Πολιτισμός στην περιφέρεια: Ανάγκη ή πολυτέλεια;

Κάθε φορά που ανοίγει μια συζήτηση για την τύχη των ΔΗΠΕΘΕ, επανέρχεται στο βάθος το ίδιο ερώτημα: πόσο σοβαρά παίρνουμε τον πολιτισμό στην περιφέρεια; Γιατί αν τον θεωρούμε θεμελιώδες κοινωνικό αγαθό, τότε η παρουσία του δεν μπορεί να εξαρτάται από συγκυρίες, φήμες ή πρόχειρους σχεδιασμούς. Αν όμως τον αντιμετωπίζουμε ως πολυτέλεια, τότε οι περικοπές, οι συρρικνώσεις και οι σιωπηλές αποδυναμώσεις μοιάζουν σχεδόν φυσιολογικές.

Σε αρκετά ΔΗΠΕΘΕ επικρατεί τις τελευταίες ημέρες μια διάχυτη ανησυχία για την επόμενη μέρα του θεσμού, την ώρα που στο παρασκήνιο κυκλοφορούν φήμες, πληροφορίες και εκτιμήσεις για αλλαγές στο μοντέλο λειτουργίας και χρηματοδότησής τους. Δημόσια αφετηρία αυτής της συζήτησης υπήρξαν οι αναφορές της δημάρχου Σερρών Βαρβάρας Μητλιάγκα, η οποία, σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, μίλησε για πληροφορίες περί αλλαγών στο καθεστώς των ΔΗΠΕΘΕ, ακόμη και συρρίκνωσης του θεσμού, ανοίγοντας έτσι έναν κύκλο ανησυχίας που ξεπερνά κατά πολύ τα στενά όρια μιας διοικητικής συζήτησης.

Μέχρι σήμερα, τα ΔΗΠΕΘΕ λειτουργούν στο πλαίσιο προγραμματικής σύμβασης με το Υπουργείο Πολιτισμού, σε στενή σύνδεση με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους φορείς που στηρίζουν τη λειτουργία τους. Το ίδιο το ΥΠΠΟ, άλλωστε, έχει περιγράψει δημόσια τη νέα προγραμματική σύμβαση των ΔΗΠΕΘΕ ως εργαλείο συνεργασίας με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους εμπλεκόμενους φορείς. Σε αυτή τη δομή, ο δήμος παραμένει για τα περισσότερα σχήματα ο πιο άμεσα συνδεδεμένος κρίκος με το θέατρο της πόλης του και, σε πολλές περιπτώσεις, εκείνος που σηκώνει και το μεγαλύτερο χρηματοδοτικό βάρος. Γι’ αυτό και οι πληροφορίες που ακούγονται τώρα, ότι ο ρόλος των δήμων μπορεί να υποχωρήσει στη νέα αρχιτεκτονική του θεσμού, αντιμετωπίζονται από πολλούς ως προάγγελος συρρίκνωσης.

Η ανησυχία αυτή δεν είναι αφηρημένη. Για τις τοπικές κοινωνίες, αυτό δεν είναι μια απλή διοικητική αναδιάταξη. Είναι το ενδεχόμενο να χαθεί σταδιακά ένα κομμάτι της πολιτιστικής τους αναφοράς.

Σύμφωνα με πληροφορίες του TheOpinion, και όπως το θέτουν οι ίδιοι οι άνθρωποι του θεσμού «ζητούμε να συμμετάσχουμε στη διαβούλευση και όχι απλώς να ενημερωθούμε εκ των υστέρων». Η φράση αυτή συμπυκνώνει ίσως καλύτερα από οτιδήποτε άλλο το κλίμα που διαμορφώνεται. Όχι άρνηση στη συζήτηση, αλλά μια σαφής απαίτηση να μην αποφασιστεί το μέλλον του θεσμού ερήμην εκείνων που τον υπηρετούν.

Γιατί, ασφαλώς, υπάρχει χώρος βελτίωσης στη λειτουργία των ΔΗΠΕΘΕ. Εκείνο, όμως, που δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί πειστικό – αν ισχύει και στον βαθμό που ισχύει – είναι μια μεταρρυθμιστική συζήτηση που οργανώνεται χωρίς τη θεσμική παρουσία των ίδιων των φορέων που καλούνται να προσαρμοστούν σε αυτήν.

Έτσι, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιες αλλαγές συζητούνται για τα ΔΗΠΕΘΕ. Άλλωστε, κανείς δεν ισχυρίστηκε ότι δεν χρειάζονται αλλαγές και όλα σχετικά με την λειτουργία τους είναι ιδανικά. Είναι, όμως, ποιος συμμετέχει σε αυτή τη συζήτηση, με ποιους όρους και με ποιους απόντες.

Ο πολιτισμός στην περιφέρεια δεν μετριέται μόνο σε παραστάσεις, θεατρικές σεζόν ή αριθμούς παραγωγών. Μετριέται και ως αίσθηση συμμετοχής, ως δυνατότητα μιας πόλης να μη μένει διαρκώς στο περιθώριο, ως δικαίωμα των τοπικών κοινωνιών να έχουν πρόσβαση σε κάτι περισσότερο από τα απολύτως αναγκαία. Υπό αυτή την έννοια, σχεδόν μοιραία οδηγούμαστε στο εξής δύσκολο ερώτημα: είναι ο πολιτισμός στην περιφέρεια πραγματική προτεραιότητα ή μια πολυτέλεια προς αναθεώρηση;