Τι προκαλεί την έξαρση περιστατικών εφηβικής παραβατικότητας και σχολικού εκφοβισμού

Σοκαρισμένοι παρακολουθούμε το τελευταίο διάστημα ολοένα και περισσότερα περιστατικά βίας και ομοφοβίας από πλευράς ανηλίκων ή και νεαρών ατόμων.

Λιγότερες από δύο εβδομάδες πέρασαν από την πρωτοφανή ομοφοβική επίθεση στην «καρδιά» της Θεσσαλονίκης, ενώ καθημερινά νέα περιστατικά βίας και εφηβικής – νεανικής παραβατικότητας βλέπουν το φως της δημοσιότητας.

Τα αίτια που κρύβονται πίσω από την «έκρηξη» της βίας στους νέους, τις ομοφοβικές επιθέσεις, αλλά και τρόπους με τους οποίους ανάλογες συμπεριφορές μπορούν να αντιμετωπιστούν, επισημαίνει μιλώντας στο TheOpinion η Έλενα-Όλγα Χρηστίδη, ψυχολόγος, επιστημονική υπεύθυνη του Orlando LGBT και μέλος Ομάδας Πολιτικού Σχεδιασμού της Νέας Αριστεράς.

«Πολυπαραγωγικό φαινόμενο η βία εκ μέρους παιδιών και εφήβων»

Λάθη στον τρόπο με τον οποίο έλαβε χώρα ο δημόσιος διάλογος για την ισότητα στο γάμο και τη γονεϊκότητα, οι αντιστάσεις εντός της ίδιας της κυβέρνησης που πρότεινε το νομοσχέδιο, αλλά και ο ομοφοβικός/τρανσοφοβικός λόγος που ακούστηκε από μέλη της Βουλής και της Εκκλησίας, είναι μόνο κάποια από τα αίτια για την ενίσχυση ομοφοβικών φωνών ανάμεσα στα νεαρά άτομα, σύμφωνα με την κα Χρηστίδη.

«Για να προχωρήσουμε πραγματικά μπροστά ως κοινωνία χρειάζεται η κυβέρνηση (και όσα κόμματα εκπροσωπούν τον προοδευτικό χώρο) να μη δίνει διπλά μηνύματα, να νομοθετεί με θάρρος σε ζητήματα προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων και όχι με μικροπολιτικές προσεγγίσεις και να δείχνει μηδενική ανοχή προς όσους/ες εκπροσώπους της αναπαράγουν φοβικά και στερεοτυπικά επιχειρήματα. Μην ξεχνάμε επίσης ότι αυτή η κυβέρνηση έχει θρέψει την ακροδεξιά ρητορική και σε άλλα θέματα με άμεσο τρόπο, όπως στο προσφυγικό/μεταναστευτικό πεδίο, με επιχειρήματα του ίδιου του Πρωθυπουργού που ταυτίζονται απόλυτα με την ακροδεξιά, όπως η αναφορά του σε “εισβολείς” και η πλήρης απαξία του πολύνεκρου ναυαγίου στην Πύλο. Η επίθεση που είδαμε, επομένως, δεν είναι αποτέλεσμα μόνο ενός γεγονότος, αλλά συνέπεια πολλών επιμέρους ζητημάτων που σιγοβράζουν χρόνια τώρα, πολλών μηνυμάτων που υπογραμμίζουν ότι δεν αξίζουν οι ζωές και τα δικαιώματα όλων των ανθρώπων το ίδιο», υπογραμμίζει η επιστήμονας.

Σε ερώτηση αναφορικά με τα ολοένα και περισσότερα περιστατικά εφηβικής παραβατικότητας που «βλέπουν» το φως της δημοσιότητας, η κα Χρηστίδη τόνισε πως μολονότι δεν υπάρχουν ποσοτικά στοιχεία για το αν όντως υπάρχει αύξηση το τελευταίο διάστημα, η εμπειρία δείχνει μια ποιοτική έξαρση ανάλογων περιστατικών εφηβικής παραβατικότητας αλλά και σχολικού εκφοβισμού, κάποιες φορές με ακραία βία (π.χ. σεξουαλική κακοποίηση).

«Πολυπαραγοντικό φαινόμενο»

Όπως επισημαίνει η ίδια, «με βάση τα επιστημονικά δεδομένα η βία εκ μέρους παιδιών και εφήβων αποτελεί ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο. Αξίζει όμως να πούμε ότι εκτός από ενδοατομικούς και οικογενειακούς παράγοντες, στο φαινόμενο αυτό πάντοτε αναδεικνύονται ερευνητικά οι παράγοντες που σχετίζονται με τις ευθύνες της Πολιτείας: η ποιότητα της διακυβέρνησης, το κατά πόσο υπάρχει ένα γενικευμένο αίσθημα απουσίας απόδοσης δικαιοσύνης για σοβαρά ζητήματα (π.χ. αυτό που βλέπουμε με τραγικό τρόπο στη συγκάλυψη για την τραγωδία των Τεμπών), η φτωχωποίηση πολλών οικογενειών και η απουσία ενίσχυσης του σχολικού περιβάλλοντος με τα κατάλληλα μαθήματα αλλά και τους μηχανισμούς πρόληψης και αντιμετώπισης της βίας των εφήβων, είναι μερικά μόνο από όσα εξηγούν τέτοιες εξάρσεις και αφορούν το κυβερνητικό έργο. Με λίγα λόγια: μεγαλώνουν τα έφηβα άτομα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον που νιώθουν ότι η δικαιοσύνη λειτουργεί και αποδίδεται ακέραια; Όπου αναγνωρίζεται η αξία της ζωής όλων των ανθρώπων; Μπορούμε να σκεφτούμε εδώ επίσης την αστυνομική βία και τη βία σε βάρος φοιτητών/τριών και το πώς τα έχει αντιμετωπίσει η κυβέρνηση. Έχουν τα παιδιά κάθε ηλικίας μαθήματα στο σχολείο τους που να ενισχύουν τις κοινωνικές δεξιότητες και τους δίνουν σαφή μηνύματα σε ζητήματα όπως η βία, η συναίνεση στις σεξουαλικές σχέσεις, τα ανθρώπινα δικαιώματα; Ενισχύονται οι υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής στήριξης για όσα παιδιά και τις οικογένειές τους το χρειάζονται; Δυστυχώς οι απαντήσεις σε όλα αυτά τα τελευταία χρόνια δεν είναι θετικές -το ακριβώς αντίθετο».

«Ρεαλιστικές λύσεις και όχι επικοινωνιακά πυροτεχνήματα»

Ευθύνονται τελικά διαδίκτυο και gaming για ανάλογες παραβατικές συμπεριφορές εκ μέρους των νέων; Σύμφωνα με την ψυχολόγο, ίντερνετ και ηλεκτρονικά παιχνίδια συχνότερα αποτελούν σύμπτωμα, παρά «ρίζα» του προβλήματος.

«Τα παιδιά και τα έφηβα άτομα σήμερα έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση στο διαδίκτυο και σχετικές πλατφόρμες παιχνιδιού και επικοινωνίας από ποτέ. Φυσικά χρειάζεται όλα αυτά να έχουν όρια και όρους στη χρήση τους ανάλογα με την ηλικία για να μην είναι επιβλαβή, επίσης όμως ένα παιδί θα στραφεί πολύ περισσότερο π.χ. σε επιθετικά παιχνίδια on line αν ήδη νιώθει την ανάγκη να επεξεργαστεί ένα κλίμα βίας και επιθετικότητας που έρχεται απ’ έξω, και ένα αίσθημα απουσίας δικαιοσύνης στον κόσμο που ζει -σε αυτά φυσικά έχει λόγο η οικογένεια, αλλά έχει λόγο και η πολιτεία. Ακόμα και η ενδοοικογενειακή βία, που φτάνει μέχρι τις γυναικοκτονίες, είναι ένα ζήτημα στο οποίο η πολιτεία αποτυγχάνει. Όλα αυτά καλλιεργούν κοινωνικά ένα κλίμα στο οποίο τα έφηβα άτομα καλούνται να αντιδράσουν με όποιους τρόπους έχουν διαθέσιμους -και κάποιες φορές η βία θα είναι ένας από αυτούς τους τρόπος», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Πώς το αντιμετωπίζουμε

Όσον αφορά τους τρόπους αντιμετώπισης του φαινομένου νεανικής παραβατικότητας, η ίδια επισημαίνει πως καταλυτικό ρόλο σε αυτό θα πρέπει να διαδραματίσει η πολιτεία με ουσιαστικές πρωτοβουλίες.

«Αντίθετα, ακούμε αυτές τις μέρες μέλη της κυβέρνησης να προτείνουν αναποτελεσματικά μέτρα εντυπωσιασμού και επιπλέον να επιμένουν στο ζήτημα της αυστηροποίησης των ποινών για ανήλικα άτομα που ασκούν βία -ενώ είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι τέτοιες προσεγγίσεις το μόνο που πετυχαίνουν είναι το αντίθετο: την ανακύκλωση της βίας. Ως Νέα Αριστερά θα επιμείνουμε στο ζήτημα και ήδη δημοσιεύσαμε βασικές μας προτάσεις στην κατεύθυνση τόσο της πρόληψης όσο και της ουσιαστικής αντιμετώπισης ανάλογων περιστατικών. Ενδεικτικά προτείνουμε: Για την πρόληψη, ένταξη υποχρεωτικού μαθήματος σεξουαλικής εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες, ενίσχυση των μαθημάτων κοινωνικών δεξιοτήτων των μαθητών/τριών και επαναφορά σχετικών μαθημάτων που η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας κατήργησε, αλλά βοηθούν τα παιδιά να κατανοήσουν βαθιά τις έννοιες της βίας, της δημοκρατίας και των κοινωνικών λειτουργιών, όπως η Κοινωνιολογία. Για την αντιμετώπιση: ενίσχυση των ψυχοκοινωνικών υπηρεσιών στήριξης για όλα τα παιδιά, φυσικά όσα έχουν δεχτεί βία αλλά και όσα έχουν ασκήσει βία -αλλά και τις οικογένειές τους. Οι υπηρεσίες αυτές χρειάζεται να είναι σε σταθερή και άμεση σύνδεση με το σχολείο και όχι να ενεργοποιούνται ως εξωτερικές επιστημονικές επιτροπές ετεροχρονισμένα, όπως προτείνει η κυβέρνηση. Επίσης προτείνουμε ουσιαστική ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών και σαφή πρωτόκολλα που πρέπει να ακολουθούνται για την έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση του εκφοβισμού. Και βέβαια, μην ξεχνάμε: χρειάζεται να επανέλθει το αίσθημα απόδοσης δικαιοσύνης και η εμπιστοσύνη σε αυτή στο κοινωνικό σύνολο, να μπαίνουν συνεχώς σαφή αναχώματα από την κυβέρνηση στις ακροδεξιές ρητορικές, και να ενισχυθούν ουσιαστικά οι φτωχοποιημένες οικογένειες που αντιμετωπίζουν καθημερινά πολλαπλά εμπόδια. Προβλήματα σαν κι αυτό που συζητάμε απαιτούν ρεαλιστικές λύσεις και πρωτοβουλίες, και όχι επικοινωνιακά πυροτεχνήματα», υπογραμμίζει η κα Χρηστίδη.