Νέο Made in China εν όψει Trump

Η κυβέρνηση του Σι Τζινπίνγκ ετοιμάζει ένα νέο, δεκαετές στρατηγικό πλάνο για την ενίσχυση της υψηλής τεχνολογικής μεταποίησης, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει τη μετεξέλιξη της γνωστής πρωτοβουλίας «Made in China 2025».

Σύμφωνα με αποκλειστικό ρεπορτάζ του Bloomberg, η Κίνα σχεδιάζει να δώσει έμφαση στην κατασκευή κρίσιμων τεχνολογιών, όπως ο εξοπλισμός παραγωγής μικροτσίπ, με στόχο να ενισχύσει την αυτάρκεια και την τεχνολογική της ανεξαρτησία. Αν και το νέο σχέδιο ίσως φέρει διαφορετική ονομασία ώστε να αποφευχθεί η κριτική από τη Δύση, η ουσία του παραμένει σαφής: το Πεκίνο σκοπεύει να επιμείνει στην ενίσχυση της μεταποιητικής του ισχύος.

Η προσπάθεια αυτή έρχεται σε μια περίοδο που οι Ηνωμένες Πολιτείες, υπό τον πρόεδρο Τραμπ, επιχειρούν να ανασυντάξουν τη δική τους παραγωγική βάση, φέρνοντας πίσω κρίσιμες βιομηχανίες μέσω δασμών, επιδοτήσεων και ελέγχων εξαγωγών. Ο Σι, αντί να υποχωρήσει στις πιέσεις, φαίνεται να εντείνει τις πρωτοβουλίες του, επενδύοντας σε τομείς που το Πεκίνο θεωρεί στρατηγικούς για την εθνική του ασφάλεια και το μέλλον της οικονομίας του. Οι εμπορικές διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Κίνας βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, με τους δασμούς να έχουν μειωθεί μετά τη συνάντηση της Γενεύης, όμως το κλίμα παραμένει τεταμένο.

Στο παρασκήνιο, Κινέζοι αξιωματούχοι εργάζονται πάνω στο επόμενο Πενταετές Πλάνο της χώρας για την περίοδο 2026–2030. Στόχος τους είναι να διατηρήσουν το μερίδιο της μεταποίησης στο ΑΕΠ και να αντιμετωπίσουν την πρόκληση της αυξημένης εσωτερικής κατανάλωσης. Παρά τις συνεχείς αναφορές στην ανάγκη ενίσχυσης της εγχώριας ζήτησης, οι κινεζικές αρχές διστάζουν να θέσουν συγκεκριμένο στόχο κατανάλωσης ως ποσοστό του ΑΕΠ, καθώς δεν διαθέτουν ακόμη τα κατάλληλα εργαλεία για να τον επιτύχουν.

Το στρατηγικό πλάνο βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση και ενδέχεται να αλλάξει πριν παρουσιαστεί επίσημα. Το Πενταετές Πλάνο αναμένεται να ανακοινωθεί το Μάρτιο του 2026, αλλά το βιομηχανικό σχέδιο μπορεί να παρουσιαστεί νωρίτερα ή αργότερα, ανάλογα με τις εξελίξεις. Το γεγονός ότι η Εθνική Επιτροπή Ανάπτυξης και Μεταρρυθμίσεων της Κίνας δεν έχει απαντήσει στα ερωτήματα του Bloomberg αποδεικνύει τη μυστικότητα των σχετικών διεργασιών.

Παρ’ όλα αυτά, είναι σαφές ότι η Κίνα σκοπεύει να συνεχίσει μια πορεία που έχει προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη. Οι δυτικές κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι οι βιομηχανικές στρατηγικές του Πεκίνου τροφοδοτούν εμπορικές ανισορροπίες και στρεβλώσεις στην παγκόσμια αγορά. Οι ΗΠΑ, υπό την ηγεσία Τραμπ, έχουν αυξήσει τους δασμούς σε κινεζικά προϊόντα έως και 145% πριν τους μειώσουν μεσοσταθμικά στο 40%, ενώ πιέζουν την Κίνα να ενισχύσει την κατανάλωση, να χαλαρώσει τους ελέγχους στις εξαγωγές σπάνιων γαιών και να περιορίσει τις κρατικές ενισχύσεις.

Αντίθετα, το Πεκίνο αντιμετωπίζει τις απαιτήσεις αυτές ως απειλή στην εθνική του κυριαρχία και προτεραιοποιεί την ασφάλεια των κρίσιμων αλυσίδων παραγωγής. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, είχε δηλώσει ότι θεωρητικά υπάρχει περιθώριο συνεννόησης: οι ΗΠΑ χρειάζονται περισσότερη παραγωγή, ενώ η Κίνα περισσότερη κατανάλωση. Όμως μένει να φανεί εάν μια τέτοια ισορροπία μπορεί να επιτευχθεί στην πράξη.

Η μεταποίηση παραμένει η ραχοκοκαλιά της κινεζικής οικονομίας, και η ηγεσία στο Πεκίνο δεν δείχνει διατεθειμένη να αλλάξει στρατηγική. Κατά την ετήσια Σύνοδο της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης τον Μάρτιο, ο πρωθυπουργός Λι Τσιανγκ τόνισε ότι η ενίσχυση της κατανάλωσης είναι κυβερνητική προτεραιότητα, όμως οι πρωτοβουλίες ενίσχυσης της ζήτησης παραμένουν περιορισμένες. Οι κινεζικές αρχές φαίνεται να εστιάζουν περισσότερο στη συνέχιση της βιομηχανικής ανάπτυξης, ιδιαίτερα σε τεχνολογίες αιχμής, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα ηλεκτρικά οχήματα, τα φωτοβολταϊκά και οι μπαταρίες.

Η κατανάλωση στην Κίνα αντιστοιχεί σήμερα στο 40% του ΑΕΠ – πολύ κάτω από τα ποσοστά 50 έως 70% που συναντώνται στις πιο ανεπτυγμένες οικονομίες. Αντίθετα, οι επενδύσεις αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% του ΑΕΠ, ποσοστό διπλάσιο από εκείνο των ΗΠΑ. Αυτή η δυσαναλογία δημιουργεί χρόνιες ανισορροπίες, τις οποίες η Ουάσινγκτον επιδιώκει να περιορίσει μέσω οικονομικής πίεσης.

Το αρχικό πλάνο «Made in China 2025» παρουσιάστηκε το 2015 και είχε στόχο την ανάδειξη της Κίνας σε ηγέτιδα δύναμη σε τομείς όπως οι ημιαγωγοί, τα ρομπότ, τα αεροσκάφη και τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Το 2015, το Κρατικό Συμβούλιο έθεσε χρονοδιάγραμμα: έως το 2035 η Κίνα να γίνει βιομηχανική δύναμη μεσαίας εμβέλειας και έως το 2049 –100 χρόνια από την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας– να κατακτήσει την κορυφή. Σήμερα, σύμφωνα με έρευνες του Bloomberg, η Κίνα ήδη ηγείται παγκοσμίως σε πέντε από τις δεκατρείς στρατηγικές τεχνολογίες που παρακολουθούνται, ενώ πλησιάζει σε άλλες επτά.

Αν και το Πεκίνο έχει σταματήσει να χρησιμοποιεί επίσημα τον όρο «Made in China 2025» λόγω των αντιδράσεων, η ουσία της στρατηγικής παραμένει ίδια. Η ρητορική επικεντρώνεται τώρα στις λεγόμενες «νέες παραγωγικές δυνάμεις», ενώ το επόμενο Πενταετές Πλάνο θα περιλαμβάνει έμφαση στην αντιμετώπιση των «σημείων συμφόρησης» της κινεζικής ανάπτυξης. Όπως δήλωσε ο Σι Τζινπίνγκ κατά την πρόσφατη επίσκεψή του σε εργοστάσιο ρουλεμάν στην επαρχία Χενάν, «πρέπει να συνεχίσουμε να ενισχύουμε τον μεταποιητικό τομέα, να παραμείνουμε προσηλωμένοι στην αυτάρκεια και την αυτοβελτίωση και να κατακτήσουμε κρίσιμες τεχνολογίες αιχμής».

Η Κίνα δεν εγκαταλείπει τη βιομηχανική της στρατηγική. Το ερώτημα είναι πώς θα απαντήσει ο Τραμπ. Οι προκλήσεις μόλις αρχίζουν.