Ένας Έλληνας σκηνοθέτης επιστρέφει από τη Γεωργία με βραβείο για την ταινία Mauthausen

Ένα ακόμη βραβείο στη συλλογή του προσθέτει ο σκηνοθέτης Αρίσταρχος Παπαδανιήλ για την κινηματογραφική ταινία «Mauthausen», την οποία συνυπογράφει σκηνοθετικά με τον κινηματογραφιστή Παναγιώτη Κουντουρά. Στο Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Τέχνης και Ταξιδιού (Art & Travel Internation Film Festival) που διεξήχθη στην Τιφλίδα της Γεωργίας, η ταινία «Mauthausen» απέσπασε το πρώτο βραβείο στην Κατηγορία “Art Documentary”. Ο κ. Παπαδανιήλ μιλάει στο TheOpinion για την ταινία, το περιεχόμενό της αλλά και για τη συγκεκριμένη βράβευση.

Συνέντευξη στην Ντέπυ Χιωτοπούλου (hiotopoulou@gmail.com)

Πώς ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης και εξόντωσης στην πόλη Μάουτχαουζεν στην Αυστρία, στο οποίο έχασαν τη ζωή τους πάνω από 100.000 άνθρωποι σχετίζεται με τη μουσική του αείμνηστου Μίκη Θεοδωράκη και την ποίηση του συγγραφέα Ιάκωβου Καμπανέλη;

Ο σκηνοθέτης Αρίσταρχος Παπαδανιήλ, τον οποίο και συναντήσαμε κατά τη διάρκεια του Διεθνούς Κινηματογραφικού Φεστιβάλ Τέχνης και Ταξιδιού (Art & Travel Internation Film Festival ATIFF) το οποίο διεξήχθη 26 – 29 Σεπτεμβρίου στην Τιφλίδα της Γεωργίας, μας δίνει τις απαντήσεις.

Ο ίδιος, μαζί με τον κινηματογραφιστή Παναγιώτη Κουντουρά, συνυπογράφει σκηνοθετικά την κινηματογραφική ταινία MAUTHAUSEN, όπου το μεγαλύτερο μέρος των γυρισμάτων της πραγματοποιήθηκε στους εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους του πρώην στρατοπέδου συγκέντρωσης και εξόντωσης Μαουτχάουζεν -νυν Mauthausen Memorial- στην Αυστρία, τον Μάιο του 2022.

«Τα γυρίσματα έγιναν στο πλαίσιο της ετήσιας Ημέρας Μνήμης Απελευθέρωσης του στρατοπέδου, 5 Μαΐου 1945, του μεγαλύτερου διεθνούς προσκυνήματος στη μνήμη των νεκρών της εκεί ναζιστικής θηριωδίας» αναφέρει στο TheOpinion ο κ. Παπαδανιήλ, προσθέτοντας πως τόσο ο ίδιος όσο και ο τσελίστας Άρης Ζέρβας είχαν προσκληθεί να ερμηνεύσουν ζωντανά στο ελληνικό μνημείο τα τραγούδια του κύκλου Μαουτχάουζεν σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη και ποίηση Ιάκωβου Καμπανέλλη.

Δυο κορυφαίοι καλλιτέχνες

Δυο κορυφαία ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου και του θεάτρου: Μίκης Θεοδωράκης από τους σημαντικότερους Έλληνες μουσικοσυνθέτες και μία από τις πιο επιδραστικές και σπουδαίες προσωπικότητες της Ελλάδας του 20ού αιώνα (29 Ιουλίου 1925 – 2 Σεπτεμβρίου 2021) και Ιάκωβος Καμπανέλλης κορυφαίος θεατρικός συγγραφέας, στιχουργός, σεναριογράφος, δημοσιογράφος και ακαδημαϊκός (2 Δεκεμβρίου 1921 – 29 Μαρτίου 2011).

«Πώς εμπλέκονται στην ταινία οι δυο σπουδαίοι καλλιτέχνες που έχουν αφήσει ανεξίτηλο το καλλιτεχνικό τους έργο και για τις επόμενες γενιές και πώς επιλέχθηκε το συγκεκριμένο θέμα;» ρωτήσαμε τον κ. Παπαδανιήλ.

«Εκκίνηση για το συγκεκριμένο θέμα της κινηματογραφικής ταινίας MAUTHAUSEN, που συνυπογράφω σκηνοθετικά μαζί με τον κινηματογραφιστή Παναγιώτη Κουντουρά, υπήρξε ο κύκλος τραγουδιών Μαουτχάουζεν, σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη και ποίηση Ιάκωβου Καμπανέλλη, τα οποία με την άδεια και εμπιστοσύνη αρχικά της κόρης του Ιάκωβου Καμπανέλλη, Κατερίνας και κατόπιν με την ευλογία της άδειας του ίδιου του Μίκη Θεοδωράκη, που άκουσε τις τελικές ηχογραφήσεις, ξαναερμηνεύσαμε προσεγγίζοντάς τα ως διάλογο ανθρώπινης φωνής και «φωνής» ενός μουσικού οργάνου -ερμηνεία: Αρίσταρχος Παπαδανιήλ, βιολοντσέλο: Άρης Ζέρβας» απαντάει στο TheOpinion ο Αρίσταρχος Παπαδανιήλ και προσθέτει «στη συνέχεια βρήκα το αδημοσίευτο χειρόγραφο κείμενο για τηλεοπτικό γύρισμα με τίτλο «Οδοιπορικό Μαουτχάουζεν: Μάιος 1988», που έγραψε ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, όταν παραβρέθηκε μαζί με τον Μίκη Θεοδωράκη στο ελεύθερο πια στρατόπεδο Μαουτχάουζεν για την ιστορική συναυλία τους τον Μάιο του 1988. Σώμα λοιπόν της ταινίας MAUTHAUSEN αποτελεί το κύκνειο «Άσμα Ασμάτων»*, του Μίκη Θεοδωράκη, μιας και τα ηχογραφήματα που ενέκρινε κυκλοφόρησαν ανήμερα των γενεθλίων του και ένα μόλις μήνα πριν την εκδημία του κορυφαίου Έλληνα δημιουργού και αγωνιστή, και ένα όνειρο ζωής του Ιάκωβου Καμπανέλλη που 35 χρόνια μετά έγινε πράξη στον τόπο του μαρτυρίου, αλλά και της δημιουργικής σύλληψής του.»

Όπως ο ίδιος επισημάνει, για τους παραπάνω λόγους, «πρόκειται κυριολεκτικά για το νέο κινηματογραφικό έργο των δύο κορυφαίων μας δημιουργών, του Μίκη και του Ιάκωβου» υπογραμμίζοντας πως το οπτικοακουστικό έργο σε παραγωγή Syllipsis συγχρηματοδοτήθηκε από το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εξωτερικών από πόρους του Ελληνογερμανικού Ταμείου για το Μέλλον.

Γυρίσματα εντός και εκτός του Μαουτχάουζεν

Η ταινία «MAUTHAUSEN: Άσμα Ασμάτων» ξεκίνησε ως μικρού μήκους ταινία, διάρκειας 10 λεπτών, και εξελίχθηκε σε μεγάλου μήκους ταινίας με τίτλο «MAUTHAUSEN’», διάρκειας 91 λεπτών.

Όπως αναφέρει στο TheOpinion ο Αρίσταρχος Παπαδανιήλ, το μεγαλύτερο μέρος των γυρισμάτων της ταινίας MAUTHAUSEN πραγματοποιήθηκε στους εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους του πρώην στρατοπέδου συγκέντρωσης και εξόντωσης Μαουτχάουζεν -νυν Mauthausen Memorial- στην Αυστρία «και μάλιστα τον Μάιο του 2022, στο πλαίσιο της ετήσιας Ημέρας Μνήμης Απελευθέρωσης του στρατοπέδου (5 Μαΐου 1945) -του μεγαλύτερου διεθνούς προσκυνήματος στη μνήμη των νεκρών της εκεί ναζιστικής θηριωδίας- όπου ο τσελίστας Άρης Ζέρβας κι εγώ (φωνή) είχαμε προσκληθεί να ερμηνεύσουμε ζωντανά στο ελληνικό μνημείο τα τραγούδια του κύκλου Μαουτχάουζεν σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη και ποίηση Ιάκωβου Καμπανέλλη.»

Όπως επισημαίνει, τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν με την άδεια της Αυστριακής Επιτροπής Μαουτχάουζεν που διοργανώνει την ετήσια Ημέρα Μνήμης Απελευθέρωσης, του Mauthausen Memorial που διέθεσε τους χώρους του πρώην στρατοπέδου, καθώς και με τη συνεργασία της Πρεσβείας της Ελλάδος στην Βιέννη.

«Αντιμετωπίσαμε τα γυρίσματα ως μια καταγραφή της παρουσίας δύο καλλιτεχνών στην ετήσια Ημέρα Μνήμης Απελευθέρωσης του στρατοπέδου, οι οποίοι στην πορεία καταβυθίζονται στην ιστορική μνήμη του τόπου μαρτυρίου και των μαρτύρων αυτού» υπογραμμίζει ο κ. Παπαδανιήλ.

Πολύ τιμητική η βράβευση στο ATIFF

Η ταινία MAUTHAUSEN συμμετείχε σ’ ένα ακόμη κινηματογραφικό φεστιβάλ, το Art & Travel International Film Festival (ATIFF) της Tιφλίδας Γεωργίας, η οποία διαγωνίστηκε ανάμεσα σε 130 ταινίες, μικρού και μεγάλου μήκους, από 20 περίπου χώρες.

Η ταινία κατέκτησε το Α’ Βραβείο στην Κατηγορία “Art Documentary” και ο κ. Παπαδανιήλ έλαβε το βραβείο κατά τη διάρκεια της τελετής λήξης του Φεστιβάλ, που πραγματοποιήθηκε στο Γεωργιανό Μουσείο Καλών Τεχνών, την Τρίτη 29 Σεπτεμβρίου 2026.

«Είναι μια πραγματικά πολύ τιμητική βράβευση, τόσο διότι στο φεστιβάλ συμμετείχαν πολύ υψηλού επιπέδου παραγωγές από διάφορες χώρες, αλλά και λόγω της θεματικής κατηγορίας βράβευσης, που επιβραβεύοντας την ταινίας μας, παράλληλα την περιγράφει· «Καλλιτεχνικό Ντοκιμαντέρ»» δήλωσε στο TheOpinion ο σκηνοθέτης της ταινίας MAUTHAUSEN.

Ο ίδιος δεν παρέλειψε να ευχαριστήσει την πρόεδρο και ιδρύτρια του ATIFF Irina Khangoshvili και την ομάδα της για την ξεχωριστή φεστιβαλική εμπειρία που προσέφεραν στους συμμετέχοντες, καθώς και την κριτική επιτροπή -μέλος της οποίας ήταν και ο βραβευμένος με Όσκαρ Καλύτερου Μικρού Μήκους Animation («Ο Πέτρος και Ο Λύκος», 2008) Πολωνός παραγωγός και σκηνοθέτης Zbignew Zmudski- που ξεχώρισε το MAUTHAUSEN.

Η ταινία, τα βραβεία, οι προβολές της

Ας δούμε όμως την πορεία της ταινίας MAUTHAUSEN η οποία εστιάζει σε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα όπως αυτό της εξόντωσης χιλιάδων ανθρώπων από τους Ναζί. Ένα στρατόπεδο στην Αυστρία, το οποίο λειτούργησε από το 1938 έως την απελευθέρωσή του, το 1945.

Η ταινία MAUTHAUSEN έλαβε το Βραβείο «Μίκης Θεοδωράκης» από τον Παγκρήτιο Σύλλογο Φίλων Μίκη Θεοδωράκη στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων και προβλήθηκε, μεταξύ άλλων, στην Ακαδημία Αθηνών και – πρώτη φορά για κινηματογραφική ταινία- στο Οικονομικό Φόρουμ Δελφών.

Με την προβολή του MAUTHAUSEN στον εμβληματικό κινηματογράφο ‘Ολύμπιον’, στη Θεσσαλονίκη, ξεκίνησε το «Αφιερωματικό Έτος Μίκη Θεοδωράκη» για το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

Ανήμερα της 100^ης επετείου γενεθλίων του Μίκη Θεοδωράκη (29.07.2025) πραγματοποιήθηκε επετειακή προβολή του MAUTHAUSEN στον θρυλικό θερινό κινηματογράφο της πλατείας Εξαρχείων VOX.

Η ταινία MAUTHAUSEN βραβεύτηκε σε Βραζιλία, Γαλλία (Κάννες), Ισπανία, Κύπρο, Ελλάδα και Αυστρία. Στο πλαίσιο των Cannes Corporate Media & TV Awards, η ταινία ταξίδεψε στις περίφημες Κάννες της Γαλλίας και έλαβε το Αργυρό Βραβείο στην κατηγορία «Ιστορία και Προσωπικότητες/Πορτρέτα».

Στο Finisterra Brazil Film Art & Tourism Festival το MAUTHAUSEN έλαβε τέσσερα πρώτα βραβεία, μεταξύ των οποίων και «Καλύτερου Σεναρίου».

Στο Terres Art & Tourism Festival της Ισπανίας, στην πόλη Τορτόζα της Καταλονίας, το MAUTHAUSEN έλαβε Χρυσό Βραβείο στην κατηγορία «Ιστορία και Κληρονομιά».

Στην κυπριακή πρεμιέρα στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Κύπρου «Χρυσή Αφροδίτη», το MAUTHAUSEN έλαβε το Βραβείο «Ταινία με Ισχυρό Μήνυμα για την Ειρήνη».

Στο Austrian FilmFestival βραβεύτηκε ως «Καλύτερη Πειραματική Ταινία». Στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Πελοποννήσου «Γέφυρες» στο Λουτράκι το MAUTHAUSEN απέσπασε το Βραβείο «Ελληνικής Ταινίας Τεκμηρίωσης Μεγάλου Μήκους» και στην Κόρινθο έλαβε «Τιμητική Μνεία για τη Μουσική σε Ταινία Τεκμηρίωσης».

Λίγο πριν την εκπνοή του 2025, έλαβε «Εύφημο Μνεία Ταινίας Τεκμηρίωσης» από το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Επιδαύρου και το Βραβείο «Καποδίστριας» Καλύτερης Ιστορικής Ταινίας από το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ναυπλίου «Γέφυρες».

Παράλληλα, η βραβευμένη μικρού μήκους ταινία «MAUTHAUSEN: Άσμα Ασμάτων» (10′), που ξεπηδά από το σύμπαν της μεγάλου μήκους ταινίας MAUTHAUSEN (91’), προβλήθηκε στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά ως επίσημη συμμετοχή στο Piraeus Port Film Festival PPFF 2025, στο Opus Events Venue της Λεμεσού και στο UCLan Cyprus της Λάρνακας ως επίσημη συμμετοχή του Cyprus Dance Film Festival 2026 της Κύπρου, και βραβεύτηκε ως «Καλύτερη Μουσική Ταινία» στο Experimental Dance & Music Film Festival 2025 στο Τορόντο του Καναδά.

Ανήμερα της 101^ης επετείου γενέθλιας μνήμης του Μίκη Θεοδωράκη (29.07.2026) το MAUTHAUSEN προβλήθηκε στον θερινό κινηματογράφο Λαΐς της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, ενώ τον Σεπτέμβριο προγραμματίστηκαν προβολές σε θερινούς κινηματογράφους της Αθήνας.

Η φεστιβαλική «οδύσσεια» της ταινίας συνεχίστηκε με προβολή -για πρώτη φορά κινηματογραφικού έργου- στο πλαίσιο του Θεατρικού Φεστιβάλ Ιθάκης στον Δημοτικό Κινηματογράφο Ιθάκης και στη συνέχεια με τη συμμετοχή και βράβευσή της στο Art & Travel International Film Festival στην Τιφλίδα της Γεωργίας.

Επόμενη στάση… L.A.

Το ταξίδι της ταινίας MAUTHAUSEN στα διεθνή φεστιβάλ κινηματογράφου συνεχίζεται, με επόμενο σταθμό το Dare to Dance in Public Film Festival στο Λος Άντζελες, στις 17 και 18 Οκτωβρίου 2026, όπου θα προβληθεί η μικρού μήκους κινηματογραφημένη χορογραφία «MAUTHAUSEN: Άσμα Ασμάτων».

Επόμενη προγραμματισμένη προβολή της πολυβραβευμένης μεγάλου μήκους ταινίας MAUTHAUSEN (91’, 2023), είναι στις 19 Οκτωβρίου στις 19:00, με ελεύθερη είσοδο, στο Αμφιθέατρο «Μίκης Θεοδωράκης» του Δήμου Παπάγου-Χολαργού (Περικλέους 55, Χολαργός).

*Άσμα Ασμάτων – Ερμηνεία Μαρία Φαραντούρη, σε στίχους Ιάκωβου Καμπανέλη και μουσική Μίκη Θεοδωράκη

«… Κοπέλες του Μαουτχάουζεν, Κοπέλες του Μπέλσεν, Μην είδατε την αγάπη μου, Μην είδατε την αγάπη μου, Μην είδατε την αγάπη μου.

Την είδαμε στην παγερή πλατεία. Μ’ ένα αριθμό στο άσπρο της το χέρι. Με κίτρινο άστρο στην καρδιά…».