Από την επιθετική κλιμάκωση στην αναστολή: Πώς «φρέναραν» οι δασμοί του Τραμπ
Το επόμενο διάστημα θα κρίνει αν η αμερικανική κυβέρνηση θα επιλέξει μια πιο διαπραγματευτική προσέγγιση
Γιάννης Καλαϊτζίδης
Τον Φεβρουάριο του 2025 ο Ντόναλντ Τραμπ άνοιξε εκ νέου το κεφάλαιο των δασμών με μια κίνηση που έδειχνε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιστρέφουν σε σκληρή προστατευτική γραμμή. Με απόφαση του Λευκού Οίκου επιβλήθηκαν δασμοί 25 τοις εκατό στις εισαγωγές από Καναδά και Μεξικό και 10 τοις εκατό στις εισαγωγές από την Κίνα, με την αιτιολόγηση ότι τα μέτρα συνδέονται με λόγους εθνικής ασφάλειας και την ανάγκη ελέγχου των συνόρων. Η απόφαση αιφνιδίασε αγορές και εμπορικούς εταίρους και προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις.
Νέο κύμα αβεβαιότητας σε Ευρώπη και αγορές μετά τους δασμούς Τραμπ 15%
Λίγες εβδομάδες αργότερα ήρθε η πρώτη αναπροσαρμογή. Υπό την πίεση αμερικανικών βιομηχανιών, κυρίως της αυτοκινητοβιομηχανίας, η κυβέρνηση διευκρίνισε ότι προϊόντα που πληρούν τους κανόνες της συμφωνίας USMCA δεν θα επιβαρύνονται με τους νέους δασμούς. Στην πράξη, το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου με Καναδά και Μεξικό προστατεύτηκε από το αρχικό σοκ, ενώ οι αυξημένοι συντελεστές διατηρήθηκαν για προϊόντα εκτός του πλαισίου της συμφωνίας.
Η κλιμάκωση ήρθε τον Απρίλιο. Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε οριζόντιο βασικό δασμό 10 τοις εκατό σχεδόν σε όλες τις εισαγωγές, ενώ για συγκεκριμένες χώρες προανήγγειλε υψηλότερους ανταποδοτικούς συντελεστές. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση ο συντελεστής έφτανε το 20 τοις εκατό, για την Κίνα το 34 τοις εκατό, ενώ για άλλες μεγάλες οικονομίες τα ποσοστά κινούνταν σε παρόμοια επίπεδα. Η κυβέρνηση μιλούσε για αποκατάσταση ισορροπίας στα εμπορικά ελλείμματα και για ένα νέο πλαίσιο δικαιότερων συναλλαγών.
Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα. Οι βασικοί χρηματιστηριακοί δείκτες κατέγραψαν έντονες διακυμάνσεις, ενώ επιχειρηματικοί φορείς προειδοποιούσαν για αυξήσεις τιμών και επιβράδυνση της ανάπτυξης. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλοι εμπορικοί εταίροι ετοίμαζαν αντίμετρα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο κλιμάκωσης σε έναν ευρύτερο εμπορικό πόλεμο.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, στις 9 Απριλίου 2025 ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε παύση 90 ημερών για τους υψηλότερους ανά χώρα δασμούς. Διατήρησε όμως το βασικό οριζόντιο 10 τοις εκατό, στέλνοντας το μήνυμα ότι η στρατηγική δεν εγκαταλείπεται αλλά επαναξιολογείται. Η απόφαση ερμηνεύθηκε ως κίνηση αποκλιμάκωσης υπό την πίεση των αγορών και των συμμάχων.
Η καθοριστική καμπή ήρθε από τα αμερικανικά δικαστήρια. Τον Μάιο του 2025 το Court of International Trade έκρινε ότι η νομική βάση που επικαλέστηκε η κυβέρνηση για την επιβολή των εκτεταμένων δασμών δεν παρείχε τέτοια εξουσία στον Πρόεδρο. Ακολούθησαν αποφάσεις εφετείου στην ίδια κατεύθυνση και τελικά, τον Φεβρουάριο του 2026, το Ανώτατο Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η συγκεκριμένη νομοθεσία περί οικονομικής έκτακτης ανάγκης δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για γενικευμένη επιβολή δασμών.
Μετά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, η κυβέρνηση κινήθηκε να διατηρήσει την εμπορική πίεση με διαφορετικό τρόπο. Ανακοινώθηκε προσωρινός οριζόντιος δασμός 10 τοις εκατό, ο οποίος στη συνέχεια αυξήθηκε στο 15 τοις εκατό, στηριζόμενος σε άλλη νομική διαδικασία. Παράλληλα, τομεακοί δασμοί σε προϊόντα όπως ο χάλυβας, το αλουμίνιο και τα αυτοκίνητα παρέμειναν σε ισχύ, καθώς δεν επηρεάστηκαν από τη δικαστική απόφαση.
Σήμερα η εικόνα είναι μικτή. Οι αρχικοί υψηλοί ανταποδοτικοί δασμοί έχουν παγώσει ή ακυρωθεί, το βασικό οριζόντιο ποσοστό έχει επανακαθοριστεί και οι τομεακές επιβαρύνσεις συνεχίζουν να εφαρμόζονται. Οι εμπορικοί εταίροι των Ηνωμένων Πολιτειών ζητούν σταθερότητα και σαφήνεια, ενώ οι αγορές παρακολουθούν προσεκτικά τις επόμενες κινήσεις της Ουάσιγκτον.
Η αναστολή των δασμών δεν σηματοδοτεί το τέλος της προστατευτικής πολιτικής. Αντίθετα, δείχνει ότι η άσκηση εμπορικής πίεσης υπόκειται σε οικονομικά και θεσμικά όρια. Το επόμενο διάστημα θα κρίνει αν η αμερικανική κυβέρνηση θα επιλέξει μια πιο διαπραγματευτική προσέγγιση ή αν θα επιχειρήσει νέα κλιμάκωση με διαφορετικά νομικά εργαλεία.