Αυτό που διαβάζουμε είναι αυτό που συμβαίνει; – Η ειλικρίνεια «όπλο» κατά της ρετουσαρισμένης εικόνας

Ζούμε ξεκάθαρα στην εποχή της υπερπληροφόρησης. Ο κάθε ένας από εμάς δέχεται καθημερινά έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών με μόλις λίγα κλικ.

Είτε μέσω των δεκάδων sites με ειδήσεις πάσης φύσεως, είτε μέσω των social media, απέχουμε δευτερόλεπτα από οποιαδήποτε πληροφορία θέλουμε, χωρίς αυτό να προϋποθέτει βέβαια ότι αυτή είναι έγκυρη.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα πρόσφατης «εξαπάτησης» αναγνωστών, αλλά και επαγγελματιών των media, ήταν αυτό της πριγκίπισσας Κάθριν της Μεγάλης Βρετανίας, με την εικόνα για τη γιορτή της μητέρας.

Με αφορμή αυτό το γεγονός αλλά και παρόμοια περιστατικά με παραποιημένες εικόνες ή ειδήσεις που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, ο καθηγητής του Τμήματος Δημοσιογραφίας του ΑΠΘ Νίκος Παναγιώτου εξηγεί στο TheOpinion πώς πρέπει να αντιμετωπίσουμε την παραποίηση της πληροφορίας.

Η «εξαφάνιση» και τελικά η εμφάνιση μέσω μιας φωτογραφίας μιας πριγκίπισσας έγινε πρώτο θέμα σε ΜΜΕ σε όλο τον κόσμο. Η παραποιημένη φωτογραφία ποιον «βαραίνει» στο τέλος της ημέρας; Τον θεσμό της Βασιλείας και το Παλάτι ή τα δίκτυα των ειδήσεων;

Η παραποιημένη εικόνα βαραίνει περισσότερο τον αποστολέα, τη βασιλική οικογένεια και τον ίδιο το θεσμο. Πλήττει την αξιοπιστία του ίδιου του θεσμού αλλά και των μεγάλων ειδησεογραφικών οργανισμών που δημοσίευσαν τη φωτογραφία. Η άμεση δημοσίευση τους βέβαια βασίστηκε στην εμπιστοσύνη προς την πηγή της είδησης, με αποτέλεσμα να μην περάσει τη διαδικασία επιβεβαίωσης/επαλήθευσης που χρησιμοποιούν τα μεγάλα ειδησεογραφικά πρακτορεία. Η εξέλιξη αυτή μεσα σε ένα περιβάλλον γενικευμένης απαξίωσης των θεσμών και ειδικά των ΜΜΕ είναι ιδιαίτερα αρνητική όπως αποδείχθηκε από την δημοσιότητα που προκάλεσε.

Απλοί χρήστες εντόπισαν την επεξεργασία, την ίδια ώρα που πρακτορεία άργησαν και η εικόνα είχε μοιραστεί παντού. Τι μας λέει αυτό για την εγκυρότητα των ΜΜΕ στην εποχή των social media, εκεί που αναρτήθηκε η αρχική εικόνα;

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τη σημασία των χρηστών, των ανοιχτών δεδομένων και της κοινότητας που σε μια εποχή συνεχών προκλήσεων είναι σύμμαχοι για την ανάδειξη ζητήματων όπως το συγκεκριμένο. Οι τεχνολογικές εξελίξεις απαιτούν πλέον αλλαγή στη δημοσιογραφική κουλτούρα και λειτουργία με αξιοποίηση των δεδομένων αλλά και ανάπτυξη τεχνικών που θα βοηθήσουν το δημοσιογράφο και τα ΜΜΕ στην αποστολή του. Η περίπτωση του εντοπισμού της αλλοίωσης της είδησης από τους απλούς χρήστες/αναγνώστες το αποδεικνύει υπογραμμίζοντας τη νέα πραγματικότητα.

Γιατί μας αφορά το συγκεκριμένο θέμα ως δημοσιογράφους αλλά και ως αναγνώστες;

Μας αφορά γιατί αναδεικνύει την αναγκαιότητα να προστατεύσουμε την εγκυρότητα της είδησης και της πληροφόρησης. Η ζωή μας, η καθημερινότητα μας βασίζεται σε αποφάσεις που παίρνουμε βάση της ποιότητας/εγκυρότητας της πληροφορίας που δεχόμαστε. Αν η πληροφόρηση μας είναι εσφαλμένη, παραποιημένη αντίστοιχα θα επηρεαστούν μια σειρά από αποφάσεις μας ως πολίτες. Για τους δημοσιογράφους η περίπτωση αυτή αναδεικνύει την αναγκαιότητα να επανεξετάσουν δημοσιογραφικές πρακτικές με έμφαση στις λειτουργίες έρευνας και επαλήθευσης των ειδήσεων.

Πώς μπορούμε να προστατευτούμε ως επαγγελματίες αλλά και ως απλοί αναγνώστες από παραποιημένα ντοκουμέντα ή fake news, την ίδια ώρα που δεχόμαστε τόσες πολλές πληροφορίες καθημερινά από πολλές πηγές;

Μέσω πολλαπλών και πολυεπίπεδων παρεμβάσεων, ενισχύοντας τις κριτικές δεξιότητες των πολιτών για την αντιμετώπιση του φαινομένου με προγράμματα γραμματισμού στα ΜΜΕ, με ενίσχυση των δεξιοτήτων των επαγγελματιών της επικοινωνίας γιατί το θέμα δεν αφορά μόνο τους δημοσιογράφους σε ζητήματα επαλήθευσης επιβεβαίωσης της είδησης και την πολιτεία που είναι απαραίτητο να θωρακίσει τη δημόσια επικοινωνία αναλαμβάνοντας σχετικές πρωτοβουλίες που θα σχετίζονται με τη δημοσιογραφική δεοντολογία, τις μεγάλες πλατφόρμες, προγράμματα γραμματισμού στα ΜΜΕ κλπ

Πότε και πώς μπορεί να πληγεί ένας θεσμός σε παρόμοια περιστατικά; Τι σημαίνει για τους δημοσιογράφους αυτό;

Οι θεσμοί πλήττονται στις δυτικές δημοκρατίες από την έλλειψη εμπιστοσύνης, από την έλλειψη διαφάνειας. Η περίπτωση με την παραποίηση των φωτογραφιών της Κείτ Μιντλετον το αποδεικνύει. Η κρίση και αμφισβήτηση που προκλήθηκε από την αποκάλυψη αυτού του γεγονότος αλλά και η αντιστροφή του κλίματος με το βίντεο που δημιούργησε η Κείτ Μίντλετον όπου με την ειλικρινή τοποθέτηση της, τη δημοσιοποίηση του ζητήματος υγείας που αντιμετωπίζει και της άμεσης επικοινωνίας απάντησε με τον καλύτερο τρόπο στο κύμα αμφισβήτησης και έλλειψης εμπιστοσύνης που προκάλεσε η πρότερη διαχείριση του ζητήματος. Αποδεικνύοντας ότι σε μια εποχή που κυριαρχεί η ρετουσαρισμένη εικόνα, η ειλικρίνεια και άμεση επικοινωνία είναι ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος για τη διαχείριση αυτών των ζητημάτων