Τρίτη και 13: Όσα δεν ξέραμε για την πιο γρουσούζικη ημέρα

Η Τρίτη και 13 έχει τη δική της ξεχωριστή θέση στο ελληνικό ημερολόγιο των προκαταλήψεων.

Για κάποιους είναι απλώς μία ακόμη ημέρα της εβδομάδας, για άλλους, όμως, αποτελεί μια καλή αφορμή για να αναβάλουν ένα ταξίδι, να αποφύγουν μια σημαντική απόφαση ή να είναι λίγο πιο προσεκτικοί στις κινήσεις τους.

Κι ενώ κανείς δεν μπορεί να αποδείξει ότι η συγκεκριμένη ημερομηνία φέρνει κακοτυχία, η φήμη της παραμένει ζωντανή, περνώντας από γενιά σε γενιά.

Τι κρύβεται, όμως, πίσω από τον φόβο της Τρίτης και 13; Γιατί στην Ελλάδα θεωρούμε γρουσούζικη την Τρίτη, ενώ σε άλλες χώρες η ίδια φήμη συνοδεύει την Παρασκευή και 13; Και πόσες από τις καθημερινές μας συνήθειες έχουν τις ρίζες τους σε παλιές δοξασίες που σήμερα δύσκολα θα μπορούσαμε να εξηγήσουμε;

Γιατί η Τρίτη θεωρείται γρουσούζικη;

Η σύνδεση της Τρίτης με την κακοτυχία στην ελληνική παράδοση συνδέεται συχνά με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, στις 29 Μαΐου 1453, η οποία συνέβη ημέρα Τρίτη.

Το γεγονός αυτό αποτέλεσε ένα από τα πιο τραυματικά σημεία της ελληνικής ιστορικής μνήμης και ενίσχυσε, σύμφωνα με την παραδοσιακή ερμηνεία, τον αρνητικό συμβολισμό της συγκεκριμένης ημέρας.

Στην ελληνική λαϊκή αντίληψη, η Τρίτη συνδέθηκε με το κακότυχο και το δυσοίωνο, ενώ η σύμπτωσή της με τον αριθμό 13 δημιούργησε έναν συνδυασμό που μέχρι σήμερα αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη από τους πιο προληπτικούς.

Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι η ιστορική σύνδεση δεν αποδεικνύει από μόνη της πως η Άλωση δημιούργησε την πρόληψη. Οι λαϊκές δοξασίες διαμορφώνονται σταδιακά, μέσα από ιστορικά γεγονότα, θρησκευτικές αντιλήψεις και πολιτισμικές παραδόσεις.

Γιατί φοβόμαστε τον αριθμό 13;

Ο αριθμός 13 έχει αποκτήσει αρνητική φήμη σε αρκετούς δυτικούς πολιτισμούς. Η προέλευση αυτής της αντίληψης δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη, ωστόσο έχουν διατυπωθεί διάφορες ερμηνείες που συνδέουν τον αριθμό με θρησκευτικές και μυθολογικές παραδόσεις.

Μία από τις γνωστότερες αναφορές προέρχεται από τη χριστιανική παράδοση και τον Μυστικό Δείπνο, όπου ο Ιούδας Ισκαριώτης, ο μαθητής που πρόδωσε τον Ιησού, ήταν ο δέκατος τρίτος συνδαιτυμόνας σύμφωνα με τη διαδεδομένη εκδοχή της ιστορίας.

Παράλληλα, σε ορισμένες ερμηνείες της σκανδιναβικής μυθολογίας, η παρουσία του Λόκι ως απρόσκλητου δέκατου τρίτου καλεσμένου σε ένα συμπόσιο συνδέεται με ένα τραγικό γεγονός. Ωστόσο, οι αφηγήσεις αυτές διαφέρουν μεταξύ τους και δεν αποτελούν οριστική απόδειξη για την προέλευση της συγκεκριμένης δεισιδαιμονίας.

Ο φόβος για τον αριθμό 13 έχει αποκτήσει ακόμη και επιστημονικό όνομα: τρισκαιδεκαφοβία (triskaidekaphobia). Ο όρος περιγράφει τον έντονο φόβο απέναντι στον αριθμό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που αποφεύγει το 13 αντιμετωπίζει κάποια φοβική διαταραχή.

Τι αποφεύγουμε την Τρίτη και 13;

Για όσους πιστεύουν στις δεισιδαιμονίες, η Τρίτη και 13 δεν είναι η κατάλληλη ημέρα για σημαντικές αποφάσεις. Ανάμεσα στις πιο διαδεδομένες προκαταλήψεις είναι η αποφυγή γάμων, αρραβώνων, μετακομίσεων και νέων επαγγελματικών ξεκινημάτων, καθώς υπάρχει η αντίληψη ότι ό,τι αρχίζει εκείνη την ημέρα μπορεί να έχει άσχημη εξέλιξη.

Αντίστοιχα, ορισμένοι αποφεύγουν να ξεκινήσουν ένα ταξίδι, φοβούμενοι ότι θα προκύψουν προβλήματα στη διαδρομή, ενώ άλλοι αντιμετωπίζουν με μεγαλύτερη καχυποψία τις οικονομικές συμφωνίες, τις αγορές ή τις υπογραφές συμβολαίων.

Η πρόληψη μπορεί να φτάσει μέχρι και στις καθημερινές αποφάσεις: από το να μην προγραμματίσει κάποιος μια σημαντική συνάντηση μέχρι το να θεωρήσει ένα απρόοπτο γεγονός κακό σημάδι. Φυσικά, πρόκειται για λαϊκές πεποιθήσεις και όχι για επιστημονικά τεκμηριωμένες προβλέψεις.