Πρώην ΣΟΑ Αγίας Φωτεινής: Εστία μόλυνσης, μια «ανάσα» από το Παλαί ντε Σπορ

Μπάζα, σπασμένα τζάμια, σκουπίδια -ακόμη και ανθρώπινα περιττώματα στο πάτωμα- και μία δυσωδία που «σκεπάζει» με τον πιο «ταιριαστό» τρόπο ένα σκηνικό λεηλασίας και εγκατάλειψης. Αυτά θα βιώσει όποιος τολμήσει να διαβεί το -μετά βίας στη θέση του-κατώφλι κάποιου από τα τέσσερα λευκά «σπιτάκια» απέναντι από το Παλαί Ντε Σπορ -όπως τα γνωρίζουν οι millennials της πόλης.

Τα πρώην Στρατιωτικά Οικήματα Αξιωματικών (ΣΟΑ) -που βρίσκονται στο κομμάτι που περικλείεται από τις οδούς Εγνατίας, Γρηγορίου Λαμπράκη και Γ’ Σεπτεμβρίου- εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο έχουν μετατραπεί σε μία απέραντη εστία μόλυνσης. Την ίδια στιγμή, ο περιβάλλων χώρος μεταξύ των σπιτιών λειτουργεί ως άτυπος χώρος στάθμευσης, ενώ ελάχιστα μέτρα μακριά περίοικοι περπατούν δίπλα από αυτή, συνεχίζοντας την καθημερινότητά τους.

Από προσφυγική γειτονιά σε καταφύγιο αστέγων και Ρομά

Το ημερολόγιο έδειχνε 9 Σεπτεμβρίου του 1922 όταν γράφτηκε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ελληνικής ιστορίας: η καταστροφή της Σμύρνης. Χιλιάδες εκδιωγμένοι Μικρασιάτες που κατάφεραν να γλυτώσουν από τις θηριωδίες κατέφυγαν στην Ελλάδα σε αναζήτηση ενός κομματιού γης για να στήσουν εκ νέου τη ζωή τους, μακριά από τα χώματά τους. Μεγάλη μερίδα εξ αυτών κατέληξαν στη Θεσσαλονίκη και δημιούργησαν προσφυγικές γειτονιές, με μεγαλύτερη την Τούμπα.

Μία από αυτές ήταν και ο οικισμός της Αγίας Φωτεινής -ο οποίος έναν αιώνα αργότερα θα αποτελούσε το «μήλον της Έριδος» μεταξύ του κεντρικού κράτους και του δήμου.

Κάπως έτσι αρχίζουν να σηκώνονται άναρχα και χωρίς σχέδιο οι πρώτες παράγκες. Λαμαρίνες, πρόχειρες κατασκευές και όποιος πρόλαβε… γη είδε. Όλα αυτά προφανώς χωρίς τίτλους ιδιοκτησίας. Μία γειτονιά που μπορεί να έφερε το όνομα της μεγαλοπρεπούς Μητρόπολης της Αγίας Φωτεινής στη Σμύρνη, αλλά σε τίποτα δε θύμιζε τη ζωή εκεί.

Και η ζωή κυλούσε, η συνοικία συνεχώς αναπτυσσόταν ώσπου έφτασε να αριθμεί 13.000 κατοίκους, σε μία περιοχή που εκτεινόταν από το Σιντριβάνι έως το «Λοιμωδών» και στις δύο πλευρές του δρόμου. Μέχρι το 1937 και την σταδιακή «μετακόμιση» της Διεθνούς Έκθεσης από το Πεδίον του Άρεως στη σημερινή έκταση μέσα στα επόμενα χρόνια. Στην ιδιοκτησία της ΔΕΘ πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής, ενώ έτερα κομμάτια παραχωρήθηκαν στο ΑΠΘ για την κατασκευή της Βιβλιοθήκης, των Πολυτεχνικών Σχολών κ.α. που στεγάζονται επί της Εγνατίας.

Και κάπως έτσι, η πότε άλλοτε συνοικία «εξαφανίστηκε», με το μοναδικό σημάδι που «προδίδει» τι υπήρχε στο σημείο να αποτελεί το εκκλησάκι της «Αγίας Φωτεινής» που βρίσκεται έως σήμερα επί της Γ’ Σεπτεμβρίου, λίγα μέτρα πιο κάτω από τη συμβολή της με την Εγνατία.

Η αρχή της εγκατάλειψης

Τις επόμενες δεκαετίες η εναπομένουσα έκταση της Αγίας Φωτεινής -έκτασης περί τα 12 στρέμματα- περιήλθε στο Ταμείο Εθνικής Άμυνας (ΤΕΘΑ), με το φλέγον τμήμα της να χρησιμοποιείται προκειμένου να στεγάσει Αξιωματικούς του Ελληνικού Στρατού και τις οικογένειές τους σε 4 διώροφα κτήρια 16 διαμερισμάτων.

Με την συζήτηση για την ανάπλαση της ΔΕΘ, το 2024 η σημερινή διοίκηση του Δήμου Θεσσαλονίκης -μαζί με την παραχώρηση για 15 χρόνια της έκτασης στο Πεδίον του Άρεως- διεκδίκησε τα 12 στρέμματα από το ΤΕΘΑ προκειμένου να συμπεριληφθούν στο σχέδιο για το Μητροπολιτικό Πάρκο.

Λίγες ημέρες μετά τη συνάντηση μεταξύ του τότε Υφυπουργού Εθνικής Άμυνας, Γιάννη Κεφαλογιάννη και του Στέλιου Αγγελούδη, δόθηκε εντολή για την απομάκρυνση των ένστολων που διέμεναν στα ΣΟΑ έως τα τέλη Οκτώβρη της ίδιας χρονιάς, προκειμένου η εν λόγω έκταση να περιέλθει στα χέρια του δήμου Θεσσαλονίκης, κάτι το οποίο δεν έχει ακόμη συμβεί.

Οι ένστολοι σταδιακά απομακρύνθηκαν από τις κατοικίες, σηματοδοτώντας την αρχή ενός πλιάτσικου χωρίς προηγούμενο. Λίγους μήνες αργότερα άγνωστοι ξεκίνησαν να αρπάζουν αντικείμενα και έπιπλα και να ξηλώνουν κουφώματα και πόρτες, με τη σημερινή εικόνα να μη θυμίζει σε τίποτα πια πως κάποτε αυτοί οι χώροι κατοικούνταν.

Δείτε φωτογραφίες