Εθνικές Εκλογές 2023: Ο οδικός χάρτης – Οι κρίσιμες ημερομηνίες – Πώς εκλέγονται οι βουλευτές
Δημήτρης Συρμάτσης
Εθνικές εκλογές την 21η Μαΐου. Η αρχή πολλαπλών εκλογικών αναμετρήσεων το 2023 με το TheOpinion να παρουσιάζει τον οδικό χάρτη.
Ο Πρωθυπουργός θα επισκεφθεί το Σάββατο 22 Απριλίου την Πρόεδρο της Δημοκρατίας για να ζητήσει την διάλυση της Βουλής και την προκήρυξη εκλογών. Ακολούθως (Κυριακή ή Δευτέρα) αναμένεται η θυροκόλληση του Προεδρικού Διατάγματος ώστε να ξεκινήσει και επίσημα η προεκλογική περίοδος και να τεθούν σε ισχύ οι κανόνες για κόμματα και υποψηφίους.
Η ανακήρυξη των υποψηφίων και ο Άρειος Πάγος
Δέκα μέρες από την έναρξη της προεκλογικής περιόδου γίνεται η ανακήρυξη των υποψηφίων από τα αρμόδια δικαστήρια και στις 12 μέρες, λήγει η επίδοση στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου των δηλώσεων για την κατάρτιση των συνδυασμών.
Τη 14η ημέρα από την έναρξη της προεκλογικής περιόδου γίνεται η ανακήρυξη των συνδυασμών από το Α΄ Τμήμα του Άρειου Πάγου, ενώ την 15η μέρα λήγει η προθεσμία για την κλήρωση ή τον διορισμό από τα αρμόδια δικαστήρια των μελών των εφορευτικών επιτροπών και των αναπληρωματικών.
Εκείνη την ημέρα αναμένουμε την κρίσιμη απόφαση του Αρείου Πάγου για την συμμετοχή ή μη των κομμάτων με όλα τα φώτα να πέφτουν στο κόμμα του Ηλία Κασιδιάρη. Υπενθυμίζεται ότι η Ελληνική Βουλή έχει ψηφίσει μια σειρά από νομοθετικές ρυθμίσεις ώστε να αποτραπεί η κάθοδος του καταδικασμένου πρωτόδικα για βαρύτατα εγκλήματα.
Τι σημαίνει απλή αναλογική
Στις εκλογές της 21ης Μαΐου θα ψηφίσουμε με το σύστημα της απλής αναλογικής.
Βάσει του εκλογικού νόμου που ψήφισαν ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ και θα διεξαχθούν οι εκλογές, ισχύει η κατάργηση του «μπόνους» των 50 εδρών για το πρώτο κόμμα ενώ παραμένει το εκλογικό όριο του 3% για είσοδο στη Βουλή.
Προκειμένου να υπάρξει πλειοψηφία 151 εδρών θα χρειαστεί ένα ποσοστό της τάξης του 48% περίπου (ανάλογα με τη μη αντιπροσωπευόμενη ψήφο, δηλαδή το ποσοστό των κομμάτων που έμειναν εκτός Βουλής).
«Για τον καθορισμό των εδρών που δικαιούται κάθε εκλογικός σχηματισμός, το σύνολο των ψήφων που συγκέντρωσε στην Επικράτεια πολλαπλασιάζεται με τον αριθμό 300», αναφέρει στον εκλογικό νόμο 4406/2016.
Αν πάρουμε ως παράδειγμα το εκλογικό αποτέλεσμα του 2019 τότε τα κόμματα που μπήκαν στη Βουλή θα μοιράζοντας τις έδρες ως εξής:
ΝΔ: 39,85% – 130 ΕΔΡΕΣ
ΣΥΡΙΖΑ: 31,53% – 103 ΕΔΡΕΣ
ΠΑΣΟΚ: 8,1 % – 27 ΕΔΡΕΣ
ΚΚΕ: 5,3% – 17 ΕΔΡΕΣ
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ 3,7% – 12 ΕΔΡΕΣ
ΜΕΡΑ 25% : 3,44% – 11 ΕΔΡΕΣ
Τι ισχύει με τις Διερευνητικές εντολές
Σύμφωνα με το Σύνταγμα «αν κανένα κόμμα δεν διαθέτει την απόλυτη πλειοψηφία, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παρέχει στον αρχηγό του κόμματος που διαθέτει τη σχετική πλειοψηφία διερευνητική εντολή για να διακριβωθεί η δυνατότητα σχηματισμού Kυβέρνησης που να απολαμβάνει την εμπιστοσύνη της Bουλής.
Αν δεν διαπιστωθεί αυτή η δυνατότητα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παρέχει διερευνητική εντολή στον αρχηγό του δεύτερου σε κοινοβουλευτική δύναμη κόμματος και εάν δεν τελεσφορήσει και αυτή, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δίνει διερευνητική εντολή στον αρχηγό του τρίτου σε κοινοβουλευτική δύναμη κόμματος.
Kάθε διερευνητική εντολή ισχύει για τρεις ημέρες.
Αν οι διερευνητικές εντολές δεν τελεσφορήσουν, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας καλεί τους αρχηγούς των κομμάτων και, αν επιβεβαιωθεί η αδυναμία σχηματισμού Kυβέρνησης που να έχει την εμπιστοσύνη της Bουλής, επιδιώκει το σχηματισμό Kυβέρνησης από όλα τα κόμματα της Bουλής για τη διενέργεια εκλογών και σε περίπτωση αποτυχίας αναθέτει στον Πρόεδρο του Συμβουλίου της Eπικρατείας ή του Aρείου Πάγου ή του Eλεγκτικού Συνεδρίου το σχηματισμό Kυβέρνησης, όσο το δυνατόν ευρύτερης αποδοχής, για να διενεργήσει εκλογές, και διαλύει τη Bουλή»
Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι η διαδικασία θα διαρκέσει το ανώτερο από τις 22 Μαΐου μέχρι τις 31 του μήνα.
Οι δεύτερες κάλπες
Αν γίνει πράξη το πιθανότερο σενάριο τα κόμματα να μην τα βρουν μετά τις εκλογές της απλής αναλογικής τότε θα στηθούν δεύτερες κάλπες το αργότερο μέχρι την Κυριακή 2 Ιουλίου. Πιθανή ημερομηνία είναι και η 25η Ιουνίου.
Και αυτό γιατί η Βουλή θα πρέπει να συγκροτηθεί σε σώμα με τους εκλεγμένους βουλευτές να ορκίζονται για λίγες ώρες και μετά η Βουλή να διαλύεται. Εκτιμάται ότι η Βουλή θα συγκληθεί στις αρχές Ιουνίου, θα γίνει η εκλογή του νέου προεδρείου και άμεσα θα θυροκολληθεί το Προεδρικό Διάταγμα διαλύσεώς της.
Οι δεύτερες εκλογές θα διεξαχθούν με το εκλογικό σύστημα της ενισχυμένης αναλογικής που δίνει μπόνους 40 εδρών στο πρώτο κόμμα.
Πώς θα εκλεγούν οι βουλευτές
Στις πρώτες εκλογές οι βουλευτές θα εκλεγούν με τον παραδοσιακό τρόπο, μέσω της σταυροδοσίας των ψηφοφόρων.
Στις δεύτερες όμως, θα υπάρξει η λεγόμενη λίστα, όπου οι ψηφοφόροι θα ψηφίσουν μόνο κόμμα και δεν θα χρειάζεται να «σταυρώσουν» υποψηφίους. Οι εκλεγμένοι βουλευτές θα προκύψουν μέσα από την σχετική σειρά της λίστας.
Οι τρεις επιλογές για υπηρεσιακό πρωθυπουργό
Σε περίπτωση που δεν προκύψει κυβέρνηση στις πρώτες εκλογές τότε η Πρόεδρος της Δημοκρατίας καλείται να επιλέξει τον υπηρεσιακό πρωθυπουργό.
Σύμφωνα με τις συνταγματικές διατάξεις αυτός/ή προέρχεται εκ των τριών Ανωτάτων δικαστηρίων της χώρας, δηλαδή του Αρείου Πάγου, του Συμβουλίου της Επικρατείας ή του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Σήμερα πρόεδρος του Αρείου Πάγου είναι η Μαρία Γεωργίου, πρόεδρος του Συμβουλίου Επικρατείας η Ευαγγελία Νίκα και πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου ο Ιωάννης Σαρμάς.
Το σενάριο της τρίτης κάλπης και οι αυτοδιοικητικές εκλογές
Στο ενδεχόμενο να μην υπάρξει κυβέρνηση ούτε στις δεύτερες εκλογές οι διαδικασίες θα επαναληφθούν όπως αναφέρθηκαν παραπάνω.
Εδώ η ημερομηνία των εκλογών θα εξαρτηθεί από τις ημέρες που θα χρειαστεί για τις διερευνητικές εντολές αλλά και τις κοινοβουλευτικές διαδικασίες. Εκτιμάται ότι και τα τρία κόμματα θα εξαντλήσουν το τριήμερο, οπότε η διάλυση της Βουλής θα γίνει περίπου στις 25 Ιουλίου με τις επόμενες κάλπες να οριοθετούνται στα τέλη Αυγούστου με αρχές Σεπτέμβρη.
Το ενδεχόμενο τρίτης εκλογικής αναμέτρησης μπορούν να επηρεάσουν και τις αυτοδιοικητικές εκλογές που είναι θεσμοθετημένες για τις 8 Οκτωβρίου του 2023. Μια πιθανή μετάθεσή τους είτε για 1-2 μήνες είναι το πιθανότερο σενάριο αλλά δεν θα απέκλειε κανείς το ενδεχόμενο να μεταφερθούν τον Μάιο του 2024 μαζί με τις ευρωεκλογές.