Πόσο ακόμη θα αντέξει η Κούβα;

Θυμάμαι τα λόγια φίλου, κραταιού Ισπανού επιχειρηματία, πριν είκοσι περίπου χρόνια, που μου έλεγε ότι η “εκποίηση” της Κούβας στα ισπανικά συμφέροντα είχε ήδη ξεκινήσει. “Γρήγορα, πριν μας προλάβουν οι Αμερικανοί…”, έλεγε χαρακτηριστικά. Είκοσι χρόνια μετά, τα λόγια του μοιάζουν προφητικά, αφού όλα δείχνουν ότι με τη νέα διεθνή τάξη πραγμάτων αναπόδραστα οδηγούμαστε εκεί. Δύσκολα βέβαια να πιστέψεις ότι μια δημοκρατική Κούβα θα κατέληγε στην οικονομική αγκάλη της Ισπανίας, που την απώλεσε πριν 130 χρόνια σε εκείνον τον “υπέροχο μικρό πόλεμο” με τους Αμερικανούς, αν και η σημερινή επί του εδάφους πραγματικότητα δικαιώνει τον φίλο μου, αφού συνεχίζεται η επενδυτική ισπανική πρωτοκαθεδρία στη νήσο, με Κίνα και Καναδά ν’ ακολουθούν κατά πόδας. Για πόσο όμως ακόμη;

Όλα ξεκίνησαν να δρομολογούνται προ εικοσαετίας. “Να μας βρουν οι Αμερικανοί εγκατεστημένους ήδη εκεί”, έλεγε ο φίλος μου. Τότε που ανήμπορος ο Φιντέλ μπαινόβγαινε στα νοσοκομεία και η νομενκλατούρα του νησιού με επικεφαλής τον Ραούλ διαφέντευε τις τύχες μιας αιμορραγούσας οικονομίας με ημίμετρα ψευδο-φιλελευθεροποίησης κρατώντας την Κούβα ζωντανή. “Διασωληνωμένη”, αλλά ζωντανή. Χάριν, κυρίως, στην ενεργειακή βοήθεια των ιδεολογικών συντρόφων της στην Βενεζουέλα, του συνταγματάρχη Chavez αρχικά και του δεινοπαθούντος στις μέρες μας Maduro στη συνέχεια, μιας κι η παραδοσιακή αρωγός Μόσχα είχε τους δικούς της πονοκεφάλους και προτεραιότητες εκείνη την εποχή. Ήταν η γνωστή συμφωνία “oil for doctors”, δηλ. δωρεάν σχεδόν πετρέλαιο στη Κούβα, με αντάλλαγμα χιλιάδες επαγγελματίες υγείας (γιατροί, νοσοκόμοι), αλλά και στρατιωτικούς πράκτορες ασφαλείας κι εκπαιδευτικούς, που η Αβάνα έστελνε γενναιόδωρα στη Βενεζουέλα.

Τα χρόνια πέρασαν, οι κουβανο-αμερικανικές σχέσεις πέρασαν από σαράντα κύματα, από την απόλυτη εχθρότητα (Bush, Trump I) σε πνεύμα προσέγγισης (Obama, λιγότερο Βiden), για να έλθουμε στις μέρες μας στη δεύτερη θητεία Trump που σηματοδοτεί ουσιαστικά την επιστροφή στην πολλή σκληρή γραμμή κι εκδηλώνεται όχι με απ’ ευθείας αντιπαράθεση, αλλά με τρόπο υβριδικό δηλ. οικονομικό στραγγαλισμό της νήσου διά κλεισίματος της βενεζολάνικης πετρελαϊκής στρόφιγγας. Με άλλα λόγια, την επιδίωξη οικονομικής ασφυξίας, με στόχο την “αναγκαστική αποσωλήνωση του προθανάτιου ασθενούς”. Ολα αυτά σε μια εποχή δραματικής απομόνωσης της Αβάνας μπροστά στα μάτια των ανήμπορων πλέον καθιερωμένων της συμμάχων, με την παραγωγή πετρελαίου της Βενεζουέλας να κυμαίνεται σε ιστορικά χαμηλά και τις διεθνείς τιμές του καυσίμου να βρίσκονται σε πτωτική πορεία. Επί πλέον, με την Κούβα να αντιμετωπίζει τη χειρότερη οικονομική και κοινωνική κρίση στην ιστορία της συνεπεία των αμερικανικών κυρώσεων, των κατάλοιπων της πανδημίας συν την “αποστράγγιση” γιατρών της από το εθνικό σύστημα υγείας.

Τελικά καταλήξαμε στις μέρες μας σε μια αλληλεγγύη ξεπερασμένων “επαναστατών” ανάμεσα σε Καράκας κι Αβάνα και στην έμμεση παραδοχή τους ότι το “μοντέλο” ειναι πλέον θνησιγενές, αν κρίνει κανείς με γνώμονα την ευκολία με την οποία ενστερνίζονται τους νέους τους ρόλους υπό την καθοδήγηση του “αγριεμένου” Θείου Σαμ… Από τη μια οι επίγονοι ιδεολογικοί εκπρόσωποι του Τσαβισμού, η αντιπρόεδρος “παντός καιρού” Delcy Rodriguez και ο “αόρατος” ισχυρός άνδρας του καθεστώτος Diosdado Cabello, και από την άλλη ο Κουβανός Πρόεδρος Diez-Canel, “βιτρίνα” του σκληρού καστρικού κατεστημένου, που σπεύδει πρωτοβούλως να δηλώσειι έτοιμος να διαπραγματευθεί με την Ουάσιγκτον ένα deal που θα άνοιγε τον δρόμο σε μια νέα εποχή στις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών…

Με την επί του εδάφους κατάσταση, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί ο κόσμος γύρω μας, και με την κυβέρνηση της Κούβας να δείχνει ανοικτή σε διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, ενισχύεται ολοένα και περισσότερο η άποψη ότι το καθεστώς, όπως το γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, πλησιάζει στο τέλος του ιστορικού του κύκλου.

Κατά τα φαινόμενα, το πιθανότερο είναι ότι οδηγούμαστε σε μια εξέλιξη σύμφωνα με το προηγούμενο της Βενεζουέλας, χωρίς όμως κάποια αιματηρή επέμβαση, αλλά μέσα από μεθοδεύσεις και διδάγματα της προσφατης εμπειρίας, με τα πράγματα να εξελίσσονται νομοτελειακά προς “τέλος εποχής”, σύμφωνα και με όσα ορίζει το “Δόγμα Τραμπ” στη βάση της νεοεξαγγελθείσας Στρατηγικής Εθνικής Ασφαλείας για πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο.

Το μεγάλο στοίχημα της Κούβας τόχει αναλάβει ήδη από την πρώτη θητεία του προσωπικά ο ίδιος ο Τραμπ, που θέλει πλέον να τελειώνει πριν τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Δίπλα του του ο κουβανικής καταγωγής ΥΠΕΞ Marco Rubio διακαώς επιθυμεί να διασυνδέσει την υστεροφημία του με το ιστορικό ορόσημο κατάρρευσης του καθεστώτος στα πατρώα εδάφη, στηριζόμενος στη μεγάλη δύναμη των ομοεθνών υποστηρικτών του στη Φλόριντα κι επέκεινα, προκειμένου να εξασφαλίσει την μελλοντική του εκλογή ως 48ος Πρόεδρος των ΗΠΑ.

Οι πληροφορίες συγκλίνουν ότι ένας άλλος Castro, o Alejandro Castro, γιος του Raúl κι ανεψιός του Fidel, φέρεται ως εκλεκτός της Ουασιγκτων να επωμισθεί, κατά το πρότυπο της Delcy, το ρόλο μιας ελεγχόμενης μετάβασης και το μεταρρυθμιστικό έργο μιας νέας Κούβας. Αν και περισσότερο πραγματιστής και επιβιωστής, παρά μεταρρυθμιστής, ο Alejandro επιλέγεται λόγω του επιβεβαιωμένου track record με τις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ (ήταν ο διαπραγματευτής στις συνομιλίες με την Administration Obama για εξομάλυνση των διμερών διπλωματικών σχέσεων προ δεκαετίας περίπου). Ο μόνος για την Ουάσιγκτων που εγγυάται επί του παρόντος μια γρήγορη και ασφαλή μετάβαση με αποφυγή χάους.

Όπως και νάχει πάντως, η περίοδος που ανοίγεται μπροστά μας δείχνει ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για το ενδεχόμενο οριστικού τέλους του προπύργιου του υπαρκτού σοσιαλισμού στο μαλακό υπογάστριο των ΗΠΑ. Αν αυτό επισυμβεί, πέρα από τα άμεσα κομματικά ωφέλη για τον Τραμπ, θα σημάνει μια τεράστια γεωπολιτική και ιδεολογική νίκη επί του ιστορικού εχθρού και το τέλος του κομμουνισμού στην αμερικανική ήπειρο. Θα οδηγήσει κατά πάσα βεβαιότητα στη μείωση της ρωσικής/κινεζικής επιρροής στην αμερικανική γειτονία, στη σημαντικη πτώση της μετανάστευσης και σε μοναδικές οικονομικο-επενδυτικές ευκαιρίες, κυρίως για κουβανικά κεφάλαια καιροσκόπων εξορίστων στο Μαϊάμι, αλλά και σε διεκδικήσεις περιουσιών. Για την Ισπανία , και κατ’ επέκταση την ΕΕ που κρατούσε επί πολλά χρόνια μια “εποικοδομητική εμπλοκή” με το καθεστώς, η αλλαγή θα σήμαινε επιβράβευση της σκληρής αμερικανικής (τραμπικής) γραμμής κι ενδεχομένως νέες τριβές με τις ΗΠΑ, με τις ισπανικές (κι ευρωπαϊκές) εταιρίες να χάνουν το σημερινό “πλεονέκτημα έδρας” και το προνομιακό μερίδιο αγοράς που για πάνω από είκοσι χρόνια διατηρούσαν, όπως διορατικά προμήνυε ο φίλος μου…

Αναρωτιέται λοιπόν εύλογα κανείς, πόσο ακόμη η Κούβα θα συνεχίσει να πηγαίνει αντίθετα στο ρεύμα, σ’ έναν κόσμο που έχει τόσο δραματικά αλλάξει; Ακόμη και το ρομαντικό στοιχείο που για χρόνια πολλά έλκυε εκατομμύρια τουριστών προκειμένου να ζήσουν από κοντά την παραδοξότητα ενός ζωντανού “απολιθώματος” έχει δώσει πλέον τη θέση του σ’ έναν διαρκώς συρρικνούμενο τουρισμό οίκτου και συμπόνοιας απέναντι σε έναν καταταλαιπωρημένο λαό. Το πόσο “ώριμο φρούτο” είναι για τα αμερικανικά συμφέροντα η Κούβα στη σημερινή συγκυρία θα φανεί στη πορεία, υπό το γεωπολιτικό “βαρομετρικό” στη περιοχή. Η ενεργειακή ασφυξία που σήμερα πνίγει το νησί μοιάζει, πάντως, περισσότερο από ποτέ, σε πρελούδιο μιας βασανιστικής πορείας προς ολική κατάρρευση του καθεστώτος. “Hasta la victoria”, με αντεστραμμένους τη φόρα αυτή πρωταγωνιστές. Ίδωμεν…