Στοχάζοντας τον φόβο – Mια φιλοσοφική “κατάδυση” στο σκοτεινό μας βλέμμα

Το βιβλίο του Τριαντάφυλλου Σερμέτη Η Φιλοσοφία του Φόβου αποτελεί μια ουσιαστική συμβολή στη σύγχρονη φιλοσοφική γραμματεία, όχι μόνο επειδή πραγματεύεται ένα από τα πιο επίκαιρα και διαχρονικά συναισθήματα του ανθρώπου, αλλά και γιατί κατορθώνει να το αναδείξει ως κεντρικό μηχανισμό κοινωνικής και πολιτικής διαμόρφωσης.

Ο συγγραφέας δεν περιορίζεται σε μια απλή ψυχολογική αποτύπωση· αντλεί από τον πλούτο της φιλοσοφικής παράδοσης, από τον Αριστοτέλη και τον Επίκουρο έως τον Κίρκεγκωρ, τον Νίτσε και τον Χάιντεγκερ, για να δείξει ότι ο φόβος δεν είναι απλώς ένα ατομικό βίωμα, αλλά μια δύναμη που διαπερνά τον πολιτισμό και καθορίζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ίδια την ύπαρξη.

Στον πυρήνα του έργου βρίσκεται η διαπίστωση ότι ο φόβος σπάνια μένει αδρανής. Αντιθέτως, οι κοινωνίες τον εργαλειοποιούν, οι εξουσίες τον προβάλλουν, τα μέσα τον ενισχύουν και τελικά οι άνθρωποι τον εσωτερικεύουν. Mέσα στο έργο αναλύεται με νηφαλιότητα αλλά και οξύτητα ο τρόπος με τον οποίο ο φόβος της απώλειας, της ασθένειας, της τρομοκρατίας ή της αβεβαιότητας γίνεται όχημα χειραγώγησης και πειθάρχησης, μετατρέποντας τον πολίτη σε παθητικό δέκτη εντολών στο όνομα της ασφάλειας. Η φιλοσοφική του ματιά προσφέρει όχι μόνο μια θεωρητική χαρτογράφηση του φαινομένου αλλά και μια πολιτική κριτική που αποκαλύπτει τις δομές ισχύος πίσω από τις αφηγήσεις της καθημερινότητας.

Το ιδιαίτερο επίτευγμα του βιβλίου είναι ότι, παρόλο που κινείται σε υψηλό θεωρητικό επίπεδο, δεν χάνει ποτέ τον αναγνώστη μέσα σε αφηρημένες έννοιες. Η γλώσσα είναι καθαρή, ρέουσα και μεστή, με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να μπορεί να ακολουθήσει τον συλλογισμό ακόμη κι αν δεν έχει φιλοσοφικό υπόβαθρο. Τα κεφάλαια αναπτύσσονται με λογική συνέχεια, ενώ οι αναφορές στους μεγάλους στοχαστές γίνονται όχι ως επίδειξη γνώσεων αλλά ως οργανικά εργαλεία που φωτίζουν τον σύγχρονο άνθρωπο.

Η Φιλοσοφία του Φόβου δεν είναι απλώς ένα φιλοσοφικό δοκίμιο· είναι ένας καθρέφτης της εποχής μας. Σε έναν κόσμο όπου οι κρίσεις διαδέχονται η μία την άλλη και η αγωνία για το μέλλον γίνεται μόνιμος σύντροφος, το βιβλίο μας προκαλεί να σκεφτούμε αν ο φόβος είναι αναπόφευκτος ή αν μπορούμε να τον υπερβούμε μέσα από την κριτική σκέψη και την αναζήτηση νοήματος. Ο Τριαντάφυλλος Σερμέτης μάς προσκαλεί να δούμε το σκοτάδι κατάματα, όχι για να υποκύψουμε σε αυτό, αλλά για να ανακαλύψουμε ξανά τη δυνατότητα της ελευθερίας. Πρόκειται για ένα έργο που αξίζει να διαβαστεί αργά και στοχαστικά, γιατί κάθε του σελίδα ανοίγει παράθυρα σε νέους προβληματισμούς. Είναι ένα βιβλίο που δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις αλλά γεννά γόνιες ερωτήσεις, και τελικά μας θυμίζει ότι η φιλοσοφία δεν είναι μια πολυτέλεια των λίγων αλλά μια αναγκαία πράξη αντίστασης απέναντι στον ίδιο τον φόβο.