Ρόδι: Ο «κόκκινος Βασιλιάς» των πρωτοχρονιάτικων εθίμων από την αρχαιότητα έως σήμερα

Καθώς το ρολόι σημαίνει την αλλαγή του χρόνου, χιλιάδες νοικοκυριά στην Ελλάδα τηρούν ένα έθιμο που χάνεται στα βάθη των αιώνων: το σπάσιμο του ροδιού. Πρόκειται για μια πράξη που ακόμη και σήμερα μοιάζει με ιεροτελεστία που κατάφερε να καθιερωθεί σε κάθε γωνιά της χώρας, συμβολίζοντας την αφθονία, τη γονιμότητα και την καλή τύχη.

Σύμφωνα με την παράδοση, ο νοικοκύρης του σπιτιού επιστρέφει από την πρωτοχρονιάτικη λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου κρατώντας στην τσέπη του, ένα ρόδι. Χτυπά το κουδούνι, εισέρχεται πάντα με το δεξί πόδι και σπάει το ρόδι πίσω από την κεντρική πόρτα.

Η δύναμη του εθίμου κρύβεται στην ευχή: «Όσες ρώγες έχει το ρόδι, τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη τη χρονιά» ή «Όσες ρώγες έχει το ρόδι, τόσες χαρές να έχει η ζωή μας όλη τη χρονιά» κάτι άλλο αντίστοιχο. Η λαϊκή δοξασία είναι ξεκάθαρη: όσο πιο γερά και κατακόκκινα είναι τα σπόρια, τόσο πιο πλουσιοπάροχος και ευλογημένος θα είναι ο χρόνος που ανατέλλει.

Η ιστορία με το πρωτοχρονιάτικο έθιμο του ροδιού δεν είναι μόνο ελληνική. Ο καρπός μαρτυρείται ότι εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην Περσία, ενώ στον Βουδισμό συγκαταλέγεται στα τρία ευλογημένα φρούτα. Από την αιγυπτιακή μυθολογία και τη Βίβλο μέχρι το Βαβυλωνιακό «Ταλμούδ», το ρόδι ταυτίζεται με τη δύναμη.

Στην αρχαία Ελλάδα, η παρουσία του ήταν επιβλητική:

• Η θεά Ήρα απεικονίζεται κρατώντας ρόδι, ως σύμβολο γονιμότητας.
• Η θεά Αφροδίτη σύμφωνα με τηνπαράδοση, ήταν αυτή που φύτεψε την πρώτη ροδιά στην Κύπρο.
• Ο Όμηρος, στην «Οδύσσεια» αναφέρει την καλλιέργειά του στους κήπους του βασιλέα Αλκίνοου, του μυθικού βασιλιά των Φαιάκων

Για δε την Περσεφόνη, το ρόδι ήταν «μοιραίος» καρπός που την κράτησε στον Κάτω Κόσμο, ορίζοντας την εναλλαγή των εποχών. Διότι όπως περιγράφει ο μύθος, όταν ο Άδης έλαβε εντολή από τον Δία να επιστρέψει την Περσεφόνη στη «μαυρόπεπλη» Δήμητρα, φρόντισε να της δώσει «κρυφά να φάει γλυκό σπυρί ροδιού» για να της μείνει αξέχαστη η γεύση του και μην είναι σε θέση να μείνει για πάντα κοντά στη σεβαστή μητέρα της. Η Περσεφόνη δοκίμασε τη «μελίγευστη τροφή», με αποτέλεσμα να θέλει πάντα να επιστρέφει στον Κάτω Κόσμο για να γεύεται τον καρπό του ροδιού και έτσι να υποχρεώνεται να κατοικεί τη μία από τις εποχές του χρόνου «στα τρίσβαθα της γης».

Πέρα όμως από όλους αυτούς τους συμβολισμούς, η επιστήμη και η γαστρονομία υποκλίνονται στις ιδιότητές του. Πλούσιο σε βιταμίνες και με αποδεδειγμένη φαρμακευτική αξία από την εποχή του Διοσκουρίδη  (10 μ. Χ. – 90 μ.Χ.), γιατρού και φαρμακολόγου της αρχαίας Ελλάδας, το ρόδι πρωταγωνιστεί μέχρι σήμερα στην παγκόσμια κουζίνα, από τη γρεναδίνη των κοκτέιλ μέχρι τις παραδοσιακές συνταγές του Καυκάσου και της Ινδίας.

Είτε ως νόμισμα στη Ρόδο της αρχαιότητας, είτε ως διακοσμητικό στα καραβάνια της ερήμου, το ρόδι παραμένει ο διαχρονικός συνδετικός κρίκος του ανθρώπου με την ελπίδα για μια ζωή γεμάτη «ροή» και «δύναμη» και εξακολουθεί να είναι το απόλυτο σύμβολο ευημερίας. Γιατί το «σπάσιμο» στην είσοδο του σπιτιού θεωρείται, ακόμα και σήμερα, η πιο ισχυρή ευχή για το νέο έτος.