28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης: Αυλαία με γυναικείες φωνές στο επίκεντρο

Η πρώτη μέρα του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης ανοίγει με ταινίες που συνομιλούν άμεσα με το παρόν, φωτίζοντας γυναικείες εμπειρίες μέσα από διαφορετικά πεδία: τη δημοσιογραφία, τη δικαιοσύνη, την τέχνη και την πολιτική. Από την ταινία έναρξης «Ρώτα την Τζιν», με πρωταγωνίστρια μια εμβληματική μορφή του αμερικανικού δημόσιου λόγου που βρέθηκε απέναντι στην εξουσία, έως έργα που εξερευνούν τη γυναικεία δημιουργία και τη δυσκολία της ορατότητας, το πρόγραμμα της ημέρας συγκροτεί ένα πολυφωνικό αλλά συνεκτικό σύνολο. Δείτε εδώ το πρόγραμμα προβολών. Η προπώληση εισιτηρίων έχει ήδη ξεκινήσει.

«Ρώτα την Τζιν» (ταινία έναρξης)

Ταινία έναρξης του φετινού Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, το «Ρώτα την Τζιν» σκιαγραφεί το πορτρέτο μιας γυναίκας που βρίσκεται εδώ και δεκαετίες στην πρώτη γραμμή του αμερικανικού δημόσιου λόγου. Η E. Jean Carroll υπήρξε από τα τέλη του 20ού αιώνα κεντρική φυσιογνωμία της Νέας Δημοσιογραφίας, η πρώτη αναγνωρίσιμη γυναικεία υπογραφή σε ανδροκρατούμενα έντυπα όπως το Esquire και το Playboy, αλλά και η δημιουργός της μακροβιότερης στήλης στο Elle. Στον 21ο αιώνα, η δημοσιογραφική της διαδρομή διασταυρώνεται με την πολιτική και τη δικαιοσύνη με τρόπο ιστορικό. Η Κάρολ γίνεται η πρώτη γυναίκα που πετυχαίνει, δύο φορές, δικαστική καταδίκη πρώην προέδρου των ΗΠΑ για βιασμό, βάζοντας δημόσια απέναντί της τον Donald Trump. Η προσωπική της μαρτυρία, όπως καταγράφεται και στο βιβλίο What Do We Need Men For?, μετατρέπεται σε πράξη λόγου με βαθύ πολιτικό αντίκτυπο — ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου η έννοια της αλήθειας, της ισχύος και της λογοδοσίας δοκιμάζονται διεθνώς. Σε μια συγκυρία διεθνών συγκρούσεων και αμφισβήτησης των δημοκρατικών θεσμών, το ντοκιμαντέρ της Άιβι Μίροπολ λειτουργεί ως υπενθύμιση της δύναμης της προσωπικής φωνής απέναντι στην εξουσία — και ως εύστοχη, πολιτικά φορτισμένη επιλογή για την έναρξη του φετινού φεστιβάλ.

«Μπάρμπαρα για Πάντα»

Ένα ντοκιμαντέρ-φόρος τιμής σε μια μορφή που άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο το σινεμά μπορεί να μιλήσει για το σώμα, την ταυτότητα και την επιθυμία. Το «Μπάρμπαρα για Πάντα» σκιαγραφεί με τρυφερότητα και ακρίβεια το πορτρέτο της Barbara Hammer, της πρωτοπόρου λεσβίας φεμινίστριας δημιουργού που υπέγραψε ορισμένα από τα πιο καθοριστικά έργα στην ιστορία του κουίρ κινηματογράφου. Ακολουθώντας τη διαδρομή και τον απόηχο του πλούσιου έργου της στο σήμερα, το φιλμ αξιοποιεί σπάνιο και ανέκδοτο αρχειακό υλικό από τη ζωή και τη δημιουργία της. Ένα πολιτικό και ποιητικό ντοκιμαντέρ για την κληρονομιά της ριζοσπαστικής δημιουργίας και τη σημασία της ορατότητας.

«Φιμωμένες για πάντα»

Στον απόηχο του κινήματος #MeToo, το ντοκιμαντέρ «Φιμωμένες για πάντα» φωτίζει μια λιγότερο ορατή αλλά εξίσου βίαιη όψη της έμφυλης καταπίεσης: τη χρήση των νόμων περί συκοφαντικής δυσφήμισης ως εργαλείο φίμωσης γυναικών που κατήγγειλαν σεξουαλική κακοποίηση και έμφυλη βία. Εκεί όπου η δημόσια μαρτυρία θα μπορούσε να λειτουργήσει απελευθερωτικά, το νομικό σύστημα μετατρέπεται σε μηχανισμό εκφοβισμού και εξόντωσης. Βασισμένη στο βιβλίο How Many More Women της δικηγόρου ανθρωπίνων δικαιωμάτων Jennifer Robinson και του Keina Yoshida, η ταινία ακολουθεί τον επίμονο αγώνα της Ρόμπινσον στο πλευρό θυμάτων που βρέθηκαν κατηγορούμενα επειδή τόλμησαν να μιλήσουν. Γυναίκες που, αντί για δικαίωση, αντιμετώπισαν αγωγές από τους ίδιους τους θύτες τους, με στόχο την ηθική, οικονομική και ψυχολογική τους εξάντληση. Μέσα από έναν δυναμικό συνδυασμό αρχειακού υλικού και εμβυθιστικών αφηγήσεων, το ντοκιμαντέρ χαρτογραφεί υποθέσεις από την Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νότια Αφρική, τη Λατινική Αμερική και τις ΗΠΑ, ανάμεσά τους και εκείνες της δημοσιογράφου Catalina Ruiz-Navarro και της ηθοποιού Amber Heard. Το «Φιμωμένες για πάντα» δεν περιορίζεται στην καταγραφή· λειτουργεί ως επείγουσα πολιτική παρέμβαση. Καλεί το κοινό να επανεξετάσει βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις, να αναγνωρίσει τις θεσμικές ανισότητες και να σταθεί στο πλευρό όσων συστηματικά ωθούνται στο περιθώριο επειδή διεκδικούν το πιο βασικό δικαίωμα: τη φωνή τους.

«Χωρίς έλεος»

Αφετηρία του ντοκιμαντέρ αποτελεί μια φράση που λειτούργησε ως πρόκληση και πυξίδα: «Οι γυναίκες φτιάχνουν πιο σκληρές ταινίες». Όταν η καλτ σκηνοθέτρια Kira Muratova τη διατύπωσε προς τη νεαρή τότε κινηματογραφίστρια Isabelle Willinger, σημάδεψε ανεξίτηλα την πορεία της. Στο «Χωρίς έλεος», η Βίλινγκερ επιστρέφει σε αυτή τη σκέψη για να διερευνήσει τις αντιφάσεις γύρω από το φύλο, την εξουσία και τη δημιουργία, σε έναν χώρο όπου η «ευαισθησία» και η «ενσυναίσθηση» συχνά αποδίδονται στερεοτυπικά στις γυναίκες. Η ταινία μετατρέπεται σε ένα κινηματογραφικό ταξίδι συναντήσεων με μερικές από τις σημαντικότερες σκηνοθέτριες της εποχής μας — από καθιερωμένες μορφές έως ριζοσπαστικές πρωτοπόρους και νέες φωνές που επαναπροσδιορίζουν τα όρια της εικόνας. Ένα ντοκιμαντέρ που μετατρέπει τη συζήτηση για το φύλο σε πολιτική πράξη και τον κινηματογράφο σε πεδίο αντιπαράθεσης και χειραφέτησης. Στην ταινία συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, οι Ana Lily Amirpour, Catherine Breillat, Jackie Buet, Margit Czenki, Virginie Despentes, Alice Diop, Valie Export, Nina Menkes, Marzieh Meskini, Mollye Surya, Céline Sciamma, Jill Soloway, Monika Treut και Apolín Traoré.