Αλκαζάρ: «Αποκαλύπτεται» τον Οκτώβριο στο κοινό (ΦΩΤΟ – VIDEO)

Στο πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου ανοίγει για το κοινό το τέμενος Χαμζά Μπέη, πιο γνωστό ως Αλκαζάρ, στην «καρδιά» της Θεσσαλονίκης, δίπλα ακριβώς από τον σταθμό του μετρό στη Βενιζέλου.

Δύσκολα, μάλιστα, οι νεότεροι σε ηλικία θυμούνται το Αλκαζάρ χωρίς τις λαμαρίνες του. Όπως είπε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, που επισκέφτηκε το μνημείο το πρωί της Τρίτης 1 Σεπτεμβρίου, «τουλάχιστον δύο γενιές Θεσσαλονικέων και επισκεπτών δεν θυμόμαστε το συγκεκριμένο μνημείο χωρίς σκαλωσιές. Και μάλιστα βαριές σκαλωσιές, γιατί τα πολύ σοβαρά του ζητήματα ήταν τα στατικά».

Σύμφωνα με την υπουργό, η αναστήλωση του μνημείου χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης. «Η υποχρέωσή μας στο πλαίσιο του προγράμματος, έναντι των δεσμεύσεων που είχαμε αναλάβει, ήταν 31 Αυγούστου να έχουν ολοκληρωθεί οι εργασίες και είμαστε απολύτως συνεπείς σε αυτό. Ωστόσο, το μνημείο δεν αποδίδεται στο κοινό ακόμη, αν και έχει ολοκληρωθεί. Ο χώρος θα φιλοξενεί εκθέσεις που θα αφορούν την πόλη, σε μια συνεργασία μεταξύ Εφορείας Αρχαιοτήτων πόλης Θεσσαλονίκης και του MOMUS. Τουλάχιστον για τα πρώτα χρόνια θα λειτουργεί το μνημείο ως εκθεσιακός χώρος και θεωρώ ότι μέχρι το πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου θα έχουν γίνει τα εγκαίνια με την πρώτη έκθεση», εξήγησε.

Το έργο της αναστήλωσης από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού ολοκληρώθηκε σε περίπου δύο χρόνια, με τις υπηρεσίες να δίνουν μάχη για να ξεπεραστούν προβλήματα τα οποία προέκυπταν από την ίδια τη φύση του μνημείου. «Το μνημείο κάθε φορά, όταν πας να παρέμβεις, αποκαλύπτει και κάτι άλλο, το οποίο πολλές φορές είναι ένα δύσκολο τεχνικά πρόβλημα από τη στιγμή που θέλεις να συνδυάσεις και την προστασία του μνημείου, την προστασία των χρονολογικών του φάσεων και τις διατάξεις του αρχαιολογικού νόμου. Όλα αυτά λοιπόν πολλές φορές δημιουργούν ένα μείγμα το οποίο απαιτεί ιδιαίτερη επιστημονική προσέγγιση για να δοθούν οι σωστές λύσεις», εξήγησε η κ. Μενδώνη και πρόσθεσε: «σήμερα πραγματικά είναι μια πολύ μεγάλη χαρά για εμάς γιατί βλέπουμε αυτό το μνημείο να αποδίδεται ξανά στην πόλη και στους Θεσσαλονικείς ακόμα και αν για τρεις, τέσσερις εβδομάδες δεν μπορούν να μπουν μέσα και να το απολαύσουν. Βλέπουν απ’ έξω ένα μνημείο απελευθερωμένο από τα δεσμά του και είναι – πιστέψτε με – το ίδιο συναίσθημα να βλέπεις έναν άνθρωπο να απελευθερώνεται από τα δεσμά, το ίδιο συναίσθημα, η ίδια χαρά είναι και όταν βλέπεις αυτό το μνημείο, το οποίο επί 37, 36, 37 χρόνια ήταν δέσμιο με τις σκαλωσιές να λάμπει ξανά στην πόλη, ένα μνημείο το οποίο είναι συνυφασμένο με την ιστορία της πόλης, ξεκινώντας από την ίδρυσή του τον 15ο αιώνα και μέχρι τα τελευταία χρόνια, πριν κλείσει, όταν χρησιμοποιείται ως κινηματογράφος, το Αλκαζάρ, με το όνομα που είναι στους περισσότερους γνωστό».

Το μνημείο θα παραμένει ανοιχτό έχοντας μουσειακό χαρακτήρα, φιλοξενώντας διαρκώς εκθέσεις σε συνεργασία με το MOMUS.

Η ιστορία του

Οι παλαιότεροι θα θυμούνται ακόμη τον κινηματογράφο που λειτουργούσε σε παλαιότερες δεκαετίες στην αυλή του και χάρισε στο μνημείο το δημοφιλές όνομα Αλκαζάρ, ενώ σίγουρα πολλοί θα θυμούνται την ομώνυμη στάση για τα λεωφορεία ακριβώς μπροστά του. Το Τέμενος Χαμζά Μπέη, που αποτελεί τον παλαιότερο ισλαμικό ευκτήριο οίκο της Θεσσαλονίκης, οικοδομήθηκε το 1468 από την κόρη του στρατιωτικού διοικητή Χαμζά Μπέη, που έδωσε σε αυτό το όνομα του πατέρα της, σύμφωνα με κτητορική επιγραφή που βρίσκεται εντοιχισμένη στη δυτική πλευρά του κτιρίου. Είναι η εποχή που στην πόλη λειτουργούν ακόμα και εκκλησίες όπως ο Άγιος Δημήτριος και της του Θεού Σοφίας και μάλιστα πιθανολογείται ότι το ίδιο το μνημείο κτίστηκε σε χώρο στον οποίο υπήρχε βυζαντινό γυναικείο μοναστήρι. Αν και αρχικά προοριζόταν για περιορισμένη χρήση, το κτίριο σιγά σιγά επεκτάθηκε και απέκτησε μιναρέ και μια μεγάλη περιστύλια αυλή. Ο Σουλτάνος Σελήμ Β’, διέταξε την απόσπαση παλαιοχριστιανικών κολόνων και κιονόκρανων από διάφορους ναούς της πόλης και την μεταφορά τους στο Αλκαζάρ. Το 1620, έγιναν επισκευές στο κτίριο λόγω κάποιας φυσικής καταστροφής, γεγονός που μαρτυράει και η επιγραφή που βρίσκεται στο κτίριο. Παρέμεινε να λειτουργεί ως τζαμί μέχρι και το 1925 οπότε και κρίθηκε διατηρητέο μνημείο αλλά λειτούργησε και ως τηλεγραφείο ενώ φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκε και για τη στέγαση προσφύγων. Το 1927 περιήλθε στην κυριότητα της Εθνικής Τράπεζας, η οποία, παρά την απόφαση που το χαρακτήριζε ως διατηρητέο μνημείο, το 1928 το δημοπράτησε σε ιδιώτη, που ξεκίνησε την μίσθωσή του για χρήσεις καταστημάτων και λίγο αργότερα και του κινηματογράφου Αλκαζάρ. Και μάλιστα τα τελευταία χρόνια σε κινηματογράφο προβολής ερωτικών ταινιών! Την ονομασία «Αλκαζάρ»(σημαίνει φρούριο, οχυρό στα αραβικά) την πήρε όταν άρχισε να λειτουργεί ως κινηματογράφος. Αργότερα πέρασε στα χέρια άλλου ιδιοκτήτη ο οποίος μετέτρεψε το μνημείο σε εμπορικό κατάστημα κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να αλλοιωθεί εντελώς η φυσιογνωμία του κτιρίου Οι ιδιοκτήτες το δωρίζουν το 1977 στον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό, αλλά κρίθηκε ακατάλληλο και το Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός το παραχωρεί στο Υπουργείο Πολιτισμού που από το 2006 κάνει έργα αποκατάστασης του μνημείου.

Το μοναδικό με αίθριο

Πρόκειται για το μοναδικό τέμενος με αίθριο στα Βαλκάνια, εκτός από τα τεμένη της Κωνσταντινούπολης. Αυτό που εντυπωσιάζει στο εν λόγω μνημείο είναι η τετράγωνη σε κάτοψη αίθουσα προσευχής του τεμένους (με διαστάσεις 11,54Χ11,54μ και μέγιστο ύψος 17μ.) αλλά και ο μολυβδοσκέπαστος ημισφαιρικός θόλος, ο οποίος εδράζεται σε οκταγωνικό τύμπανο. Το τέμενος αποτελείται από τρεις διακριτές ενότητες που αντιστοιχούν σε τρεις διαδοχικές χρονολογικές φάσεις κατασκευής του: (α) την αίθουσα προσευχής του τεμένους, (β) το περίστωο δηλαδή ο ενιαίος χώρος που περιβάλλει περιμετρικά την αίθουσα προσευχής και το οποίο χαρακτηρίζεται από την ανοικτή κιονοστήρικτη στοά (ρεβάκ) και (γ) το αίθριο.

Η αποκατάσταση

Το έργο εντάχθηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης, με χρηματοδότηση 10.511.984 ευρώ και αρχικό ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2025. Ωστόσο, αν και ο αρχικός ορίζοντας του υπουργείου Πολιτισμού για το ενταγμένο στο Ταμείο Ανάκαμψης έργο ήταν το τέλος του 2025, το επίσημο χρονοδιάγραμμα των υποέργων (όπως η λεπτομερής συντήρηση του ζωγραφικού διακόσμου και της αισθητικής αποκατάστασης) μεταφέρθηκε τελικά για ολοκλήρωση εντός του 2026.