O Δεκέμβρης που άλλαξε την Ελλάδα – 17 χρόνια από τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου (ΦΩΤΟ-VIDEO)

Το βράδυ της 6ης Δεκεμβρίου 2008, γύρω στις 21:00, μια σύντομη αντιπαράθεση στα Εξάρχεια εξελίχθηκε σε ένα τραγικό περιστατικό που θα πυροδοτούσε μια από τις μεγαλύτερες κοινωνικές εκρήξεις της μεταπολίτευσης. Ο 15χρονος μαθητής Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος έπεσε νεκρός από τη σφαίρα του ειδικού φρουρού Επαμεινώνδα Κορκονέα, ένα γεγονός που όχι μόνο συγκλόνισε την ελληνική κοινωνία αλλά και διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό το πολιτικό και κοινωνικό τοπίο των επόμενων ετών.

Η νύχτα που πάγωσε τα Εξάρχεια

Το επεισόδιο ξεκίνησε λίγο πριν τις 21:00 στην πλατεία Εξαρχείων, περιοχή όπου συχνά σημειώνονταν εντάσεις μεταξύ νεολαίας και αστυνομίας. Περιπολία ειδικών φρουρών – ο Επαμεινώνδας Κορκονέας και ο Βασίλης Σαραλιώτης – ενεπλάκη σε λεκτική αντιπαράθεση με μικρή ομάδα νεαρών. Σύμφωνα με καταθέσεις, η ένταση ήταν σύντομη, χωρίς σωματική σύγκρουση.

Οι δύο αστυνομικοί απομακρύνθηκαν αρχικά με το υπηρεσιακό τους όχημα. Όμως, λίγα λεπτά αργότερα, επέστρεψαν πεζοί στη συμβολή των οδών Τζαβέλλα και Μεσολογγίου. Εκεί σημειώθηκε η καθοριστική στιγμή. Ο Κορκονέας τράβηξε το όπλο του και πυροβόλησε τρεις φορές. Η μία σφαίρα βρήκε τον Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο στο στήθος.

Ο θάνατός του ήταν ακαριαίος.

Το σοκ της είδησης και η πρώτη σπίθα οργής

Η περιοχή των Εξαρχείων συγκεντρώνει πάντα ανθρώπους, ειδικά βράδυ Σαββάτου. Μέσα σε λίγα λεπτά, αυτόπτες μάρτυρες άρχισαν να στέλνουν μηνύματα, φωτογραφίες και μαρτυρίες. Την εποχή εκείνη, blogs και forums έπαιζαν σημαντικό ρόλο στη διάχυση πληροφορίας· μέσα σε μισή ώρα, η δολοφονία είχε γίνει γνωστή σε όλη την Αθήνα.

Η δυσπιστία απέναντι στην επίσημη πρώτη εκδοχή – περί «εξοστρακισμού» της σφαίρας – ενίσχυσε την οργή. Μέχρι τις 22:00 είχαν ήδη ξεκινήσει οι πρώτες συγκεντρώσεις στα Προπύλαια, ενώ μικρές εστίες έντασης άναβαν στα Εξάρχεια.

Η χώρα σε κατάσταση κοινωνικής έκρηξης

Από το πρωί της 7ης Δεκεμβρίου, η Αθήνα βρισκόταν σε κατάσταση αναβρασμού. Μαθητές βγήκαν στους δρόμους αυθόρμητα, ενώ σε πολλές πόλεις άρχισαν να συγκροτούνται πορείες. Μέσα σε 48 ώρες, η κινητοποίηση απέκτησε μαζικά χαρακτηριστικά που θύμιζαν περισσότερο εξέγερση παρά απλές διαμαρτυρίες.

Καταλήψεις σχολείων και πανεπιστημίων εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα. Οι πορείες ήταν συνεχείς και συχνά συνοδεύονταν από εκτεταμένα επεισόδια, κυρίως στο κέντρο της Αθήνας, στη Θεσσαλονίκη, στην Πάτρα, στο Ηράκλειο και σε άλλες μεγάλες πόλεις. Το διαρκές κύμα διαμαρτυριών διήρκεσε τουλάχιστον δύο εβδομάδες και άφησε έντονο αποτύπωμα στο δημόσιο χώρο.

Ο πολιτικός αντίλαλος μιας δολοφονίας

Η δολοφονία συνέβη σε μια ήδη τεταμένη κοινωνική συγκυρία. Η οικονομική κρίση βρισκόταν προ των πυλών, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς ήταν χαμηλή και η σχέση νεολαίας–αστυνομίας ιδιαίτερα εύθραυστη.

Η κυβέρνηση Καραμανλή δέχτηκε σφοδρή κριτική για τη διαχείριση των γεγονότων, την απουσία ταχείας πολιτικής αντίδρασης και το γενικότερο κλίμα αστυνομικής αυθαιρεσίας. Οι κοινωνικές αναταράξεις υπήρξαν ένας από τους παράγοντες που συνέβαλαν στην πολιτική αποδυνάμωση της κυβέρνησης εκείνης της περιόδου.

Ο Δεκέμβρης του 2008 καταγράφηκε έτσι ως πολιτικό ορόσημο, ένα σημείο καμπής που επηρέασε τον δημόσιο διάλογο για την αστυνομική βία, τα δικαιώματα των πολιτών, τις σχέσεις κράτους–νεολαίας και τη λειτουργία των θεσμών.

Η υπόθεση στο εδώλιο και η δικαιοσύνη στο μικροσκόπιο της κοινωνίας

Η δίκη για τη δολοφονία ξεκίνησε την άνοιξη του 2010 στο Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Άμφισσας, σε μια προσπάθεια να αποφευχθούν εντάσεις στην Αθήνα. Το 2010, ο Επαμεινώνδας Κορκονέας καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για ανθρωποκτονία από πρόθεση. Ο Σαραλιώτης καταδικάστηκε για συνέργεια, με μικρότερη ποινή.

Τα επόμενα χρόνια η υπόθεση επανήλθε αρκετές φορές στην επικαιρότητα, με αιτήματα αποφυλάκισης, εφέσεις και νέες δικαστικές εξελίξεις που συνέχισαν να προκαλούν έντονο δημόσιο διάλογο.

Ο Δεκέμβρης που έγινε σύμβολο

Ο θάνατος του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου δεν έμεινε ένα απλό ιστορικό γεγονός. Έγινε σύμβολο της σύγκρουσης με την αστυνομική βία, του δικαιώματος στη διαμαρτυρία και της αγωνίας της νεολαίας για δικαιοσύνη και κοινωνικό σεβασμό. Στα χρόνια που ακολούθησαν, η ημερομηνία της 6ης Δεκεμβρίου καθιερώθηκε ως ημέρα μνήμης, πορειών και συζητήσεων για το κράτος δικαίου.

Ο Δεκέμβρης του 2008 έχει πλέον καταγραφεί στην ιστορία ως μια από τις πιο πυκνές κοινωνικά και πολιτικά περιόδους της σύγχρονης Ελλάδας – μια στιγμή που αποκάλυψε βαθιές ρωγμές, αλλά και τη δύναμη μιας γενιάς να διεκδικήσει χώρο και φωνή.