ΔΕΘ: Παράθυρο στο αύριο ή σκιά του χθες;

 Αρθρογραφεί στο TheOpinion η Ιρένε Βήττα-Βαβούσκου, επιχειρηματίας

Η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα απλό εμπορικό γεγονός. Για όσους ζήσαμε τη μαγεία της, ήταν πάντοτε μια γιορτή ζωής, ένα σκηνικό όπου η πόλη μεταμορφωνόταν σε κέντρο του κόσμου.

Κάθε Σεπτέμβριο η ατμόσφαιρα γέμιζε από φωνές, από ήχους και μουσικές, από εκείνη την αίσθηση της προσμονής που θύμιζε πως κάτι μεγάλο συνέβαινε. Για εμάς τους Θεσσαλονικείς, η ΔΕΘ δεν ήταν απλώς ένας θεσμός∙ ήταν κομμάτι της ταυτότητάς μας.

Η αρχή της ιστορίας τοποθετείται στο 1926. Η Θεσσαλονίκη τότε προσπαθούσε να ορθοποδήσει μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Μικρασιατική Καταστροφή. Μέσα σε μια Ελλάδα κουρασμένη αλλά γεμάτη δίψα για πρόοδο, γεννήθηκε η ιδέα μιας διεθνούς έκθεσης που θα έφερνε στην πόλη επιχειρηματίες, εμπόρους, επισκέπτες από όλο τον κόσμο. Ήταν ένα σχέδιο τολμηρό, μα και απολύτως αναγκαίο για μια πόλη που ήθελε να αποκτήσει φωνή, να βγει από τη σκιά, να δηλώσει παρουσία στον διεθνή χάρτη.

Τα πρώτα χρόνια δεν ήταν εύκολα. Με περιορισμένα μέσα αλλά με απεριόριστο ενθουσιασμό, η ΔΕΘ έστηνε περίπτερα και προσπαθούσε να δείξει στον κόσμο ότι η Ελλάδα μπορούσε να παράγει, να καινοτομεί, να ονειρεύεται. Χιλιάδες άνθρωποι έρχονταν να δουν προϊόντα και τεχνολογίες που έμοιαζαν μακρινές, να νιώσουν την αίσθηση μιας Ευρώπης που τότε φάνταζε μακρινή. Η πόλη άλλαζε πρόσωπο, γέμιζε με φωνές και εικόνες από κάθε γωνιά των Βαλκανίων, από εμπορικές αποστολές που έφερναν μαζί τους όχι μόνο αγαθά, αλλά και μια υπόσχεση ότι ο κόσμος ήταν πιο κοντά απ’ όσο νόμιζες.

Με τα χρόνια η Έκθεση καθιερώθηκε. Δεν ήταν πλέον μια τοπική γιορτή, αλλά ένας πανελλήνιος θεσμός. Στα περίπτερά της μπορούσε κανείς να δει το αύριο: νέες τεχνολογίες, αυτοκίνητα που έμοιαζαν να βγαίνουν από ταινία, τις πρώτες τηλεοράσεις, τα πρώτα ηλεκτρονικά παιχνίδια, υπολογιστές που άλλαζαν τη φαντασία σε πραγματικότητα. Οι Έλληνες συνέρρεαν για να δουν με τα μάτια τους ό,τι αλλιώς θα έμενε μόνο σε αφηγήσεις. Η ΔΕΘ ήταν η μεγάλη οθόνη όπου προβαλλόταν το μέλλον της χώρας.

Η σημασία της δεν ήταν μόνο εμπορική. Σταδιακά, η Έκθεση έγινε πολιτικό και κοινωνικό γεγονός. Οι κυβερνήσεις την αξιοποίησαν, οι πολιτικοί ηγέτες την έκαναν σημείο αναφοράς, οι ομιλίες του Σεπτέμβρη έγιναν θεσμός. Από εκεί ξεκινούσε κάθε νέα πολιτική χρονιά. Οι κάμερες στρέφονταν στη Θεσσαλονίκη και η πόλη γινόταν το κέντρο του δημόσιου λόγου. Η οικονομία, η πολιτική, ο πολιτισμός, όλα συναντιόνταν στο ίδιο σημείο, σε ένα σκηνικό που έδινε στην πόλη κύρος και φωνή.

Υπήρξαν στιγμές που έμειναν θρυλικές. Τα πρόσωπα των παιδιών που κοιτούσαν με θαυμασμό τα πρώτα μηχανήματα, οι ουρές μπροστά στα καινούργια μοντέλα αυτοκινήτων, η συγκίνηση όσων πρωτοαντίκρισαν τηλεοπτική εικόνα. Η ΔΕΘ είχε τη δύναμη να προσφέρει εμπειρίες που σημάδευαν μια ολόκληρη γενιά. Δεν ήταν τυχαίο πως πολλοί έλεγαν ότι εκεί, μέσα στα περίπτερα, μπορούσες να δεις μια μικρή Ελλάδα που ονειρευόταν να γίνει μεγάλη.

Ωστόσο, η ιστορία δεν μένει στάσιμη. Ο κόσμος άλλαξε, η τεχνολογία άλλαξε, οι τρόποι προβολής άλλαξαν. Η παγκοσμιοποίηση έφερε τεράστιες διεθνείς εκθέσεις σε κάθε γωνιά της Ευρώπης, εξειδικευμένα forum, διαδικτυακές πλατφόρμες που έκαναν τη ΔΕΘ να μοιάζει ξαφνικά μικρή και παρωχημένη. Αυτό που άλλοτε ήταν το μοναδικό παράθυρο στον κόσμο, έγινε σιγά σιγά ένα από τα πολλά. Και μάλιστα όχι το πιο φωτεινό.

Τα προβλήματα δεν ήταν μόνο αποτέλεσμα των παγκόσμιων αλλαγών. Η ίδια η διοργάνωση έμεινε πίσω. Οι εγκαταστάσεις απαρχαιώθηκαν, τα περίπτερα έχασαν την αίγλη τους, η αισθητική ξεθώριασε. Οι μεγάλοι διεθνείς εκθέτες αποσύρθηκαν, οι πολυεθνικές προτίμησαν άλλα πεδία προβολής. Η ΔΕΘ περιορίστηκε, συρρικνώθηκε, αρκέστηκε σε έναν ρόλο πολύ μικρότερο από εκείνον που είχε άλλοτε.

Και ενώ η διεθνής της διάσταση εξασθενούσε, το πολιτικό της φορτίο ενισχυόταν. Η Έκθεση έγινε πρωτίστως το σκηνικό για τις εξαγγελίες των πρωθυπουργών και των κομμάτων. Έπαψε να είναι το μέγα γεγονός της καινοτομίας και της εμπορικής δημιουργίας και μετατράπηκε σε πολιτικό βήμα. Οι πολίτες έπαιρναν περισσότερο τον δρόμο για να ακούσουν τις εξαγγελίες και λιγότερο για να δουν κάτι καινούργιο. Έτσι, η ταυτότητά της αλλοιώθηκε. Από γιορτή του μέλλοντος έγινε μέσο πολιτικής προσέγγισης.

Η εικόνα αυτή είναι πικρή για μια πόλη που πάντοτε διψούσε για εξωστρέφεια. Η Θεσσαλονίκη είχε συνδέσει την πορεία της με τη ΔΕΘ, είχε βρει σε αυτήν έναν τρόπο να δείχνει τη ζωντάνια της, να γίνεται κέντρο εμπορίου και πολιτισμού. Όταν η έκθεση χάνει τη δυναμική της, είναι σαν να χάνει και η πόλη ένα κομμάτι από τον καθρέφτη της. Η παρακμή της δεν είναι μόνο οργανωτικό ζήτημα, είναι και ζήτημα ψυχής.

Κι έτσι, φτάνουμε στο σήμερα, σε μια στιγμή που η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης μοιάζει περισσότερο με σκιά του παλιού της εαυτού. Παλεύει να ξαναβρεί τον χαρακτήρα της, να ανανεωθεί, να βρει ξανά τον διεθνή της παλμό. Μα το ερώτημα παραμένει: θα τα καταφέρει; Θα μπορέσει η Θεσσαλονίκη να ξαναδώσει στην Έκθεση τον ρόλο που της αξίζει; Θα βρει η ΔΕΘ τη δύναμη να επιστρέψει ως φάρος ανάπτυξης και εξωστρέφειας ή θα μείνει για πάντα εγκλωβισμένη σε έναν ρόλο περιορισμένο, φορτωμένο με παρελθόν αλλά φτωχό σε μέλλον;