Έβρος: Στα χωράφια με… βάρκα

Το 2015 ο Έβρος βίωσε τις πιο σοβαρές πλημμύρες των τελευταίων δεκαετιών, αφού περισσότερα από 200.000 στρέμματα καλύφθηκαν από νερά. Χωριά αποκόπηκαν, αναχώματα έσπασαν και αγρότες είδαν τις καλλιέργειές τους να καταστρέφονται, ενώ χρειάστηκε πάνω από ένα μήνα για να αποστραγγιστούν τα χωράφια. Μόλις έξι χρόνια αργότερα, το 2021, το ίδιο σκηνικό επαναλήφθηκε.

Η περιοχή αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια το λεγόμενο «παράδοξο υγρού-ξηρού» λόγω της κλιματικής αλλαγής, λιγότερες βροχές συνολικά κάθε χρόνο, αλλά πολύ πιο δυνατές και παρατεταμένες νεροποντές τον χειμώνα, σε συνδυασμό με ακραίες ξηρασίες το καλοκαίρι. Το 2024 και το 2025 η περιοχή πέρασε μήνες χωρίς βροχή, ενώ οι χειμώνες γίνονται όλο και πιο ακραίοι. Έτσι φτάσαμε στο 2026. Η περιοχή είναι σε κόκκινο συναγερμό για μία ακόμη φορά. Μεγάλες εκτάσεις αγροτικής γης, με εκτιμήσεις να μιλούν για πάνω από 100.000 στρέμματα, έχουν μετατραπεί σε λίμνη, αναχώματα έχουν σπάσει, νερά έχουν μπει σε σπίτια και έχουν φτάσει μέχρι τις σιδηροδρομικές γραμμές, ενώ δρόμοι έχουν κλείσει λόγω καθιζήσεων. Οι ντόπιοι βρίσκονται σε απόγνωση με καλλιέργειες να έχουν χαθεί ολοκληρωτικά και χωράφια να μοιάζουν με… θάλασσα. Μιλούν για επαναλαμβανόμενη καταστροφή χωρίς πραγματική πρόληψη και ζητούν ενίσχυση των τοπικών οργανισμών άρδευσης και μεγάλα έργα υποδομών.

ΣΕ ΚΟΚΚΙΝΟ ΣΥΝΑΓΕΡΜΟ -ΠΑΛΙ- Ο ΕΒΡΟΣ

Το πρόβλημα όμως δεν μένει μόνο στην ελληνική πλευρά. Το νερό έρχεται από ψηλά, από τη Βουλγαρία. Ο ποταμός Μαρίτσα, που στην Ελλάδα λέγεται Έβρος και στην Τουρκία Μερίτς, ξεκινά από τα βουνά της Βουλγαρίας, ρέει ανατολικά περνώντας από το Πλόβντιβ και μετά σχηματίζει σύνορο πρώτα με την Ελλάδα και μετά με την Τουρκία για περίπου 185 χιλιόμετρα, πριν εκβάλει στο Αιγαίο. Σημαντικός παραπόταμός του είναι η Άρδα που ξεκινά από βουνά της Βουλγαρίας κοντά στο Σμόλιαν και ενώνεται με τη Μαρίτσα κοντά στην Εντίρνε, στο τριεθνές σημείο. Η δε Βουλγαρία έχει μεγάλα φράγματα στην Άρδα για παραγωγή ηλεκτρισμού και όταν βρέχει πολύ ή λιώνει το χιόνι, γίνονται ελεγχόμενες απορροές για να μην πλημμυρίσει η ίδια, αλλά το νερό κατεβαίνει με μεγάλη ένταση προς τα κάτω, δηλαδή στην Ελλάδα. Τα βουλγαρικά μέσα περιγράφουν τις καταστροφές κυρίως στην Ελλάδα και την Τουρκία, ενώ στη δική τους πλευρά οι πλημμύρες είναι περιορισμένες.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εγκρίνει κοινά προγράμματα ανάμεσα σε Ελλάδα και Βουλγαρία. Το πρόγραμμα Interreg με διασυνοριακή συνεργασία, για την περίοδο 2014-2020 χρηματοδότησε έργο (FLOOD PROTECTION) με συνολικά 13,2 εκατομμύρια ευρώ περίπου. Τα χρήματα πήγαν σε ενίσχυση και επισκευή υφιστάμενων αναχωμάτων και στις δύο χώρες, καθαρισμούς της κοίτης του ποταμού, προμήθεια αντλιών και προσωρινών μέτρων προστασίας, εξοπλισμό για τις ομάδες έκτακτης ανάγκης και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και υλοποιήθηκε το 2023. Συνέχεια δίνεται τώρα με το νούμερο 2 παρόμοιο πρόγραμμα (FLOOD PROTECTION 2) που ξεκίνησε επίσημα τέλη Δεκεμβρίου 2025 και θα διαρκέσει μέχρι τις 22 Δεκεμβρίου 2028, με προϋπολογισμό άλλα… 5,46 εκατομμύρια ευρώ. Αυτά τα χρήματα πηγαίνουν σε αναβάθμιση αντιπλημμυρικών έργων στην Ορεστιάδα, σε φυσικές λύσεις όπως αποκατάσταση πλημμυρικών πεδίων και δάση, σε έξυπνα συστήματα με κάμερες τεχνητής νοημοσύνης και τηλεμετρικούς σταθμούς για παρακολούθηση της στάθμης του νερού στην ελληνική πλευρά, καθώς και σε εξοπλισμό και ασκήσεις για τις ομάδες πρώτης γραμμής.

Με λίγα λόγια, δεκάδες εκατομμύρια ευρώ έχουν δοθεί τα τελευταία χρόνια σε συντήρηση, εξοπλισμό και μέτρα όπως συστήματα προειδοποίησης, αλλά όχι σε μεγάλα νέα φράγματα συγκράτησης ή πλήρη έλεγχο των ροών από την πηγή. Ομως οι  περισσότεροι -επιστήμονες και αγρότες-  συμφωνούν ότι δεν φταίει μόνο η βροχή ή η κλιματική κρίση. Είναι η έλλειψη μεγαλύτερων έργων πρόληψης και η απουσία πλήρους τριμερούς συνεργασίας με Βουλγαρία και Τουρκία. Το θέμα έχει συζητηθεί πολλές φορές στην ΕΕ και έχει επισημανθεί πχ ότι η Βουλγαρία εκμεταλλεύεται υδροηλεκτρικά τα φράγματα, ενώ η Ελλάδα δεν παίρνει αρκετό νερό για άρδευση και φυσικά αυτό απειλεί και το οικοσύστημα του Δέλτα του Έβρου. Μάλιστα έχει καταγραφεί  ότι μέσω της Πολιτικής Συνοχής 2021-2027 η Ελλάδα λαμβάνει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ για μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης πλημμυρών συμπεριλαμβανομένου καθαρισμού ποταμών ενώ υπάρχει σχέδιο για αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα μαζί με αποκατάσταση στρεμμάτων μετά από πυρκαγιές και πλημμύρες. Φυσικά η Ελλάδα επιλέγει, αποφασίζει και υλοποιεί έργα ενώ η ΕΕ ελέγχει αποτέλεσμα και διαδρομή κονδυλιων, όμως από τη νέα “κανονικότητα” του Έβρου, εδώ και μία δεκαετία, δεν φαίνεται να κάνει καλή δουλειά, ούτε η μία ούτε η άλλη…

Σήμερα τα βουλγαρικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι ο ποταμός Έβρος συνεχίζει να προκαλεί μεγάλες πλημμύρες στη βορειοανατολική Ελλάδα ΑΝΗΣΥΧΟΥΝ ΑΝ ΚΑΙ… ΔΕΝ ΠΛΗΤΤΟΝΤΑΙ ΤΟ ΙΔΙΟ Εκτιμούν ότι οι νέες βροχές που έρχονται τις επόμενες δύο ημέρες από τη Βουλγαρία θα ανεβάσουν κι άλλο τα νερά, ειδικά στους παραπόταμους, και τονίζουν ότι τέτοιες επαναλαμβανόμενες πλημμύρες δείχνουν πόσο απαραίτητα είναι τα καλύτερα αντιπλημμυρικά έργα και η στενότερη συνεργασία ανάμεσα στις γειτονικές χώρες για να μην επαναλαμβάνονται τα προβλήματα κάθε φορά που βρέχει πολύ. Να σημειωθεί ότι πριν από λίγες ώρες, “ευτυχώς”, έσπασε ένα ανάχωμα στο Χάσκοβο νότια της Βουλγαρίας, όπως μετέδωσε η ΕΡΤ, με αποτέλεσμα να μην κατεβαίνουν στην Ελλάδα όλα τα νερά…

“Ο καιρός έχει γυρίσματα” και εμείς δεν έχουμε… αντιπλημμυρικά έργα