Αμπελάκια Θεσσαλίας: Το Αρχοντικό Σβαρτς ξαναζωντανεύει (ΦΩΤΟ)

Είναι τριώροφο με επιβλητική παραδοσιακή αρχιτεκτονική και πλούσιο εσωτερικό διάκοσμο με ξυλόγλυπτες οροφές, πορσελάνινα τζάκια και ζωγραφικό διάκοσμο. Το Αρχοντικό Σβαρτς αποτελεί ιστορικό και πολιτιστικό κεφάλαιο όχι μόνο για τα Αμπελάκια αλλά και για ολόκληρη τη χώρα. 

Της Ντέπυς Χιωτοπούλου (hiotopoulou@gmail.com)

Στον όμορφο οικισμό Αμπελάκια της Θεσσαλίας με τα λιθόστρωτα καλντερίμια, την πλατεία με τον πλάτανο περιτριγυρισμένη από ταβέρνες και καφέ, τα περιποιημένα σπίτια με τις αυλές γεμάτες λουλούδια, τα μουσεία και τις εκκλησιές, τα αρχοντικά, την πλούσια ιστορία, μεταξύ άλλων, εντυπωσιάζει το Αρχοντικό Σβαρτς, η ανέγερση του οποίου ξεκίνησε το 1787 και ολοκληρώθηκε το 1798.

Ο Γεώργιος Μαύρος (ή Σβαρτς) υπήρξε βασικός πρωτεργάτης  της δημιουργίας του Συνεταιρισμού Αμπελακίων, μεγαλέμπορας και πρόεδρος της «Κοινής Συντροφίας και Αδελφότητας».

Την περασμένη Κυριακή 21 Δεκεμβρίου, πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του πλήρως αποκατεστημένου Αρχοντικού Γεωργίου Σβαρτς, το οποίο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορία του πρώτου Συνεταιρισμού παγκοσμίως, και αποτελεί σύμβολο συλλογικής προόδου, οικονομικής ακμής και κοινωνικής συνοχής σε ιδιαίτερα δύσκολες εποχές για τον Ελληνισμό. Παράλληλα, υπήρξε σημείο αναφοράς του Ελληνικού Διαφωτισμού, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διαμόρφωση των ιδεών που οδήγησαν στην Επανάσταση του 1821.

«Εγκαινιάζουμε τη ζωντανή μνήμη ενός τόπου που δίδαξε συνεργασία, συλλογικότητα και πρόοδο σε ολόκληρο τον κόσμο. Το Αρχοντικό Σβαρτς αποτελεί σύμβολο δημιουργίας, οράματος και πίστης στις δυνάμεις των ανθρώπων και ως Δημοτική Αρχή, με σεβασμό στην ιστορία μας και ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές, συνεχίζουμε να επενδύουμε στον πολιτισμό ως μοχλό ανάπτυξης, παιδείας και εξωστρέφειας» δήλωσε ο δήμαρχος Τεμπών Γιώργος Μανώλης στο πλαίσιο των εγκαινίων του Αρχοντικού.

Ο ίδιος ευχαρίστησε την Περιφέρεια Θεσσαλίας, τις υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λάρισας και όλους όσοι συνέβαλαν στην αποκατάσταση του μνημείου.

Η αποκατάσταση

Το Αρχοντικό Σβαρτς είχε ενταχθεί στο έργο «Συντήρηση και Αποκατάσταση τοιχογραφιών και ξύλινων στοιχείων του Αρχοντικού Γ. Σβάρτς στα Αμπελάκια» στο ΕΣΠΑ Θεσσαλίας 2014-2020, με προϋπολογισμό  600.000 ευρώ. Δικαιούχος και φορέας λειτουργίας του έργου ήταν η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λάρισας.

Στο πλαίσιο του έργου, πραγματοποιήθηκαν εργασίες όπως:

• Διαμόρφωση του εξωτερικού αύλειου χώρου του αρχοντικού
• Αφαίρεση των παλαιών ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων και τοποθέτηση νέων σε σημεία που δεν επηρεάζουν τις τοιχογραφίες, σύμφωνα με την ηλεκτρολογική μελέτη
• Επισκευή και Αποκατάσταση των ξύλινων στοιχείων στο εσωτερικό του Αρχοντικού
• Επισκευή  και αποκατάσταση των γύψινων παραθύρων  και των γύψινων δια-κοσμητικών στοιχείων στις οροφές
• Συντήρηση των τοιχογραφιών και όλων των ξύλινων στοιχείων του Αρχοντικού Σβαρτς.

Φάρος Ιστορίας, Πολιτισμού και Συλλογικής Μνήμης

Το Αρχοντικό Σβαρτς είναι το μεγαλύτερο και πλουσιότερα διακοσμημένο αρχοντικό στα Αμπελάκια. Αποτελούσε την οικογενειακή κατοικία του Γεωργίου  Μαύρου (ή Σβαρτς) του πλούσιου μεγαλέμπορου και προέδρου της «Κοινής Συντροφίας και Αδελφότητος» των Αμπελακίων και παράλληλα την έδρα του πρότυπου αυτού συνεταιρισμού. Να σημειώσουμε ότι η παρακμή του συνεταιρισμού άρχισε σταδιακά από τις αρχές του 19^ου αιώνα μέχρι το 1812 όπου διαλύθηκε οριστικά.

Την περίοδο που κτίστηκε ο οικισμός βρισκόταν σε εξαιρετική οικονομική άνθηση χάρη στην παραγωγή και εμπορία των φημισμένων κόκκινων νημάτων, ξακουστών στα μεγάλα εμπορικά κέντρα της Οθωμαντικής Αυτοκρατορίας και της Κεντρικής Ευρώπης.

«Τα Αμπελάκια αποκτούν ξανά έναν φάρο ιστορίας και πολιτισμού, ανοιχτό σε όλους» υπογράμμισε κατά τη διάρκεια των επίσημων εγκαινίων του Αρχοντικού ο δήμαρχος Τεμπών κ. Μανώλης.

Εξαιρετικός διάκοσμος και επιβλητική αρχιτεκτ

ονική

Το τριώροφο αρχοντικό διαθέτει θαυμάσια εσωτερική ξυλόγλυπτη και ζωγραφική διακόσμηση, προβάλλοντας καλλιτεχνικές επιρροές από την Ανατολή και τη Δύση που υπογραμμίζουν την κοσμοπολίτικη νοοτροπία των ιδιοκτητών του.

Η είσοδος του αρχοντικού οδηγεί στη ‘μεσαυλή’ του κατωγιού (ισόγειο), αριστερά βρίσκεται ο ‘χαζινές’ – το θολοσκέπαστο θησαυροφυλάκιο- όπου φυλάσσονταν τα χρήματα και τα επίσημα έγγραφα της Συντροφίας.

Η σκάλα οδηγεί στο μετζοπάτωμα (ημιώροφος) που αποτελούσε τη χειμωνιάτικη κατοικία της οικογένειας με τρεις οντάδες (δωμάτια), ‘κρεβάτα’ (καθιστικό), σοφά (ανοιχτός χώρος προς την κρεβάτα με ελαφρά υπερυψωμένο δάπεδο) και βοηθητικούς χώρους.

Η ξύλινα σκάλα συνεχίζει στο ‘ξάνωγο’ (όροφο), τον χώρου όπου διαβιούσε η οικογένεια τους καλοκαιρινούς μήνες. Από την κεντρική κρεβάτα ανοίγονται στις τρεις πλευρές σοφάδες και στις τρεις γωνίες οντάδες – ο οντάς του αετού, ο μεσιακός και ο πράσινος. Αυτός ο όροφος έχει μεγάλα παράθυρα και πολύχρωμους φεγγίτες όπου χαρίζουν άπλετο φως.

Οι ζωγραφικές παραστάσεις

Ο πλούτος του διάκοσμου διαβαθμίζεται ως προς τα επίπεδα: στο κατώι είναι στοιχειώδης έως ανύπαρκτος, στον ημιώροφο απλός και στον όροφο πολύ πλούσιος.

Οι χώροι του ημιώροφου και του ορόφου κοσμούνται με ζωγραφικές παραστάσεις. Στις επιφάνειες απεικονίζονται πολιτείες πραγματικές όπως η Κωνσταντινούπολη, αλλά και φανταστικές (τοπία, άνθη, πτηνά, γιρλάντες κλπ.).

Ο ‘οντάς του αετού’

Ο νοτιοδυτικός οντάς του ξάνωγου – ο οντάς του αετού- έχει την πλουσιότερη διακόσμηση από όλους τους χώρους του Αρχοντικού.

Η ξύλινη οροφή είναι όλη ζωγραφισμένη και ο διάκοσμος περιλαμβάνει τοπιογραφίες με φυτικά και ανθικά κοσμήματα μέσα σε περίτεχνα μπαρόκ πλαίσια.

Στο υπέρυθρο της εισόδου του ‘οντά του αετού’ υπάρχει κτητορική επιγραφή, όπου ο ζωγράφος του αρχοντικού είχε τα αρχικά Λ.Λ.

Info

-To Αρχοντικό Γεωργίου Σβαρτς, μαζί με του αδελφού του Γεωργίου, Δημήτριου, αγοράστηκε από το Ελληνικό κράτος το 1965 και έχει αναστηλωθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού. Στην τελευταία αποκατάσταση του Αρχοντικού όπως προαναφέραμε συνέβαλαν και η Περιφέρεια Θεσσαλίας και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λάρισας.

-Ώρες επίσκεψης καθημερινά, 8.30 – 15.30, εκτός Τρίτης. Είσοδος 5 ευρώ. Σήμερα 25/12 και αύριο 26/12, θα είναι κλειστό (τηλ. 24950 93302).

-Υπό κανονικές συνθήκες, για τα Αμπελάκια ακολουθείτε την Εθνική οδό Θεσσαλονίκης-Αθηνών, βγαίνετε στην έξοδο «Ευαγγελισμός» και συνεχίζετε προς τα πίσω (Κατερίνη) για περίπου 3 χλμ. ακολουθώντας τις σχετικές πινακίδες μέχρι τον τελικό σας προορισμό. Συνολικά από Θεσσαλονίκη θα διανύσετε περίπου 135 χλμ.

-Στα Αμπελάκια λειτουργούν δυο ξενώνες και κάποια καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης, καθώς και ταβέρνες που σερβίρουν μαγειρευτά, σούβλες, ψητά της ώρας, κυνήγι, σούπες, χωριάτικες πίτες κλπ.