Χρ. Χατζηβασιλείου: “Η Κέιν ασκεί μια αδιαμφισβήτητη έλξη όπου και να παίζεται”

Ονομάστηκε ¨στα μούτρα” (στα αγγλικά “in-yer-face theatre”) γιατί τολμούσε να μιλήσει ωμά για βία, κακοποίηση και να ξεσκεπάσει την ανθρώπινη υποκρισία και χυδαιότητα. Η κατεξοχήν εκπρόσωπος του, η Βρετανίδα Σάρα Κέιν σόκαρε το θεατρόφιλο κοινό, όπως κανείς άλλος συγγραφέας πριν από εκείνη. Η Σάρα Κέιν πρόλαβε στην σύντομη ζωή της – αυτοκτόνησε στα 27 της- να αφήσει επιδραστικό έργο πίσω της. Το πιο προσωπικό της έργο, το Λαχταρώ ανεβάζει το ΚΘΒΕ στις 27 Φεβρουαρίου, στο Υπερώο της ΕΜΣ, σε σκηνοθεσία της καθηγήτρια Θεατρολογίας του ΑΠΘ Χριστίνας Χατζηβασιλείου. Η κ. Χατζηβασιλείου μίλησε στο theopinion για τις λέξεις της Κέιν που αιφνιδιάζουν, λέξεις που φέρουν την ορμή γρονθοκοπημάτων και που μπορούν να σε οδηγήσουν “απευθείας στους εσωτερικούς σου δαίμονες”.

Έχετε εντρυφήσει προφανώς στο έργο της Κέιν γενικότερα, καθώς το διδακτορικό σας επικεντρώνεται στο in-yer-face theatre. Θα λέγατε ότι αυτό κατά κάποιον τρόπο “προοικονομεί” την εποχή μας ;

Θα συμφωνήσω μαζί σας. Προοικονομούσε την πρόσφατη σύγχρονη ελληνική δραματουργία όπου διαπιστώνει κανείς αυτήν την αισθητική της βίας και του σοκ με κείμενα που ανακλούν την βαθιά οικονομική κρίση που περάσαμε και εξακολουθούμε να περνάμε. Ας μη ξεχνάμε πως οι εννοιολογικές και φορμαλιστικές αλλαγές των θεατρικών κειμένων προκύπτουν κάθε φορά ως αναγκαιότητα και το θέατρο «στα μούτρα» πιστοποίησε τον ίδιο τον ορισμό του εν μέσω ιστορικών αλλαγών στην αλλαγή της χιλιετίας: ο θεατής δέχονταν δηλαδή «γρονθοκόπημα»-τέτοια ήταν η δυναμική των έργων. Η «στα Μούτρα» συγγραφική γενιά έκανε αυτό ακριβώς που σηματοδοτούσε η εποχή της της: κατασκεύασε ένα θέατρο ωμής πρόκλησης «πετώντας το» κατάμουτρα στο κοινό. Το in-yer-face, όμως, ενώ πρωταγωνίστησε στις βρετανικές σκηνές το ’90, παραγκωνίστηκε μετά ως «ληξιπρόθεσμο» δραματουργικό προϊόν. Πεποίθησή μου είναι ότι θα εξακολουθεί να μεταφέρεται σε όποιον τόπο μαστίζεται από την βία και την απελπισία όπως συνέβη την περίοδο εκείνη στην μεταθατσερική Μ. Βρετανία.

Τι είναι αυτό που σας οδήγησε ειδικά στην επιλογή του «Λαχταρώ», και όχι άλλων έργων όπως το Blasted;

Έχω μία πολύ ιδιαίτερη σχέση με το κείμενο αυτό. Για μένα είναι ένα από τα καλύτερα έργα της σύγχρονης δραματουργίας και ένα ας πούμε, προσωπικό μου «τάμα».

Το Λαχταρώ είναι ένα έργο που στερείται παραδοσιακής αφήγησης και ταυτότητας των χαρακτήρων. Πώς αντιμετωπίζετε αυτήν την πρόκληση στην παράσταση;

Όσο και αν φαίνεται παράδοξο και παρότι η Κέιν μας δίνει ως διανομή μόνο γράμματα (δηλαδή τα Α, Β, C, M) αυτά αντιστοιχούν σε χαρακτήρες και ως εκ τούτου ρόλους. Το παζλ όμως είναι δισεπίλυτο και οι ρόλοι αυτοί διαπλέκονται με τρόπους που μόνο μία εν τω βάθει μελέτη μπορεί να δώσει. Η Κέιν έχει δημιουργήσει μία ανθρώπινη παρτιτούρα που πρέπει να ακολουθήσει κανείς πιστά προκειμένου να την κάνει να ηχήσει. Ελπίζω πως τα καταφέραμε.

Η ψυχική υγεία είναι κεντρικό θέμα στο έργο της Κέιν. Πιστεύετε ότι το σύγχρονο κοινό είναι πιο έτοιμο να ασχοληθεί με τέτοιες ωμές απεικονίσεις ή αναπαραστάσεις ψυχολογικής δυσφορίας;

Κανένα κοινό δεν είναι έτοιμο να συνδιαλεχθεί με την ωμότητα και την σκηνική βία και την ίδια στιγμή ο ρόλος του θεάτρου δεν είναι να σε φέρει μπροστά σε ένα προστατευμένο, κλινικό περιβάλλον. Αντιθέτως, είναι ένα ανοιχτό πεδίο διερεύνησης ορίων που σε οδηγεί απευθείας στους εσωτερικούς σου δαίμονες. Από την αρχαία τραγωδία έως το Θέατρο της Καταστροφής του Αρτώ , το in -yer- face και τον Kαστελούτσι η σκηνή κυοφορεί την ρήξη και η ρήξη έρχεται πάντοτε με την αίσθηση του κατεπείγοντος διαρρηγνύοντας τις έως πρότινος σταθερές και τον πραγματικό χρόνο θέασης των θεατών. Ταυτόχρονα, όμως, η ρήξη αυτή, η δυσφορία που σωστά, εντοπίζετε, αποτελεί και σχεδόν ηδονοβλεπτικό πόλο έλξης. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει πολύ μεγάλη δημόσια συζήτηση αναφορικά ακριβώς με αυτό που θέτετε, την ανεκτικότητα δηλαδή του κοινού με τις λεγόμενες προειδοποιήσεις περιεχομένου -τα γνωστά «trigger warnings», καθώς επίπλαστη ή μη υπάρχει ταυτόχρονα αυξανόμενη κοινωνική ευαισθητοποίηση γύρω από το ψυχικό τραύμα. Το Λαχταρώ διαφοροποιείται εντελώς από τα υπόλοιπα έργα της Κέιν όσο αφορά την σκηνική ωμότητα και την βία. Στην περίπτωσή μας οι λέξεις και μόνο οι λέξεις είναι εκείνες που μας αιφνιδιάζουν. Είναι ένα έργο, σχεδόν ασάλευτο και την ίδια στιγμή εξαιρετικά ταραχώδες- εξ’ου και συνοδεύεται από προειδοποιήσεις περιεχομένου που έθεσα ως αναγκαίες για την δική μας παράστασή.

To Λαχταρώ είναι ένα έργο για την απόγνωση ή για την αγάπη; Υπάρχει κρυμμένη ελπίδα μέσα του;

Θα σας απαντήσω με τα λόγια της ίδιας της Κέιν από συνέντευξή της:

«Για μένα το Λαχταρώ είναι το πιο απαισιόδοξο έργο που έχω γράψει ως τώρα, παρόλο που δεν περιέχει ίχνος σωματικής βίας και είναι ένα πολύ ήσυχο έργο. Μέσα στο κείμενο λέει κάποιος “σα να φυγε ένα βάρος”, και από εκείνη τη στιγμή όλα μοιάζουν να γίνονται όλο και πιο ελπιδοφόρα. Στην πραγματικότητα όλα τα πρόσωπα του έργου είναι παραιτημένα. Είναι το πρώτο έργο που βάζω τα πρόσωπα να λένε “σκατά, άντε να φεύγω”. Στο Καθαροί Πια δεν πεθαίνει η αγάπη αλλά είναι μια τελευταία σανίδα σωτηρίας, και μάλλον γι’ αυτό ακριβώς μου φαίνεται τώρα πια ξένο. Αντίθετα το Λαχταρώ γράφτηκε σε μια περίοδο που η πίστη μου είχε εξασθενήσει».

Αν και το Λαχταρώ δεν είναι ανοιχτά πολιτικό έργο, αναρωτιέμαι αν βρίσκετε κάποιες πιο πολιτικές αναγνώσεις ή ερμηνείες του σε αυτό που σας ενδιαφέρουν;

Σε αντίθεση με το Blasted (που ήταν και η μεταπτυχιακή της εργασία) και το Cleansed που εμπεριέχουν σαφής πολιτική θέση, το Λαχταρώ όπως και η Ψύχωση 4.48 είναι ο ίδιος ο εαυτός της που τον στήνει απέναντί της. Ας θυμηθούμε πως το Blasted παίζεται καταμεσής του εμφύλιου σπαραγμού στη Γιουγκοσλαβία και πως η Κέιν είχε σχεδόν επικηρυχθεί ως «εθνικό όνειδος» καθώς βάζοντας τον πόλεμο σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου ξεμπρόστιαζε την φιλοαμερικανική «cool» εξωτερική πολιτική του Μπλερ και της Μ. Βρετανίας η οποία ευλόγησε τους νατοϊκούς βομβαρδισμούς. Το Cleansed από την άλλη, με όλη την εικονοποιία του πάσχοντος σώματος, είναι πρόδηλα μια ζωντανή καταγγελία της εξουσίας και των πειθαρχικών συστημάτων ενώ συχνά μελετάται και ως ιστορικό σχόλιο στο Ολοκαύτωμα.

Το Λαχταρώ όμως δεν έχει τίποτα από όλα αυτά. Πρόκειται για ένα πολύ προσωπικό, γυμνό έργο.

Έργα της Κέιν, και ειδικότερα το Λαχταρώ έχει ανεβεί, βέβαια, και άλλες φορές στην Ελλάδα. Ένας/μία σκηνοθέτης/τρια καλείται και να «μεταφράσει» πολιτισμικά ένα κείμενο για ένα κοινό άλλης χώρας – το ελληνικό στην προκειμένη περίπτωση;

Οι άνθρωποι είμαστε ίδιοι παντού. Με τις ίδιες χαρές και λύπες. Δεν τίθεται εδώ θέμα διαφορετικών πολιτισμικών αναγνώσεων ή κοινού. Η Κέιν ασκεί μια αδιαμφισβήτητη έλξη σε κάθε κοινό, όπου και να παίζεται, όχι εξαιτίας της αυτοχειρίας της και του μύθου που εύλογα την ακολουθεί, αλλά γιατί η γραφή της τολμά να αναμετρηθεί στα ίσια με το μέσα μας, με αυτό ακριβώς που ο Νίκος-Γαβριήλ Πεντζίκης συμπυκνώνει σε μια και μόνο γραμμή: «Είναι αμάρτημα να μην είσαι παρών σε αυτό που διαδραματίζεται εντός σου»

Η παράσταση είναι κατάλληλο για άτομα άνω των 16 ετών. Σημείωση περιεχομένου: η παράσταση αγγίζει ζητήματα ψυχικής υγείας και σεξουαλικής, σωματικής και αυτοστρεφούς βίας.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ Μετάφραση: Αντώνης Γαλέος, Σκηνοθεσία- Δραματουργική επεξεργασία: Χριστίνα Χατζηβασιλείου, Σκηνικά- Κοστούμια: Αλεξάνδρα Μπουσουλέγκα, Ράνια Υφαντίδου, Ηχοτοπία: Φίλιππος Θεοχαρίδης, Φωτισμοί: Δήμητρα Αλουτζανίδου, Βοηθός σκηνοθέτριας: Αλεξία Παραμύθα, Οργάνωση παραγωγής: Φιλοθέη Ελευθεριάδου

Παίζουν: Β: Ιωάννης Αθανασόπουλος, Μ: Μομώ Βλάχου, Γ: Άννα Ευθυμίου, Α. Γιάννης Παρασκευόπουλος

INFO Φουαγιέ Θεάτρου Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (Eθνικής Αμύνης 2) Πρεμιέρα: Παρασκευή 27|02|2025, στις 21.00 Προπώληση: ntng.gr |more.com | 2117700000| Πληροφορίες- κρατήσεις στο Τ. 2315 200 200 και στα εκδοτήρια του ΚΘΒΕ

Ώρες παραστάσεων Τετάρτη: 19:00 Πέμπτη- Παρασκευή: 21:00 Σάββατο: 18.00 & 21:00 Κυριακή: 19:30