Οι δωρεές ιδιωτών θα πρέπει να ελέγχονται περισσότερο και σε… βάθος

Στις αρχές του χρόνου, σε ευρωπαϊκή χώρα διέρρευσε βίντεο στο οποίο στενοί συνεργάτες του προέδρου συζητούσαν ανοιχτά πώς μεγάλες δωρεές σε φιλανθρωπικό οργανισμό τον οποίο διηύθυνε η… σύζυγός του μπορούσαν να λειτουργήσουν ως «κανάλι» για να εξασφαλίσουν πολιτική πρόσβαση, ευνοϊκή μεταχείριση και υπέρβαση των ορίων προεκλογικής χρηματοδότησης. Το σκάνδαλο οδήγησε σε άμεσες παραιτήσεις ενώ προκάλεσε κοινοβουλευτικές έρευνες για τη διαφάνεια των δωρεών…

Σε ΗΠΑ και σε πολλές χώρες της ΕΕ, πολλοί κρατικοί οργανισμοί, τοπικές αρχές και μη κυβερνητικά ιδρύματα έχουν μετατραπεί τα τελευταία χρόνια σε μεγάλους αποδέκτες χορηγιών από… εταιρείες και φιλάνθρωπους. Αυτό που ξεκίνησε ως συμπληρωματική πηγή χρηματοδότησης για έργα -όπως προστασίας περιβάλλοντος- πολιτιστικά προγράμματα ή κοινωνικές υπηρεσίες, έχει εξελιχθεί σε μια πανίσχυρη “δομή εξουσίας” όπου εκατομμύρια ευρώ ή δολάρια ρέουν άφθονα και σταθερά.

Όμως μελέτες έχουν δείξει, τουλάχιστον στις ΗΠΑ, ότι ένα σημαντικό ποσοστό των εταιρικών δωρεών, χρησιμοποιείται ως έμμεσο εργαλείο πολιτικής επιρροής. Εταιρείες δωρίζουν μεγάλα ποσά σε ιδρύματα βουλευτών ή σε εκπροσώπους τοπικών αρχών, την ώρα που εκείνοι καλούνται να ψηφίσουν νομοσχέδια που αφορούν στα συμφέροντα των δωρητών και “δεν τρέχει κάστανο”. Στην Ευρώπη, όπου οι κανόνες είναι διαφορετικοί, “οι δωρητές, ακόμα κι αν δεν ζητούν κάτι άμεσα, δημιουργούν ένα αίσθημα υποχρέωσης, στενότατες σχέσεις και η επόμενη δωρεά μπορεί να εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι αποφάσεις της διοίκησης ευνοούν ή τουλάχιστον δεν ενοχλούν τα συμφέροντα του δωρητή”. Όπως ψιθυρίζουν αρκετοί της δημόσιας σφαίρας “…πίσω από δωρεές υπάρχουν συνήθως ξένα ή εγχώρια συμφέροντα χωρίς να φαίνεται η σύνδεση, με αποτέλεσμα οι πολίτες να αγνοούν ποιος πραγματικά διαμορφώνει τις… προτεραιότητες”

Οι δε φορείς, που εξαρτώνται από δωρεές, μήπως γίνονται πιο επιρρεπείς σε πιέσεις; Προτίμηση σε συγκεκριμένα έργα που εξυπηρετούν πχ την εικόνα του δωρητή, την αποφυγή κριτικής σε βάρος τους ή ακόμα και… σιωπηλή συναίνεση σε πρωτοβουλίες που αποδυναμώνουν την εποπτεία του κράτους καθορίζοντας συμμαχίες και αντιπάλους; Φυσικά η λύση δεν είναι η απαγόρευση των δωρεών, που σε πολλές περιπτώσεις έτρεξαν και τρέχουν αναγκαία έργα, αλλά η ενίσχυση της διαφάνειας, η υποχρεωτική δημοσιοποίηση όλων των χορηγιών -με το νι και με το σίγμα- και η δημιουργία ανεξάρτητων μηχανισμών ελέγχου που θα λογοδοτούν και θα διασφαλίζουν ότι η χρηματοδότηση δεν μετατρέπεται σε μέσο επιρροής.

Θα μπορούσαν και οι αιρετοί πχ σε έναν δήμο με πολλές δωρεές ιδρυμάτων με παρακλάδια οικονομικών ή άλλων συμφερόντων, να τις βάλουν “στο μικροσκόπιο” και αν εντοπίσουν οτιδήποτε επιλήψιμο να το θέσουν σε συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου. Μόνο έτσι η… φιλανθρωπία, όταν δεν υπάρχουν αν και θα έπρεπε, κονδύλια για κοινωνική πολιτική, δημιουργία πάρκων και παιδικών χαρών, κατασκευή δρόμων κλπ μπορεί να συμπληρώνει και να μην υπονομεύει θεσμούς και την εμπιστοσύνη των πολιτών…