Κλασικά βιβλία για παιδιά: 10 άγνωστες ιστορίες πίσω από την γραφή τους

Με μήνυμα το “Φύτεψε ιστορίες, και ο κόσμος θα ανθίσει”, γιορτάστηκε, (στις 2 Απριλίου, ημέρα γέννησης του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν) το Παιδικό Βιβλίο. Είναι μια καλή αφορμή να θυμηθούμε ιστορίες που μεγάλωσαν γενιές αναγνωστών. Αλλά και κάτι ακόμη: ότι πίσω από τα πιο γνωστά βιβλία για παιδιά δεν κρύβεται μόνο φαντασία, αλλά συχνά τυχαία γεγονότα, αποτυχίες, προσωπικές μνήμες και ζωές πολύ πιο απρόβλεπτες απ’ όσο φανταζόμαστε.

Από χειρόγραφα που παραλίγο να μη δημοσιευτούν μέχρι ήρωες που γεννήθηκαν από πραγματικά παιδιά, αυτές είναι μερικές από τις ιστορίες που δεν ξέραμε.

Τα βιβλία που παραλίγο να μην εκδοθούν ποτέ

Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων δεν ξεκίνησε ως βιβλίο, αλλά ως χειρόγραφο δώρο. Ο Λιούις Κάρολ έγραψε την ιστορία για την μικρή Άλις Λίντελ, με τίτλο Οι Περιπέτειες της Αλίκης Κάτω από την Γη και δικές του εικονογραφήσεις. Όταν τελικά εκδόθηκε, η πρώτη εκτύπωση αποσύρθηκε — ο εικονογράφος δεν ήταν ικανοποιημένος με την ποιότητα. Ένα από τα πιο διάσημα βιβλία όλων των εποχών ξεκίνησε με… εκδοτική αποτυχία. Βέβαια το συγκεκριμένο βιβλίο έχει συνδεθεί και με λίγο πιο…σκοτεινές ιστορίες, καθώς έχουν διατυπωθεί θεωρίες τόσο για το κατά πόσο ο Κάρολ εμπνεύστηκε το περίπλοκο σύμπαν του κατά τη διάρκεια χρήσης παραισθησιογόνων καθώς και για το είδος της σχέσης που είχε επιχειρήσει να αναπτύξει με την ανήλικη Αλίκη!

Κάτι παρόμοιο συνέβη και με τον αγαπημένο χαρακτήρα Πίτερ Ράμπιτ . Η Μπέατριξ Πότερ δεν κατάφερε να βρει εκδότη και αποφάσισε να τυπώσει μόνη της 250 αντίτυπα. Το βιβλίο που οι εκδότες θεώρησαν «πολύ μικρό» για την αγορά, έγινε τελικά ένα από τα πιο εμπορικά παιδικά βιβλία όλων των εποχών.

Και πριν από τον Τσάρλι και τη σοκολατοβιομηχανία, ο Ρόαλντ Νταλ είχε γράψει το The Gremlins (1943), μέσα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το βιβλίο συνδέθηκε με σχέδιο της Ντίσνεϊ για ταινία που δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Ένα παιδικό σύμπαν που γεννήθηκε από τον πόλεμο και έμεινε, εν μέρει, ανολοκλήρωτο.

Οι ήρωες που γεννήθηκαν από αληθινά παιδιά

Ο κόσμος του Winnie-the-Pooh (Γουίνι το Αρκουδάκι) δεν είναι τόσο φανταστικός όσο νομίζουμε. Ο A. A. Μίλνε εμπνεύστηκε τους χαρακτήρες από τα πραγματικά παιχνίδια του γιου του, Κρίστοφερ Ρόμπιν — και αυτά τα λούτρινα σώζονται μέχρι σήμερα στη Νέα Υόρκη. Ο Γουίνι, μάλιστα, ήταν δώρο γενεθλίων από το γνωστό πολυκατάστημα Χάροντς.

Η ίδια η Άλις, από την Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων, ήταν επίσης υπαρκτό πρόσωπο. Η μικρή Άλις Λίντελ άκουσε πρώτη την ιστορία σε μια βαρκάδα στον Τάμεση — πριν αυτή γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Και η Πίπι η Φακιδομύτη γεννήθηκε σχεδόν τυχαία. Η Άστριντ Λίντγκρεν επινόησε την ιστορία όταν η κόρη της, άρρωστη στο κρεβάτι, της ζήτησε να της πει ένα παραμύθι για ένα κορίτσι με αυτό το παράξενο όνομα. Το βιβλίο που ακολούθησε άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε την παιδική ηρωίδα: ανεξάρτητη, δυνατή και εντελώς αντισυμβατική.

Οι συγγραφείς με τις πιο απρόσμενες δεύτερες ζωές

Ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν δεν ήταν μόνο παραμυθάς. Στις αφηγήσεις του συνδύαζε ιστορίες με περίτεχνα κοψίματα χαρτιού, δημιουργώντας μικρές «παραστάσεις» για το κοινό του. Μια σχεδόν θεατρική μορφή αφήγησης που σήμερα έχει ξεχαστεί. Ο Ρόαλντ Νταλ, από την άλλη, κουβαλούσε στα βιβλία του έντονες εμπειρίες από τα αυστηρά σχολεία της παιδικής του ηλικίας — κάτι που εξηγεί γιατί οι ιστορίες του συχνά δίνουν δύναμη στα παιδιά απέναντι στους ενήλικες.

Στην Ελλάδα, η Άλκη Ζέη έγραψε Το καπλάνι της Βιτρίνας αντλώντας από τις παιδικές της μνήμες στη Σάμο. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς μια ιστορία για παιδιά, αλλά ένα βιβλίο όπου η μνήμη γίνεται αφήγηση και η παιδική ματιά συναντά την Ιστορία.

Ο Ευγένιος Τριβιζάς αποτελεί ίσως την πιο απρόβλεπτη περίπτωση: ένας από τους πιο αγαπημένους δημιουργούς παιδικών βιβλίων στην Ελλάδα είναι ταυτόχρονα καθηγητής εγκληματολογίας. Ένας άνθρωπος που ασχολείται με το έγκλημα, αλλά γράφει ιστορίες γεμάτες φαντασία, χιούμορ και ανατροπές. Όπως ο ίδιος έχει πει σε συνεντεύξεις του, η παρατηρητική ματιά ενός εγκληματολόγου που ανιχνεύει την παραμικρή λεπτομέρεια τού αποδείχθηκε ιδιαίτερη χρήσιμη όταν αποφάσισε να «στήσει» το τόσο ευφάνταστο παραμυθένιο σύμπαν του.

Βιβλία για παιδιά μεν, που τους προετοιμάζουν για τον σκληρό κόσμο των ενηλίκων δε

Αν κάτι ενώνει όλες αυτές τις ιστορίες, είναι ότι τα παιδικά βιβλία δεν γεννιούνται σε έναν «παιδικό» κόσμο. Γεννιούνται από πραγματικές ζωές — με αποτυχίες, τυχαία γεγονότα, τραύματα, παιχνίδια, ακόμη και πολέμους. Άλλωστε αυτός είναι ο λόγος που αντέχουν στον χρόνο: το  γεγονός ότι πίσω από την απλότητά τους κρύβουν πάντα κάτι πολύ πιο αληθινό.