Προσφυγικά Λεωφόρου Αλεξάνδρας: Είναι η αλληλεγγύη αντίθετη της νομιμότητας;

Δεν είμαι κάτοικος Αθηνών. Δεν ζω απέναντι από τα Προσφυγικά της λεωφόρου Αλεξάνδρας, ούτε επηρεάζομαι άμεσα από όσα συμβαίνουν εκεί. Ωστόσο, το ζήτημα που αναδείχθηκε τις τελευταίες ημέρες δεν αφορά μόνο μια γειτονιά της πρωτεύουσας. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ιστορία, την κοινωνική πολιτική και, τελικά, το κράτος δικαίου.

Τα Προσφυγικά, πράγματι, δεν είναι απλώς κάποια παλιά εγκαταλελειμμένα κτίρια, παρ’ όλο που οι περισσότεροι δεν το γνωρίζαμε μέχρι πρόσφατα. Ανεγέρθηκαν για να στεγάσουν ανθρώπους που έχασαν τις πατρίδες τους μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Συμβολίζουν την προσπάθεια μιας χώρας, μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, να προσφέρει στέγη, ασφάλεια και μια νέα αρχή σε χιλιάδες ξεριζωμένους. Η κοινωνική τους αποστολή ήταν σαφής (αλλά) και οργανωμένη.

Γι’ αυτό και δυσκολεύομαι να κατανοήσω γιατί σήμερα η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από την υπεράσπιση μιας κατάληψης. Αν υπάρχουν εκεί μέσα άνθρωποι που στερούνται κατοικίας, η ανάγκη τους είναι πραγματική και δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η απάντηση, όμως, δεν μπορεί να είναι η αυθαίρετη κατάληψη δημόσιων ή ιδιωτικών χώρων, ούτε η αποδοχή της εξαίρεσης ως κανονικότητα.

Η κοινωνική στέγαση αποτελεί ευθύνη της Πολιτείας. Αντί να αποδεχόμαστε ως δεδομένο ότι ένα ιστορικό συγκρότημα θα λειτουργεί εκτός κάθε θεσμικού πλαισίου, θα έπρεπε να διεκδικούμε τη δημιουργία ουσιαστικών πολιτικών στέγασης για όσους πραγματικά τις έχουν ανάγκη. Αυτό θα ήταν άλλωστε πιο κοντά στο πνεύμα με το οποίο δημιουργήθηκαν τα Προσφυγικά πριν από σχεδόν έναν αιώνα.

Δεν θεωρώ ότι η ιστορία αυτού του τόπου τιμάται όταν τα Προσφυγικά αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως σύμβολο μιας κατάληψης. Τιμάται όταν θυμόμαστε γιατί δημιουργήθηκαν, δηλαδή για να στεγάσουν ανθρώπους με αξιοπρέπεια, μέσα από μια συλλογική και θεσμική προσπάθεια της κοινωνίας.

Η υπεράσπιση των ευάλωτων δεν είναι αντίθετη με τον σεβασμό στη νομιμότητα! Αντίθετα, οι δύο αυτές αρχές οφείλουν να συμπορεύονται. Γι’ αυτό και η αξιοποίηση των Προσφυγικών μπορεί να αποτελέσει μια ευκαιρία να ανακτήσει ο χώρος τον κοινωνικό σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε, με σεβασμό στην ιστορία του και με οργανωμένες λύσεις για όσους έχουν πραγματική ανάγκη. Αν αυτό είναι ο στόχος, τότε μόνο θετικά μπορεί να δει κανείς το γεγονός ότι η Πολιτεία δια της Περιφέρειας αποφασίζει επιτέλους να αναλάβει ενεργό ρόλο. Γιατί οι τόποι με τόσο βαρύ ιστορικό φορτίο αξίζουν να υπηρετούν ξανά την κοινωνία μέσα από τη νομιμότητα και όχι μέσα από την αδράνεια ή την αυθαιρεσία.