Μια Θεσσαλονίκη που χάθηκε ζωντανεύει μέσα από σπάνιες καρτ ποστάλ

Μια Θεσσαλονίκη σε μετάβαση, από βαλκανική πόλη του 19ου αιώνα σε κοσμοπολίτικο διεθνές λιμάνι, ξεδιπλώνεται μέσα από σπάνια εικονογραφημένα επιστολικά δελτάρια στις σελίδες του Ημερολογίου για το 2026 του Ιδρύματος Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα και της Νεότερης Ιστορίας της Μακεδονίας (ΙΜΜΑ).

Φωτοκάρτες της περιόδου 1896-1912 παρουσιάζουν χαρακτηριστικές εικόνες μιας πόλης που σε μεγάλο βαθμό έπαψε να υπάρχει μετά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917, το τραμ της Θεσσαλονίκης με το παλιό ιππήλατο και το νέο μηχανοκίνητο βαγόνι να συνυπάρχουν, το πολυτελές ξενοδοχείο «Σπλέντιτ», τα δίδυμα πολυώροφα κτήρια Μπαρτισόλ στο λιμάνι, αλλά και περίτεχνες αψίδες που φωταγωγήθηκαν στους κεντρικούς δρόμους της πόλης για την επίσκεψη του τελευταίου σουλτάνου το 1911.

Το Ημερολόγιο – Λεύκωμα φέρει τον τίτλο «Θεσσαλονικέων Ενθυμήματα. Εικονογραφημένα Επιστολικά Δελτάρια της Θεσσαλονίκης (1896-1912)» και, όπως τόνισε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η διευθύντρια του ΙΜΜΑ, Αθηνά Παυλίδου, «ουσιαστικά αποτελεί έναν περίπατο στη Θεσσαλονίκη του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα».

«Οι γειτονιές, οι εθνοτικές ομάδες, η πολυπολιτισμικότητα και τα σημαντικά ιστορικά γεγονότα παρουσιάζονται μέσα από ένα μοναδικό τεκμήριο της εποχής, τις καρτ ποστάλ», σημείωσε, διευκρινίζοντας ότι όλο το υλικό προέρχεται από τη συλλογή του πολιτικού μηχανικού και συλλέκτη Γιώργου Θωμαρέη. «Σκόπιμα χρησιμοποιήσαμε καρτ ποστάλ από μία μόνο συλλογή, ώστε να αναδειχθεί η συνοχή και η πληρότητά της», πρόσθεσε.

Σύμφωνα με την κ. Παυλίδου, ο Γιώργος Θωμαρέης διαθέτει μία από τις πληρέστερες συλλογές καρτ ποστάλ της Θεσσαλονίκης του 19ου και 20ού αιώνα, οι οποίες λειτουργούν ως ζωντανές αφηγήσεις μιας κοινωνίας στο σταυροδρόμι πολιτικών, κοινωνικών και πολιτισμικών εξελίξεων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ιστορία του ίδιου του μέσου. Όπως εξήγησε η διευθύντρια του ΙΜΜΑ στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, μέσα από τη συνεργασία με τον συλλέκτη αναδείχθηκε η σημασία που είχε την εποχή εκείνη η επικοινωνία μέσω των εικονογραφημένων επιστολικών δελταρίων, τα οποία ταξίδευαν εικόνες της Θεσσαλονίκης σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η παλαιότερη καταγεγραμμένη εικονογραφημένη καρτ ποστάλ της πόλης χρονολογείται στο 1896, έχει μονόχρωμα σκίτσα και εκδόθηκε από τη Γερμανική Λέσχη. Πολλές καρτ ποστάλ της εποχής τυπώνονταν στη Γερμανία, γεγονός που εξηγεί τις επιγραφές «Gruss aus» ή «Souvenir de», ενώ δεν έλειπαν και τα δελτάρια με διπλά ή τριπλά θέματα, όπως η Αψίδα του Γαλερίου, ο Λευκός Πύργος, η παραλία, η Αγία Σοφία και ο Σιδηροδρομικός Σταθμός.

Όπως επισήμανε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας Μακεδονικής Ιστορίας και Τεκμηρίωσης του ΙΜΜΑ, Σταυρούλα Μαυρογένη, οι καρτ ποστάλ αποτυπώνουν μια αρχιτεκτονική και κοινωνική πραγματικότητα που δεν υπάρχει πια. «Πολλά από τα κτήρια που προβάλλονται, όπως το Μητροπολιτικό Μέγαρο, σχεδιασμένο από τον Ερνστ Τσίλλερ, δεν σώζονται σήμερα», ανέφερε.

Την ίδια στιγμή, οι εικόνες αυτές μετέφεραν προς τα έξω το πρόσωπο μιας πολυπολιτισμικής πόλης, όπου Φράγκοι, Εβραίοι, Σλάβοι, Οθωμανοί και Αρμένιοι συνυπήρχαν. «Οι καρτ ποστάλ δεν ήταν απλώς εικονογραφικά προϊόντα, αλλά μηχανισμοί αναπαραγωγής πολιτισμικών νοημάτων», τόνισε η κ. Μαυρογένη.

Το Ημερολόγιο του ΙΜΜΑ είναι δίγλωσσο (ελληνικά-αγγλικά) και συνοδεύεται από κείμενα διακεκριμένων ερευνητών και πανεπιστημιακών. Υλοποιείται με την υποστήριξη της Βιομηχανίας Τροφίμων «Αφοί Χαΐτογλου ΑΒΕΕ», η οποία καλύπτει τη συνολική δαπάνη του έργου.