«Η φωνή που ακούτε μπορεί να μην ανήκει στον άνθρωπό σας»: Η νέα «γενιά» απατών με ΑΙ

Ένα νέο, εξαιρετικά επικίνδυνο τοπίο στον τομέα του ηλεκτρονικού εγκλήματος διαμορφώνει η ευρεία χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ), με τους επιτήδειους να αξιοποιούν τεχνολογίες αιχμής για να εξαπατούν ανυποψίαστους πολίτες.

Με αφορμή το σοκαριστικό περιστατικό στη Λάρισα , όπου ένα ανήλικο παιδί έπεσε θύμα απάτης ακούγοντας στο τηλέφωνο την κλωνοποιημένη φωνή της μητέρας του, ο πρώην Αντιστράτηγος της Ελληνικής Αστυνομίας στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, ιδρυτής του Διεθνούς Ινστιτούτου Κυβερνοασφάλειας CSI Institute και του Crime Lab, Μανώλης Σφακιανάκης, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου μιλώντας στο TheOpinion.

«Καταρρέει ο παλιός κανόνας εμπιστοσύνης»

Όπως αναφέρει ο κ. Σφακιανάκης, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια νέα γενιά απατών, στην οποία η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής της πειστικότητας του εγκληματία.

«Μία από τις πιο επικίνδυνες μορφές είναι το voice cloning, δηλαδή η κλωνοποίηση της ανθρώπινης φωνής. Με ένα κατάλληλο ηχητικό δείγμα, ο δράστης μπορεί να δημιουργήσει τεχνητή φωνή που μοιάζει εντυπωσιακά με τη φωνή ενός συγγενικού ή γνωστού προσώπου», εξηγεί ο ιδρυτής του CSI Institute.

Παράλληλα, στην «φαρέτρα» των εγκληματιών επιστρατεύονται deepfake βίντεο, πλαστές βιντεοκλήσεις, παραποιημένες φωτογραφίες και εξαιρετικά πειστικά μηνύματα ηλεκτρονικού ψαρέματος, με τους δράστες να υποδύονται συγγενείς, φίλους, στελέχη επιχειρήσεων, τραπεζικούς υπαλλήλους ή εκπροσώπους δημόσιων υπηρεσιών.

«Το επικίνδυνο στοιχείο είναι ότι καταρρέει ένας παλιός μηχανισμός εμπιστοσύνης: μέχρι σήμερα λέγαμε “άκουσα τη φωνή του, άρα ήταν αυτός”. Πλέον αυτό δεν αρκεί», υπογραμμίζει. Την κατάσταση επιβαρύνει και η τεχνική παραποίησης του αριθμού που εμφανίζεται στην οθόνη του τηλεφώνου – το λεγόμενο caller ID spoofing – για το οποίο η Europol έχει ήδη «στείλει σήμα κινδύνου», καθώς κάνει μια απατηλή επικοινωνία ακόμη πιο πειστική.

Η οικογενειακή «λέξη ασφαλείας» και η παγίδα του πανικού

Για την αντιμετώπιση του φαινομένου, ο κ. Σφακιανάκης τονίζει την ανάγκη αλλαγής της συμπεριφοράς μας: «Πρέπει να αλλάξουμε έναν βασικό κανόνα: δεν εμπιστευόμαστε πλέον μόνο αυτό που βλέπουμε ή ακούμε. Επιβεβαιώνουμε την ταυτότητα του ανθρώπου με δεύτερο τρόπο».

Σε περίπτωση που δεχτούμε κλήση από κάποιον που ισχυρίζεται ότι είναι συγγενής και ζητά επειγόντως χρήματα, κωδικούς, τραπεζική μεταφορά ή παράδοση αντικειμένων, κλείνουμε το τηλέφωνο και καλούμε εμείς τον άνθρωπό μας στον αριθμό που ήδη γνωρίζουμε. Δεν χρησιμοποιούμε ποτέ αριθμό που μας υπέδειξε ο καλών και δεν συνεχίζουμε τη συζήτηση επειδή μας δημιουργεί πανικό.

Μια εξαιρετικά αποτελεσματική δικλείδα ασφαλείας είναι να συμφωνηθεί εκ των προτέρων μια οικογενειακή «λέξη ασφαλείας». «Μια λέξη ή σύντομη φράση που γνωρίζουν μόνο τα μέλη της οικογένειας και δεν υπάρχει στα κοινωνικά δίκτυα. Σε μία πραγματική έκτακτη ανάγκη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρόσθετος τρόπος επιβεβαίωσης», επισημαίνει.

Η πίεση χρόνου αποτελεί το βασικό όπλο του απατεώνα. Εκφράσεις όπως «τώρα», «αμέσως», «μην το πεις σε κανέναν» ή «θα συμβεί κάτι κακό» πρέπει να ενεργοποιούν αμέσως την καχυποψία μας. Παράλληλα, όπως τονίζει ο κ. Σφακιανάκης, η Ελληνική Αστυνομία συμβουλεύει τους πολίτες να μην πείθονται από άτομα που εμφανίζονται με διάφορες ιδιότητες και ζητούν χρήματα ή κοσμήματα, αλλά να διατηρούν την ψυχραιμία τους και να ενημερώνουν τις Αρχές.

Ο κανόνας των τριών κινήσεων για τα παιδιά

Αναφερόμενος στην προστασία των παιδιών, ο κ. Σφακιανάκης τονίζει την ανάγκη θέσπισης ενός νέου οικογενειακού κανόνα ασφαλείας, χωρίς όμως να καλλιεργείται κλίμα τρομοκρατίας. Οι γονείς οφείλουν να εξηγήσουν στα παιδιά ότι η φωνή, η εικόνα αλλά και ο αριθμός που εμφανίζεται στην οθόνη μπορούν να πλαστογραφηθούν.

«Πρέπει να πούμε ξεκάθαρα στα παιδιά μας: “Ακόμη κι αν ακούσεις τη φωνή της μαμάς ή του μπαμπά, εάν σου ζητηθούν χρήματα, κοσμήματα, κωδικοί ή να ανοίξεις την πόρτα σε κάποιον, δεν κάνεις τίποτα πριν επικοινωνήσεις ξανά μαζί μας”», σημειώνει.

Το παιδί δεν πρέπει ποτέ, μετά από τηλεφωνική εντολή, να ψάξει το σπίτι για χρήματα ή πολύτιμα αντικείμενα, να τα παραδώσει σε άγνωστο, να αποκαλύψει πού βρίσκονται τιμαλφή, να δώσει κωδικούς ή προσωπικά στοιχεία ή να επιτρέψει σε άγνωστο να μπει στο σπίτι.

Για την εύκολη αποστήθιση από τα παιδιά, ο πρώην αντιστράτηγος προτείνει τον Κανόνα των Τριών Κινήσεων: ΣΤΑΜΑΤΑ – ΚΛΕΙΣΕ – ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΕ. «Σταματάς ό,τι σου ζητούν. Κλείνεις την επικοινωνία. Τηλεφωνείς εσύ στον γονέα σου ή σε δεύτερο πρόσωπο εμπιστοσύνης».

«Το περιστατικό της Λάρισας πρέπει να αποτελέσει μάθημα για όλες τις οικογένειες. Δεν χρειάζεται να τρομοκρατήσουμε τα παιδιά. Χρειάζεται να τα εκπαιδεύσουμε», καταλήγει ο Μανώλης Σφακιανάκης, συμπυκνώνοντας τη βασική άμυνα της εποχής σε μια απλή αρχή: «Δεν πιστεύω επειδή άκουσα. Δεν πιστεύω επειδή είδα. Επιβεβαιώνω πριν ενεργήσω».

Οι απάτες στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης – Αρκούν 3 δευτερόλεπτα για να αντιγράψουν τη φωνή μας