Ένα ακόμη μνημείο παραδίδεται στη Θεσσαλονίκη εντός του Ιουνίου

Σε περίπου δύο εβδομάδες παραδίδεται και επίσημα σε κατοίκους και επισκέπτες της Θεσσαλονίκης ένα ακόμη μνημείο που μαρτυρά τη μακραίωνη ιστορία της. Πρόκειται για το Μπέη Χαμάμ (Λουτρά Παράδεισος) επί της Εγνατίας, δίπλα στην Αριστοτέλους, που είναι το μεγαλύτερο χαμάμ της Θεσσαλονίκης και ένα από τα σημαντικότερα στα Βαλκάνια.

Τα εγκαίνια του μνημείου, μετά την ολοκλήρωση του έργου αποκατάστασης και ανάδειξής του, θα γίνουν την Τετάρτη 24 Ιουνίου 2026 στις 19:30  από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.

Το έργο, συνολικού κόστους 1,5 εκατ. ευρώ που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης, περιελάμβανε εργασίες για την αποκατάσταση του ίδιου του μνημείου και του περιβάλλοντος χώρου του. Μεταξύ άλλων έγινε αποκατάσταση ευάλωτων σημείων της στέγης, καθαρισμός και συντήρηση των τοιχοποιιών του μνημείου από περιβαλλοντικούς ρύπους και υγρασία, αποκατάσταση και συντήρηση των εσωτερικών δαπέδων αλλά και εργασίες συντήρησης τοιχογραφιών και μαρμάρινων, ξύλινων και μεταλλικών στοιχείων. Ο τοιχογραφικός διάκοσμος πλέον αναδεικνύεται, όπως άλλωστε και επιλεγμένα ξύλινα στοιχεία του μνημείου.

Η ιστορία του

Το μνημείο ιδρύθηκε το 1444 από τον σουλτάνο Μουράτ Β΄ λίγο μετά την οριστική κατάκτηση της πόλης από τους Οθωμανούς το 1430. Η λειτουργία του δεν διαφέρει από αυτή των υπολοίπων Χαμάμ (Λουτρών) καθώς διαθέτει τρείς κυρίως αίθουσες (Κρύα, χλιαρή, ζεστή) με πολλά μικρότερα διαμερίσματα και επιμέρους βοηθητικούς χώρους.

Μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στο ελληνικό κράτος, το Μπέη Χαμάμ συνέχισε να λειτουργεί ως δημόσιο λουτρό με την ονομασία «Λουτρά Παράδεισος». Εκλεισε το 1968 όταν πλέον το σύγχρονο δίκτυο ύδρευσης κάλυψε την πόλη με τρεχούμενο νερό. Εκτοτε το μνημείο περιήλθε στην Αρχαιολογική Υπηρεσία. Ο σεισμός του 1978 δεν άφησε αλώβητο το κτίριο, αναδεικνύοντας σημαντικά στατικά προβλήματα, κυρίως στους μεγάλους τρούλους. Τη δεκαετία του 1980 πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες εργασίες στερέωσης, με αποτέλεσμα να καταστεί επισκέψιμο μόνο το ανδρικό τμήμα και να χρησιμοποιείται για εκδηλώσεις και εκθέσεις μέχρι το 2021.

Σύμφωνα με το thessarchitecture, αποτελείται από τρεις μεγάλους οκταγωνικούς χώρους οι οποίοι στηρίζονται σε αψίδες και ενώνονται με διπλανούς μικρότερους. Ο μεγαλύτερος χώρος, με είσοδο από την οδό Εγνατία ήταν ο χώρος των ανδρών. Ακριβώς από πίσω βρίσκονται τα διαμερίσματα των γυναικών των οποίων η είσοδος βρίσκεται στην πίσω πλευρά. Όλες οι αίθουσες καλύπτονται από θόλους και φωτίζονται φυσικά μέσω ανοιγμάτων στην οροφή. Ο πρώτος χώρος που συναντάμε είναι ο ψυχρός χώρος και στον όροφο βλέπουμε τα αποδυτήρια. Ο χώρος φωτίζεται φυσικά με ανοίγματα στον τρούλο. Δεξιά του ψυχρού χώρου συναντάμε τα χλιαρά δωμάτια και στην συνέχεια τον θερμό θάλαμο με μικρότερες αίθουσες γύρω του. Ο κεντρικός χώρος της θερμής περιοχής φιλοξενεί και τον μαρμάρινο πάγκο όπου οι θαμώνες απολάμβαναν το μασάζ. Ακριβώς δίπλα στον θερμό χώρο βρίσκονταν οι καυστήρες και η δεξαμενή. Το πάτωμα είναι υπόκαυστο, που σημαίνει οτι είναι ουσιαστικά διπλό, με μια απόσταση 30 εκ ανάμεσα στα δυο πατώματα, όπου κυκλοφορούσε ο ζεστός αέρας και θέρμαινε το μάρμαρο του πατώματος. Στην συνέχεια ο ζεστός αέρας διοχετεύονταν μέσω πήλινων σωληνώσεων που βρίσκονται μέσα στους τοίχους, ζεσταίνοντας έτσι και τους τοίχους. Το πρώτο μικρότερο δωμάτιο που συναντάμε εισερχόμενοι στον θερμό χώρο είναι το δωμάτιο του Σουλτάνου, που ξεχωρίζει από το σκαλιστό σύμβολο στο υπέρθυρο αλλά και από την πλούσια διακοσμημένη οροφή με τους χαρακτηριστικούς, γύψινους, κυψελωτούς μουκαρνάδες.