Τάσος Ράτζος στο TheOpinion: «Μπαίνουμε στην τάξη και μοιραζόμαστε με τους μαθητές τη “μαγεία” του θεάτρου»
Ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της Εταιρείας Θεάτρου «Μικρός Βορράς», Τάσος Ράτζος, μιλάει στο TheOpinion και τη Δέσποινα Δαϊλιάνη
Δέσποινα Δαϊλιάνη
Ο «Μικρός Βορράς» «άνοιξε την αυλαία» της θεατρικής περιόδου, με εννιά παραστάσεις για παιδιά και εφήβους.
Ένας άνθρωπος του θεάτρου, πριν από μερικά χρόνια, αναγνώρισε την ανάγκη για θεατρική εκπαίδευση. Αποφάσισε, λοιπόν, να αφιερωθεί σε αυτό το όραμα, δημιουργώντας μια ομάδα πέρα από τα τετριμμένα.
Αυτό που, σίγουρα, καθιστά τη συγκεκριμένη ομάδα ξεχωριστή, είναι ο περιοδεύων, «νομαδικός» της χαρακτήρας· όταν δεν υπάρχει η δυνατότητα να πάει ο νεαρός θεατής στις παραστάσεις του «Μικρού Βορρά», πάει ο «Μικρός Βορράς» σε αυτόν.
Ο Τάσος Ράτζος βρίσκεται στο «τιμόνι» της καλλιτεχνικής διεύθυνσης του «Μικρού Βορρά» και μαζί με τους συμπορευτές του έρχονται, καθημερινά, αντιμέτωποι με την πιο «άνιση» απεύθυνση· διότι δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, το νεανικό, αποτελεί το πιο αυθεντικό και απαιτητικό κοινό!
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Κύριε Ράτζο, παρόλη τη θεατρική διαδρομή που έχετε διανύσει, έχουμε ταυτίσει το όνομά σας με την παιδική και νεανική – εφηβική σκηνή της Θεσσαλονίκης. Ποια είναι η ιστορία του «Μικρού Βορρά»;
Η αλήθεια είναι ότι «ακουμπάτε» σε ένα κομμάτι, πάνω στο οποίο, τελευταία, κάνω έναν αναστοχασμό· τι είναι αυτό, το οποίο έχω «χτίσει»; Τι έχω πετύχει στη ζωή μου; Θα έχει κάποια συνέχεια; Τι πρέπει να κάνω εγώ για να υπάρχει συνέχεια και ποια πρέπει να είναι αυτή;
Ξεκίνησα, πριν από τριάντα πέντε χρόνια, να κάνω θέατρο. Και πριν από δεκατρία χρόνια, αποφάσισα, πολύ συνειδητά, να κάνω αυτήν τη «στροφή» σε αυτό που αποκαλώ «θέατρο στην εκπαίδευση»· όχι τόσο επειδή εκπαιδεύουμε τα παιδιά μέσω των εργαστηρίων μας, αλλά γιατί μπαίνουμε στη σχολική τάξη κι αυτό που κάνουμε, πρέπει να είναι πολύ χρήσιμο. Πρέπει να είναι ένα κομμάτι της τέχνης, με το οποίο να θέλουν οπωσδήποτε, τόσο οι γονείς όσο και οι εκπαιδευτικοί, να «συναντηθούν» τα παιδιά τους. Και, κάπως, το συνδυάζουμε με αυτό που συμβαίνει στο σχολείο.
Θα σας πω ένα μικρό παράδειγμα. Υπάρχει ένα μάθημα στη Γ’ Γυμνασίου, η «Ελένη» του Ευριπίδη, το οποίο το διδάσκονται όλοι. Πρόκειται για μια ιλαροτραγωδία, που οι εκπαιδευτικοί δεν έχουν διδαχθεί στο πανεπιστήμιο. Είναι ένα θεατρικό έργο, που καλείται ένας φιλόλογος να το κάνει πολύ ενδιαφέρον για τους μαθητές του, χωρίς να έχει, ίσως, ο ίδιος αποκτήσει κάποια θεατρική παιδεία. Τα θεατρικά έργα είναι γραμμένα για να παριστάνονται, να παίζονται, να «ζωντανεύουν». Δεν είναι φτιαγμένα για να αναλύονται στην τάξη.
Οπότε, όταν ο «Μικρός Βορράς» πάει με τέσσερις νέους ηθοποιούς και στη γλώσσα των εφήβων παρουσιάζει όλο το έργο στους μαθητές, αυτοί, πλέον, καταλαβαίνουν τι είναι αυτό που διδάσκονται, τι είναι αυτό στο οποίο προσπαθεί να τους μυήσει ο καθηγητής τους. Έχουν ένα αντίκρισμα, έχουν δει τους ήρωες μπροστά τους και, μάλιστα, έχουν σηκωθεί οι ίδιοι πάνω στη σκηνή και έχουν δοκιμάσει να «ζωντανέψουν» έναν ήρωα μέσα από τα παιχνίδια που κάνουμε με τον «Μικρό Βορρά».
Τότε, αυτόματα έχει αλλάξει η σχέση τους με τη σχολική ύλη. Έχουν καταλάβει γιατί επιμένει η πολιτεία να τους διδάσκει αυτό το κείμενο, γιατί δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά είναι τόσο σημαντικό και τι είναι «κρυμμένο» μέσα στην αλήθεια του λόγου του Ευριπίδη που και σήμερα, ακόμη, έχει αξία.
Αυτό, ουσιαστικά, κάνουμε. Μπαίνουμε στην τάξη και μοιραζόμαστε με τους μαθητές τη «μαγεία» του θεάτρου, δίνοντας, παράλληλα, και μια «τροφή» για το κομμάτι της εκπαίδευσής τους.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Αυτό, άλλωστε, είναι και το χαρακτηριστικό γνώρισμα του «Μικρού Βορρά»· ναι μεν υπάρχει, σταθερά, σε θεατρικές σκηνές της πόλης, αλλά ταξιδεύει και μπαίνει μέσα στις σχολικές αίθουσες.
Αυτή είναι η κυρίως λειτουργία μας: κάθε μέρα είμαστε και σε ένα διαφορετικό σχολείο, σε όλη τη Βόρεια Ελλάδα. Ο «Μικρός Βορράς» δημιουργήθηκε, ακριβώς για να καλύψει αυτήν την ανάγκη που προέκυψε μέσα στην τεράστια οικονομική κρίση.
Οι εκπαιδευτικοί δεν μπορούσαν, πια, να πείσουν τους γονείς να στείλουν τα χρήματα στο σχολείο, για να πάνε τα παιδιά στο θέατρο. Η τέχνη, όταν μιλάμε για την επιβίωση, είναι πολυτέλεια. Προηγείται η επιβίωση!
Σε αυτήν την πολύ δύσκολη στιγμή, λοιπόν, αποφασίζει ο «Μικρός Βορράς» να αφήσει στην άκρη το τεράστιο ενοίκιο ενός θεάτρου και τον θεατρικό παραγωγό. Αποφασίζει να φτιάξει ένα είδος κολεκτίβας, με τρεις – τέσσερις ηθοποιούς, και με πολύ χαμηλό εισιτήριο να πηγαίνει και να παρουσιάζει την παράσταση μέσα στο σχολείο, ώστε να γλυτώσουν τα παιδιά τα επιπλέον έξοδα.
Βεβαίως και θέλουμε τα παιδιά να πηγαίνουν στο θέατρο. Το θέατρο μπορεί να τους προσφέρει κάτι, που εμείς δεν μπορούμε μέσα στην τάξη· τη «μαγεία» των φωτισμών, των σκηνικών, και θέλουμε να τα βλέπουν κι αυτά. Απλώς, όταν κάποιος δεν μπορεί να το κάνει αυτό ή είναι μακριά από το κέντρο της Θεσσαλονίκης ή από χώρο όπου μπορεί να δει, πραγματικά, ποιοτικό θέατρο, εμείς αναπληρώνουμε αυτό το κενό.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Και το κενό νοτιότερα καλύπτει, αντίστοιχα, ο «Μικρός Νότος»;
Ο «Μικρός Νότος» είναι το «αδερφάκι» μας, είναι δημιούργημα του «Μικρού Βορρά». Μέσα στην οικονομική κρίση, οι άνθρωποι του «Μικρού Νότου» δεν κράτησαν το ήθος, που οφείλει να κρατά ένας καλλιτέχνης. Ξέρετε, μέσα στις δυσκολίες φανερώνεται το πραγματικό πρόσωπο του καθενός· πόσο θα κοιτάξει την πάρτη του ή πόσο θα συνεχίσει να είναι ομάδα και θα στηρίζει ο ένας τον άλλον.
Η ομάδα του «Μικρού Βορρά» αποφασίσαμε, λοιπόν, να μην σχετιζόμαστε. Ο καθένας, πια, πορεύεται μόνος του. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, όμως, ο «Μικρός Νότος» έπαιρνε τα κείμενα του «Μικρού Βορρά».
Όπως αναφέραμε και πριν, ο «Μικρός Βορράς» έχει ως βάση κάποιες θεατρικές σκηνές της Θεσσαλονίκης. Φέτος, βέβαια, άλλαξαν τα δεδομένα. Το εμβληματικό θέατρο της πόλης, το οποίο φιλοξενούσε τις παραστάσεις του, έκλεισε. Πώς βιώσατε αυτήν την αλλαγή στέγης;
Ήταν ένα μικρό σοκ, γιατί, ουσιαστικά, είχαμε συμφωνήσει ότι θα συνεχίζαμε στο θέατρο «Αμαλία» και, μάλιστα, θα το νοίκιαζε ο «Μικρός Βορράς». Προέκυψε, όμως, ενδιαφέρον από κάποιον ο οποίος θέλει να το αγοράσει –και μάλλον το έχει αγοράσει, αλλά θέλει να κρατήσει μυστική την ταυτότητά του- κι έτσι, εμείς, δεν έχουμε στέγη.
Δεν είναι κακό αυτό, καλό είναι. Προχωράει η πόλη. Αγοράζουν, σήμερα, θέατρα και επενδύουν σ’ αυτά, και είναι εξαιρετικό. Το ότι, συγκυριακά, μείναμε χωρίς στέγη, δεν μας πτοεί. Έχουμε μάθει, όλα αυτά τα χρόνια, να «στήνουμε» τη σκηνή μας αλλού, να είμαστε «τσιγγάνοι» όπως λέω εγώ.
Επίσης, μας δίνεται μια ευκαιρία να πάμε σε θέατρα της Δυτικής Θεσσαλονίκης, στο «Καραπάντσειο» και το «Αλέξης Μινωτής», που ήταν πολύ «αδικημένα». Αυτά, κατά κανόνα, θα έλεγα ότι τα χρησιμοποιούν επαγγελματίες του χώρου, με τους οποίους εμείς, καλλιτεχνικά, δεν θέλουμε να σχετιζόμαστε. Η φιλοσοφία τους έγκειται περισσότερο στο τι είναι αυτό που θα πάρουν και όχι σε αυτό που θα δώσουν. «Εύκολες», ρηχές και, κυρίως, περιοδεύουσες παραστάσεις παίζουν σε αυτά τα θέατρα. Επιτέλους, πάνε και πιο ποιοτικές δουλειές, αυτές του «Μικρού Βορρά», και οι άνθρωποι μας «αγκαλιάζουν». Παίρνουμε πολλή αγάπη και θέλουμε να κρατήσουμε την επαφή.
Αυτοί οι άνθρωποι έφευγαν από τις δυτικές συνοικίες για να έρθουν είτε στο «Αμαλία» είτε στο «Μελίνα Μερκούρη», όπου παίζαμε, για να μας δουν. Ελπίζω να υπάρχει η βούληση της δημοτικής Αρχής, που αυτήν τη στιγμή υπάρχει, για να μπορέσουμε κι εμείς να είμαστε κοντά στους δημότες της Δυτικής Θεσσαλονίκης.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Καθώς, λοιπόν, οι παραστάσεις έχουν ξεκινήσει, με πόσα έργα, συνολικά, υποδέχεται ο «Μικρός Βορράς» τη νέα αυτή σεζόν;
Έχουμε εννιά έργα, τέσσερα για παιδιά και πέντε για νέους και εφήβους. Ξεκινάμε από παιδιά δύο χρόνων, με την παράσταση «Τρεις…κι ο Αίσωπος», όπου παρουσιάζονται τέσσερις μύθοι του Αισώπου. Είναι μία πανέμορφη δουλειά, που έχει σκηνοθετήσει ο Αλέξανδρος Νικολαΐδης, ένα σπουδαίο πλάσμα! Την έχει προσέξει πάρα πολύ, γιατί αγαπάει τρομερά τον Αίσωπο. Και οι τρεις ηθοποιοί, που παίζουν, είναι εξαιρετικοί και «δίνονται» πραγματικά.
Η άλλη είναι η μακροβιότερη παράστασή μας για παιδιά, «Ο Ραφτάκος των λέξεων». Έχει, επίσης, αγαπηθεί πολύ από την πόλη της Θεσσαλονίκης αλλά και από όλη τη Βόρεια Ελλάδα. Αυτήν την παράσταση δεν μπορούμε να μην τη συνεχίζουμε, οι γονείς θέλουν τα παιδιά τους να μεγαλώνουν με τέτοια κείμενα. Παράλληλα, συνεχίζουμε και την περσινή μας παραγωγή, τον «Εγωιστή Γίγαντα». Μια παράσταση που είναι sold out, δεν τη σταματάς!
Φέτος, ξαναγυρίσαμε και σε μια παράσταση, που την είχαμε ανεβάσει πριν από δέκα χρόνια: τον «Μικρό Πρίγκιπα». Πριν από δέκα χρόνια, ο Αλέξανδρος Νικολαΐδης, ένα νέο αγόρι που μόλις ξεκινούσε τη θεατρική του καριέρα, έπαιζε τον «Μικρό Πρίγκιπα». Μυήθηκε μέσα από αυτό το έργο σε όλη τη διαδικασία, στο χτίσιμο των παραστάσεων και τη φιλοσοφία του «Μικρού Βορρά». Ο ίδιος, τώρα, με ένα άλλο νέο αγόρι, τον Νικόλα Δρίγκα, και δύο εξαιρετικές κοπέλες, τη Νεκταρία Γκαγκαβούζη και τη Ζαννέτα Γονιδάκη, έχουν φτιάξει έναν καινούργιο «Μικρό Πρίγκιπα» με τη δική του, πια, κατάθεση.
Στην εφηβική μας σκηνή, τα έργα είναι τρία. Η «Οδύσσεια» απευθύνεται κυρίως σε προέφηβους, από Γ’ Δημοτικού έως και το Γυμνάσιο. Παίζεται περισσότερο στην Α’ Γυμνασίου, γιατί εκεί διδάσκεται. Η «Ιλιάδα» του Ομήρου και η «Ελένη» του Ευριπίδη αφορούν σε όλη την εφηβική ζώνη.
Και έχουμε και δύο έργα Θεάτρου Forum· είμαστε η μόνη επαγγελματική ομάδα, σε όλη την Ελλάδα, που κάνει Θέατρο Forum. Το πρώτο που είχαμε κάνει, πριν από τρία χρόνια, ήταν ένα έργο για την έμφυλη βία, το #Support_Hara. Ήταν μια δική μας ανάγκη να μιλήσουμε για τα έμφυλα στερεότυπα, να μπούμε σε μια περιοχή ενός «μαχητικού» θεάτρου που θέλει να κάνει μια «πρόβα ζωής» με τα νέα παιδιά· να δοκιμάσουν, να συγκρουστούν με τα παλιά πατριαρχικά στερεότυπα τα οποία, ούτως ή άλλως, θέλουν να ξετινάξουν από πάνω τους και δεν έχουν τον τρόπο, δεν ξέρουν πώς μπορεί να γίνει αυτό.
Επειδή είδαμε ότι έχει τρομερή απήχηση και το αγάπησαν τόσο πολύ οι έφηβοι αυτής της πόλης, αποφασίσαμε, πριν από έναν χρόνο, να πάμε ένα βήμα παρακάτω. Δυστυχώς, τώρα, είμαστε τρομερά επίκαιροι. Αποφασίσαμε, λοιπόν, να κάνουμε την επόμενη παράστασή μας, η οποία να αφορά στο bullying, στον εκφοβισμό, στον τραμπουκισμό. Αυτό που συμβαίνει τόσο πολύ στα σχολεία, εμείς το βλέπαμε ότι έρχεται.
Μέσα από τον εγκλεισμό, λόγω του κορωνοϊού, και μέσα από τις λανθασμένες αποφάσεις του Υπουργείου Παιδείας, που σταματάει τα καλλιτεχνικά μαθήματα ακριβώς τη στιγμή που κάποιος μπαίνει στην εφηβεία και έχει τεράστια ανάγκη από εκτόνωση, να βρει τρόπους έκφρασης του «είναι» του, να δοκιμάσει τις δυνάμεις του, να στηριχτεί από κάπου, δημιουργήθηκαν οι συνθήκες και το bullying έγινε της «μόδας», δυστυχώς.
Ενημερωθείτε για τις παραστάσεις του «Μικρού Βορρά» μέσα από την επίσημη ιστοσελίδα https://mikrosvorras.gr/