Anna Unfiltered: Ο χαρισματικός ηγέτης

Και εγένετο ειρήνη! Αν υποθέσουμε, ότι η συμφωνία που διατυμπανίζει πως πέτυχε ο boss μετά από σχεδόν τέσσερις μήνες εχθροπραξιών – ενώ  το θεοκρατικό καθεστώς στο Ιράν δεν άλλαξε, ενώ το βαλλιστικό τους πρόγραμμα δεν αναθεωρήθηκε, ενώ οι Ιρανοί αντιφρονούντες δεν διαμαρτύρονται πλέον, ενώ οι κυρώσεις για το πετρέλαιο έχουν αρθεί, ενώ τα στενά του Ορμούζ είναι ανοιχτά (όπως ήταν και πριν τον πόλεμο) με πλήρη κυριαρχία των Ιρανών (που δεν είχαν πριν τον πόλεμο), ενώ οι ΗΠΑ έχουν ξοδέψει 80 δις – είναι η πλέον συμφέρουσα για την υπερδύναμη, κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Δανιμαρκίας. 

Αν κάποιος συμφωνούσε a priori με τη συλλογιστική, που πρεσβεύει ότι, μέσα σε ένα σύστημα (εν προκειμένω το θεωρητικά δημοκρατικό) οι κατάλληλοι άνθρωποι είναι αυτοί που προσαρμόζονται ‘’καλά’’ και ότι η γνώση επιβάλλει την απομάκρυνση από την περιπέτεια των συναισθημάτων (ενώ στην πραγματικότητα το μέγα μυστικό της ζωής είναι ποια αισθήματα δημιουργούν οι καταστάσεις), θα πίστευε, ότι ο Τραμπ ενσαρκώνει το πρότυπο του χαρισματικού ηγέτη. Συγκεντρώνει σε ένα ηλιοκαμένο, ξεβαμμένο και κακοχτενισμένο κεφάλι, όλα τα προηγούμενα, με παροιμιώδη ευκολία. Παραδόξως, ο πλανητάρχης συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα του απολύτως μη χαρισματικού! 

Η εβδομάδα που πέρασε, απέδειξε γιατί οι ΗΠΑ – συνεπακόλουθα και όλο εκείνο το κομμάτι του δυτικού πολιτισμού, που την προσκυνά αναγάγοντάς την σε τοτέμ – με την παρούσα κυβέρνηση και τον γκαφατζή Πρόεδρο, δεν διαθέτει το ειδικό βάρος, που διαθέτει επί παραδείγματι ο σχεδόν δικτάτωρ Πούτιν (μπορεί να μην του αναγνωρίζεται μεγαλύτερο ηθικό ανάστημα από τον Τραμπ, του αναγνωρίζεται όμως κάτι που ο Αμερικανός Πρόεδρος μοιάζει να χάνει ολοένα και περισσότερο: τη φήμη του ανθρώπου που, είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί μαζί του, εννοεί όσα λέει και λέει όσα εννοεί). Υπέγραψε ο Τραμπ το κείμενο της συμφωνίας ειρήνης με το Ιράν στις Βερσαλλίες και διεμήνυσε, μέσω του εκπροσώπου του Λευκού Οίκου, ότι τέθηκε σε άμεση ισχύ για 60 ημέρες, στο τέλος των οποίων θα οριστικοποιηθεί ο τερματισμός του πολέμου. Και αναρωτιέμαι, αναγνώστη μου, σε τι ακριβώς συμφώνησαν και πώς αυτή είναι η ‘’μεγάλη νίκη’’ του; Λαμβάνοντας υπόψιν, τα όσα εξ αρχής απαρίθμησα, ηλίου φαεινότερο, η Τεχεράνη είναι η μεγάλη κερδισμένη. 

Και αυτό από μόνο του κανένα ενδιαφέρον δεν έχει για εμάς. Ζούμε στη Μεσόγειο, όχι στη Μέση Ανατολή. Όμως, το γεγονός ότι ο άνθρωπος, που – με τον έναν ή τον άλλον τρόπο – κρατά τις τύχες μας στα χέρια του (φρικώδες και μόνο που το σκέφτομαι) αυτοπροσδιορίζεται χαρισματικός και μέγας, είναι επικίνδυνο. Αυτή η πεποίθηση, της απολυτότητας και της μη αμφιβολίας, ισοδυναμεί με το άνοιγμα του κουτιού της Πανδώρας, γιατί ο άνθρωπος που δεν αμφιβάλλει για τον εαυτό του δεν αμφιβάλλει για τίποτα. Και είναι ικανός για τα πάντα. 

Ο Γερμανός κοινωνιολόγος Max Weber, που ήξερε καλύτερα από τους περισσότερους πώς κατανέμεται η εξουσία στις ανθρώπινες κοινωνίες, όρισε το χάρισμα ως την ιδιότητα εκείνη που δεν διεκδικείται. Παραχωρείται. Ο χαρισματικός ηγέτης δεν αυτοανακηρύσσεται. Αναγνωρίζεται. Η νομιμοποίησή του δεν πηγάζει από θεσμούς, από νόμους, από κληρονομιά, αλλά από κάτι πολύ πιο άυλο και ισχυρό: από την εμπιστοσύνη που εμπνέει στους άλλους και από την αίσθηση, ότι αυτός και μόνο μπορεί να οδηγήσει στην όποια νίκη. Ο Τραμπ πόρρω απέχει του Βεμπεριανού δρόμου. Αυτοστεφανώνεται. Αυτοχρίζεται. Αυτοδοξάζεται. Αυτοθεοποιείται. Αυτοαναγορεύεται. Και εδώ η διαφορά ανάμεσα στον αναγνωριζόμενο και τον αυτοανακηρυσσόμενο δεν είναι απλώς σημασιολογική. Είναι ουσιαστική. 

Επί του παρόντος, ουδείς ευρέθη ικανός, να υψώσει το ανάστημά του και τρόπον τινά να επαναφέρει τον βαψομαλλιά ηγέτη στην τάξη. Ποιος θα τολμούσε, άλλωστε, να τον κοιτάξει ευθυτενώς και να του πει ‘’you are not the boss’’;  Ίσως επειδή όντως δεν υπάρχει αντίπαλο δέος. Ή ίσως επειδή, στις ημέρες μας, η εξουσία δεν φοβάται τόσο την αμφισβήτηση όσο τη σιωπή. Όταν όμως οι πληβείοι πάψουν να ζητωκραυγάζουν και να χειροκροτούν, απομένει μόνο ο άνθρωπος. Και τότε φαίνεται αν ήταν πράγματι ηγέτης ή απλώς ένας πολύ θορυβώδης διαφημιστής του εαυτού του.