιωνιότητα και μία ημέρα

Υπάρχουν πόλεις που γεννήθηκαν για να φωτογραφίζονται και άλλες που επιμένουν να κινηματογραφούνται. Μία από αυτές είναι η Θεσσαλονίκη που έχει τη δική της ιστορία στην 7η Τέχνη.

Από τον Μίλτο Τόσκα

Η σχέση της πόλης με το σινεμά είναι σχεδόν ερωτική: γεμάτη ένταση, πάθος, παρεξήγηση και πίστη. Οι νέοι σκηνοθέτες που ξεκινούν από εδώ κουβαλούν τη μοναξιά και την τρυφερότητά της μέσα στα κάδρα τους.

Από την 1η εβδομάδα ελληνικού κινηματογράφου το 1960 με τη “Μανταλένα” και την Αλίκη Βουγιουκλάκη μέχρι το 1977 την τομή με αντιφεστιβάλ στο “Ράδιο Σίτυ”, καθώς το επίπεδο υποβαθμίστηκε κι από εκεί στη διεθνοποίηση το 1992 με καλλιτεχνικό διευθυντή τον Μισέλ Δημόπουλο μετά από εισήγηση των μελών της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου. Αυτή η διεύρυνση οριζόντων αποτέλεσε κλειδί για την εξέλιξη του Φεστιβάλ που φιλοξένησε και δε θα ήταν υπερβολή να γράψουμε πως ανέδειξε σπουδαίους δημιουργούς, όπως ο Άμπας Κιαροστάμι. Ένας θεσμός πολιτισμού που συνεχίζει το ταξίδι του στον χρόνο. Φυσικά από την αναφορά μας δε θα μπορούσαμε να παραλείψουμε το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της πόλης. Διεθνώς αναγνωρισμένο, με τον μεγάλο του νικητή να παίρνει απευθείας διαβατήριο για τα Όσκαρ.

Οι Έλληνες σκηνοθέτες από νωρίς αγάπησαν τα φώτα που καθρεφτίζονται στον Θερμαϊκό, τη γκρίζα μελαγχολία της παραλίας, την εσωστρέφεια των στενών της Άνω Πόλης. Η κινηματογραφική Θεσσαλονίκη έχει κάτι το σιωπηλό και ταυτόχρονα το εκρηκτικό .

“Μία αιωνιότητα και μία ημέρα”. Ο Χρυσός Φοίνικας του Θόδωρου Αγγελόπουλου στις Κάννες που έχει γυριστεί σε μεγάλο βαθμό στην παραλία της Θεσσαλονίκης. Ποιος μπορεί να ξεχάσει τον Μπρούνο Γκαντζ μέσα στην καταχνιά και την υγρασία μίας πόλης που διαβρώνει κυριολεκτικά και μεταφορικά τα κόκκαλα των κατοίκων της.

Ο “Μακεδονικός Γάμος” του Τάκη Κανελλόπουλου έχει επίσης τον αέρα της πόλης. Η αισθητική του, η ρυθμικότητα του λόγου, η φωτογραφία και ο στοχαστικός του ρυθμός είναι απόλυτα επηρεασμένα από το περιβάλλον της Θεσσαλονίκης, τη θαμπή ομίχλη, τη βαρύτητα του παρελθόντος, την εναλλαγή Ανατολής και Δύσης.

Το νέο τεύχος είναι εδώ. Δες το τώρα!

Ποιος μπορεί ακόμη να ξεχάσει “το Όλα είναι Δρόμος” του Παντελή Βούλγαρη με τους Θανάση Βέγγο, Δημήτρη Καταλειφό και Γιώργο Αρμένη; Ο τίτλος της ταινίας είναι και το σχόλιο για την πόλη. “Όλα είναι δρόμος” σημαίνει ότι η ζωή είναι μια συνεχής μετάβαση κι αυτό είναι το πεπρωμένο της Θεσσαλονίκης: μια πόλη σε κίνηση, που δε σταματά ποτέ να ψάχνει την ταυτότητά της. Ο Βούλγαρης κινηματογραφεί τη βόρεια Ελλάδα (Καβάλα- Κομοτηνή) όπως ένας Θεσσαλονικιός θα κοιτούσε την ενδοχώρα του: με νοσταλγία, μελαγχολία, ρεαλισμό και μια υπόγεια τρυφερότητα. Η θαμπάδα του ουρανού, οι χλωμές αποχρώσεις, η σιωπή, το βαρύ συναίσθημα των τοπίων θυμίζουν τη φωτογραφία του Αγγελόπουλου που συνδέθηκε όσο λίγοι με τη Θεσσαλονίκη.

Στη Θεσσαλονίκη υπήρχε σχεδόν σε κάθε γειτονιά κι ένας κινηματογράφος. Κάποια στιγμή πριν την είσοδο της τηλεόρασης σε όλα τα σπίτια καταγράφονται 280 σινεμά, τόποι λαϊκής διασκέδασης. Αίαντας, Ριβολί, Θυμέλη, Έσπερος, Ηλύσια, Ιφιγένεια, Λάουρα, Ρίο, Κλειώ, Ανατόλια, Ναυαρίνον κι άλλα πολλά. Σήμερα εκτός από τους πολυκινηματογράφους και τις αίθουσες του Φεστιβάλ η πόλη έχει μείνει με τα Βακούρα, Μακεδονικόν, Κολοσσαίον, καθώς και το Φαργκάνη με τον πάλαι ποτέ Εξώστη του έγινε θέατρο. Στα θερινά έχουμε Άλεξ, Ναταλί, Ελληνίς, Απόλλων, Αύρα και μερικές δημοτικές αίθουσες.

Οι κινηματογράφοι αποτέλεσαν καταφύγιο και ενηλικίωσαν μία ή καλύτερα δύο γενιές. Κάθε άνθρωπος πήγαινε εκεί να βρει τη γαλήνη του. Ο καθένας με τον τρόπο του σαν μία ιεροτελεστία. Άλλος στη ψυχαγωγία, άλλος στην παρέα, άλλος στη μοναξιά, άλλος στην ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο. Όλοι τους αναζητούσαν το φως μέσα στο σκοτάδι της αίθουσας.

“Όλα είναι δρόμος” σημαίνει ότι η ζωή είναι μια συνεχής μετάβαση κι αυτό είναι το πεπρωμένο της Θεσσαλονίκης: μια πόλη σε κίνηση, που δε σταματά ποτέ να ψάχνει την ταυτότητά της

Την τελευταία τριετία Μόνικα Μπελούτσι, Ζιλιέτ Μπινότ, Ρέιφ Φάινς, Ματ Ντέιμον, Ιζαμπέλ Υπέρ. Η χρυσόσκονη του Φεστιβάλ καλά κρατεί και η Νύμφη του Θερμαϊκού κάθε Νοέμβρη φορά τα γιορτινά της. Επιπλέον, το Film Office της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας έφερε τον “αέρα” σταρ διεθνούς φήμης όπως ο Αντόνιο Μπαντέρας, ο Τζέισον Στέιθαμ και παράλληλα αναπτύσσει τη δράση του στην περιφέρεια.

Τελευταία εξέλιξη στις 7 Νοεμβρίου του 2025 με την επίσημη ένταξη του Λευκού Πύργου στον κατάλογο με τους «Θησαυρούς της Ευρωπαϊκής Κινηματογραφικής Κληρονομιάς» (Treasures of European Film Culture) της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου στο πλαίσιο του 66ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, στην πλατεία Λευκού Πύργου.

Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη που αλλάζει καρέ κάθε ώρα, μια σκηνή που δεν τελειώνει ποτέ. Κάθε εποχή της μοιάζει με διαφορετικό είδος ταινίας: άλλοτε νουάρ, άλλοτε ρομαντική, άλλοτε κοινωνικό δράμα και κάποιες φορές καθαρό σουρεαλισμό. Η κινηματογραφική αυτή πόλη είναι μια πόλη-χαρακτήρας. Όπως το Παρίσι στο Amélie ή η Νέα Υόρκη στο Manhattan, έτσι κι εδώ η πόλη μπαίνει μέσα στην αφήγηση, συνομιλεί με τους ήρωες, τους προκαλεί, τους αλλάζει. Στις ταινίες του Αγγελόπουλου, στα ντοκιμαντέρ του Σταύρου Ψυλλάκη, στα σύγχρονα indie φιλμ των νέων δημιουργών.