Η θεωρία του «3D σκακιού» του Τραμπ για τους δασμούς δοκιμάζεται – Σημάδια στρατηγικής κόπωσης

Τα πρώτα σοβαρά όρια αποτελεσματικότητας συναντάς η οικονομική στρατηγική των δασμών, που υιοθέτησε η κυβέρνηση Τραμπ.

Η οικονομική στρατηγική των δασμών που υιοθέτησε η κυβέρνηση Τραμπ και παρουσιάστηκε ως ένα πολύπλοκο γεωπολιτικό «παιχνίδι 3D σκακιού», φαίνεται να συναντά τα πρώτα σοβαρά όρια αποτελεσματικότητας. Αν και η αρχική σύλληψη βασιζόταν στην ιδέα της ελεγχόμενης ασάφειας και της δημιουργίας διαπραγματευτικής πίεσης προς τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, η εφαρμογή της στρατηγικής αυτής παρουσιάζει πλέον σημάδια κόπωσης και αντιφάσεων, τόσο σε πολιτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο.

Ο ίδιος ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών έχει υποστηρίξει ότι οι συνεχείς και απρόβλεπτες κινήσεις στο πεδίο των δασμών αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου. Όπως δήλωσε πρόσφατα ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, «αν προσφέρουμε υπερβολική σιγουριά στους άλλους, τότε μας εκμεταλλεύονται στις διαπραγματεύσεις». Η επιβολή δασμών παρουσιάστηκε, έτσι, όχι ως τιμωρητική πολιτική, αλλά ως εργαλείο πίεσης και κινητοποίησης για τη σύναψη νέων εμπορικών συμφωνιών.

Σύμφωνα με την αφήγηση του Λευκού Οίκου, η στρατηγική κινήθηκε σε τρεις φάσεις: αρχικά επιβλήθηκαν υψηλοί δασμοί για να σταλεί μήνυμα αποφασιστικότητας· ακολούθησε μια περίοδος παύσης για να δοθεί χρόνος στις χώρες και τις εταιρείες να διαπραγματευτούν· και τώρα επιστρέφει το ενδεχόμενο επαναφοράς δασμών, προκειμένου να ενισχυθεί εκ νέου η πίεση.

Σε ένα βαθμό, η στρατηγική απέδωσε. Οι ΗΠΑ βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις με δεκάδες χώρες, ενώ ορισμένες αμερικανικές επιχειρήσεις – όπως η Apple – ανακοίνωσαν μεγάλες επενδύσεις εντός των ΗΠΑ. Ωστόσο, πολλές από αυτές τις επενδύσεις είχαν ήδη δρομολογηθεί πριν από τη δασμολογική πολιτική του Τραμπ, γεγονός που περιορίζει την πιστοληπτική ισχύ του επιχειρήματος περί «επιστροφής της παραγωγής».

Ταυτόχρονα, η απόφαση του προέδρου να επαναφέρει τους δασμούς πριν ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις με όλες τις χώρες, εγείρει ερωτήματα για τη συνέπεια και τη διαπραγματευτική αξιοπιστία της στρατηγικής. Όπως σημειώνει η Morgan Stanley, η αβεβαιότητα ως προς τη διάρκεια και τη σταθερότητα των δασμών αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις από το να επαναφέρουν την παραγωγή εντός ΗΠΑ. Για έναν επενδυτή, το ρίσκο μιας επένδυσης που χρειάζεται πέντε χρόνια για να αποσβεστεί είναι ασύμφορο εάν η πολιτική δασμών μπορεί να αλλάξει σε μερικούς μήνες.

Παράλληλα, το οικονομικό κόστος αρχίζει να γίνεται αισθητό. Η Walmart προειδοποίησε ότι οι αυξημένοι δασμοί ήδη μετακυλίονται στους καταναλωτές, ενώ η Home Depot ανακοίνωσε ότι ενδέχεται να διακόψει την πώληση ορισμένων προϊόντων. Η εγχώρια κατανάλωση απειλείται, η πίεση στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς αυξάνεται και η αποτελεσματικότητα της στρατηγικής αρχίζει να αμφισβητείται όχι μόνο από αναλυτές, αλλά και από την ίδια την επιχειρηματική κοινότητα.

Σε αυτό το περιβάλλον, η «θεωρία του 3D σκακιού» μοιάζει λιγότερο με στρατηγική ευφυΐα και περισσότερο με δοκιμή αντοχής. Αντί να οδηγεί με συνέπεια σε σταθερές συμφωνίες και επενδύσεις, δημιουργεί κύματα αβεβαιότητας και ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο εμπορικό πεδίο, το οποίο δύσκολα ευνοεί τις μακροπρόθεσμες αποφάσεις.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν οι δασμοί μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλείο πίεσης, αλλά κατά πόσο μπορούν να ενσωματωθούν σε μια συνεκτική πολιτική με σαφές τέλος και μετρήσιμα αποτελέσματα. Διαφορετικά, κινδυνεύουν να μετατραπούν από εργαλείο σε αυτοσκοπό και από στρατηγική, σε αδυναμία.