Αποκάλυψη BBC: Η παγκόσμια αγορά σπέρματος αξίας δισεκατομμυρίων και τα σοβαρά κενά εποπτείας

Η πρόσφατη υπόθεση του Δανού δότη με καρκινογόνα μετάλλαξη φέρνει στο φως τη διαστάσεις της παγκόσμιας αγοράς δωρεάς σπέρματος, που τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε πολύ κερδοφόρο κλάδο.

Η ευρωπαϊκή αγορά το 2023 εκτιμάται στα 1,57 δισ. δολάρια και αναμένεται να ξεπεράσει τα 2 δισ. δολάρια έως το 2033.

Παρά τη μεγάλη ζήτηση, η προσφορά δωρητών παραμένει περιορισμένη, καθώς μόνο ένας μικρός αριθμός ανδρών πληροί τα αυστηρά κριτήρια επιλογής: επαρκής αριθμός σπερματοζωαρίων, καλή κινητικότητα και μορφολογία, αντοχή στη διαδικασία κατάψυξης, καθώς και έλεγχος για λοιμώξεις και γενετικές παθήσεις. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι δωρητές πρέπει να είναι ηλικίας 18-45 ετών, με αποτέλεσμα πολλές χώρες να εισάγουν μεγάλο μέρος του σπέρματος που χρησιμοποιούν.

Η ίδια η βιολογία επιτρέπει σε έναν δωρητή να αποκτήσει δεκάδες ή και εκατοντάδες απογόνους, ειδικά σε συνθήκες μεγάλης ζήτησης. Οι υποψήφιοι γονείς επιλέγουν τους δωρητές με βάση φωτογραφίες, φωνή, ύψος, επάγγελμα και άλλα χαρακτηριστικά, δημιουργώντας ένα σύστημα που οι ειδικοί συγκρίνουν με εφαρμογές γνωριμιών.

Κεντρικό ρόλο στην αγορά διαδραματίζει η Δανία, γνωστή για το λεγόμενο «σπέρμα των Βίκινγκς». Η χώρα διαθέτει μερικές από τις μεγαλύτερες τράπεζες σπέρματος διεθνώς, με χαρακτηριστικά όπως ξανθά μαλλιά και γαλανά μάτια να την καθιστούν ελκυστική σε γυναίκες από διαφορετικά γενετικά υπόβαθρα. Η διασυνοριακή διακίνηση σπέρματος αποκαλύπτει σοβαρά κενά εποπτείας: ο ίδιος δωρητής μπορεί να παρέχει δείγματα σε δεκάδες κλινικές σε διάφορες χώρες, με διαφορετικούς κανόνες για τον αριθμό παιδιών ανά δωρητή. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε εκατοντάδες νόμιμα απογόνους χωρίς να το γνωρίζει ο δωρητής.

Μετά τις αποκαλύψεις, οι βελγικές αρχές ζήτησαν τη δημιουργία ευρωπαϊκού μητρώου δωρητών σπέρματος, ενώ η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας προτείνει όριο 50 οικογενειών ανά δωρητή.

Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται στην υγεία, αλλά αφορούν και ψυχολογική επιβάρυνση, ζητήματα ταυτότητας και ηθικά διλήμματα, καθώς η εύκολη ανεύρεση βιολογικών συγγενών μέσω DNA και κοινωνικών δικτύων αυξάνει την πολυπλοκότητα της κατάστασης. Το ερώτημα παραμένει πώς μπορεί να επιβληθεί ουσιαστικός έλεγχος σε μια παγκοσμιοποιημένη αγορά χωρίς να προκύπτουν ανεπίσημες και αμφιλεγόμενες λύσεις.