Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή σκιάζει την παγκόσμια οικονομία – Προειδοποίηση του ΔΝΤ

Σημαντική επιδείνωση των προοπτικών της παγκόσμιας οικονομίας καταγράφει το International Monetary Fund (ΔΝΤ), όπως μεταδίδει σε εκτενές ρεπορτάζ η  εφημερίδα, The New York Times, στον απόηχο του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Η σύγκρουση, που συνδέεται με την απόφαση του Donald Trump να προχωρήσει σε στρατιωτική δράση κατά του Ιράν, έχει προκαλέσει αναταράξεις στις αγορές ενέργειας και εντείνει την αβεβαιότητα, με το Ταμείο να προειδοποιεί ακόμη και για το ενδεχόμενο παγκόσμιας ύφεσης.

Στην τελευταία έκθεσή του για τις παγκόσμιες οικονομικές προοπτικές (World Economic Outlook), το ΔΝΤ υπογραμμίζει ότι η διεθνής οικονομία, η οποία είχε επιδείξει ανθεκτικότητα απέναντι σε διαδοχικές κρίσεις,  όπως η πανδημία, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η εκτόξευση του πληθωρισμού —βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με ένα νέο, ισχυρό γεωπολιτικό σοκ.

«Οι προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας σκοτείνιασαν απότομα μετά το ξέσπασμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή», επισημαίνει ο επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ, Pierre-Olivier Gourinchas, προσθέτοντας ότι η σύγκρουση «διέκοψε μια σταθερή πορεία ανάπτυξης».

Αναθεώρηση προβλέψεων

Το ΔΝΤ αναθεώρησε προς τα κάτω τις εκτιμήσεις του για την παγκόσμια ανάπτυξη, προβλέποντας ρυθμό 3,1% για το τρέχον έτος, έναντι 3,3% που είχε προβλεφθεί τον Ιανουάριο και 3,4% που εκτιμάτο πριν από την έναρξη του πολέμου. Παράλληλα, η ανάπτυξη είχε διαμορφωθεί στο 3,4% το 2025. Το Ταμείο εξετάζει πολλαπλά σενάρια εξέλιξης της κρίσης. Στο δυσμενέστερο, όπου οι διαταραχές στις ενεργειακές αγορές παρατείνονται έως το επόμενο έτος, η παγκόσμια ανάπτυξη θα μπορούσε να περιοριστεί στο 2%, ενώ ο πληθωρισμός ενδέχεται να εκτιναχθεί στο 6%. «Οι καθοδικοί κίνδυνοι είναι τεράστιοι», τονίζει ο Gourinchas.

Εκτίναξη τιμών ενέργειας και επιπτώσεις

Η σύγκρουση έχει ήδη προκαλέσει σημαντικές αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας. Το πετρέλαιο ξεπέρασε τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ το φυσικό αέριο κατέγραψε άνοδο άνω του 80%. Παράλληλα, οι τιμές των λιπασμάτων αυξάνονται, επιβαρύνοντας το κόστος για τους αγρότες. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η διακοπή των μεταφορών πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, γεγονός που έχει διαταράξει την παγκόσμια προσφορά.

Ακόμη και στο πιο αισιόδοξο σενάριο, όπου η σύγκρουση τερματίζεται σύντομα και οι θαλάσσιες οδοί αποκαθίστανται, το ΔΝΤ εκτιμά ότι η ζημιά έχει ήδη γίνει. Οι τιμές του πετρελαίου προβλέπεται να αυξηθούν κατά 21,4% εντός του έτους, ενώ συνολικά οι τιμές ενεργειακών εμπορευμάτων θα ενισχυθούν κατά 19%, αντί να μειωθούν όπως αναμενόταν προηγουμένως.

Οι αυξήσεις αυτές αναμένεται να μετακυλιστούν στο σύνολο της οικονομίας, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής ενεργοβόρων προϊόντων όπως ο χάλυβας και το τσιμέντο, μειώνοντας την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών και ενδεχομένως οδηγώντας τις κεντρικές τράπεζες σε αυστηρότερη νομισματική πολιτική.

Επιπτώσεις ανά οικονομία

Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι οι πιο σοβαρές επιπτώσεις θα πλήξουν τις αναπτυσσόμενες και χαμηλού εισοδήματος χώρες, καθώς και τις πετρελαιοπαραγωγές οικονομίες του Περσικού Κόλπου, οι οποίες αντιμετωπίζουν ζημιές σε υποδομές και εξαγωγές.

Οι ανεπτυγμένες οικονομίες, αν και πιο ανθεκτικές, δεν θα μείνουν ανεπηρέαστες. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ταμείο προβλέπει ανάπτυξη 2,3% το 2026, έναντι 2,1% το 2025, αλλά χαμηλότερη από την πρόβλεψη του Ιανουαρίου (2,4%). Την ίδια στιγμή, ο Λευκός Οίκος εκτιμά ρυθμό ανάπτυξης 3,5% για το 2026. Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, οι καταναλωτές δέχονται ήδη πιέσεις από την άνοδο των τιμών καυσίμων, με τη μέση τιμή της βενζίνης να διαμορφώνεται στα 4,11 δολάρια ανά γαλόνι.

Διεθνείς διεργασίες και πολιτικές παρεμβάσεις

Οι εκτιμήσεις του ΔΝΤ δημοσιοποιήθηκαν ενόψει των εαρινών συνεδριάσεων του Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Ουάσινγκτον. Ενώ αρχικά η ατζέντα περιλάμβανε ζητήματα όπως οι εμπορικές εντάσεις, η τεχνητή νοημοσύνη και οι δημοσιονομικές ανισορροπίες, πλέον κυριαρχεί η ανησυχία για τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου.

Κατά την έναρξη των συνεδριάσεων, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Scott Bessent, κάλεσε το ΔΝΤ να επικεντρωθεί στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την Παγκόσμια Τράπεζα στη μείωση της φτώχειας. Παράλληλα, επαίνεσε την Τράπεζα για τη στροφή της προς την υποστήριξη της πυρηνικής ενέργειας αντί για την αποκλειστική έμφαση στην κλιματική αλλαγή.

Ο ίδιος άσκησε κριτική στο ΔΝΤ, υποστηρίζοντας ότι θα πρέπει να «δώσει το παράδειγμα» περιορίζοντας δαπάνες και εστιάζοντας περισσότερο στις παγκόσμιες οικονομικές ανισορροπίες. «Η σταδιακή συσσώρευση ανισορροπιών λόγω μη βιώσιμης ανάπτυξης αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο», σημείωσε, προσθέτοντας ότι «ο κόσμος δεν μπορεί να αντέξει μια Κίνα με εμπορικό πλεόνασμα ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων». Ωστόσο, δεν έκανε καμία αναφορά στον πόλεμο στο Ιράν, παρά την έντονη ανησυχία που εκφράζεται διεθνώς.

Όπως επισημαίνει το International Monetary Fund, ακόμη και ένα σύντομο γεωπολιτικό σοκ μπορεί να αφήσει βαθύ αποτύπωμα στην παγκόσμια οικονομία. Η αβεβαιότητα, οι ενεργειακές πιέσεις και οι πληθωριστικές τάσεις συνθέτουν ένα περιβάλλον αυξημένου κινδύνου, με τις τελικές επιπτώσεις να εξαρτώνται από τη διάρκεια και την ένταση της σύγκρουσης.

Την Τετάρτη «πέφτουν» οι υπογραφές για την ερευνητική γεώτρηση στο Ιόνιο