Ποια είναι η σωστή ηλικία για να αποκτήσει ένα παιδί smartphone;

Τα smartphones έχουν γίνει καθημερινή συνήθεια των παιδιών, με το 91% των 11χρονων παγκοσμίως, να έχουν στην κατοχή τους τουλάχιστον ένα. Χάνουν, όμως, χωρίς κινητό τηλέφωνο ή βιώνουν εκπληκτικά οφέλη από αυτό; Πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο δίλημμα. Πρέπει ένα παιδί να έχει smartphone ή πρέπει να μένει μακριά από αυτές τις συσκευές, όσο γίνεται περισσότερο;

Επιμέλεια: Δημήτρης Ευαγγελίδης

Όλοι οι γονείς, θα μπορούσαν να θεωρήσουν ότι το smartphone είναι ένα σύγχρονο «Κουτί της Πανδώρας», το οποίο έχει τη δυνατότητα να εξαπολύει όλα τα κακώς κείμενα του κόσμου μέσα στην υγιή ζωή των παιδιών τους.

Όλες οι δημοσιεύσεις και οι έρευνες που αναφέρονται στις πιθανές επιπτώσεις της χρήσης κινητού τηλεφώνου και μέσων κοινωνικής δικτύωσης από τα παιδιά, είναι αρκετές για να κάνουν τον καθένα να θέλει να εξαιρεθεί από αυτά. Ακόμη και οι celebrities δεν έχουν ανοσία σε αυτό το σύγχρονο γονικό πρόβλημα, όπως για παράδειγμα η ίδια η Μαντόνα, η οποία δήλωσε πως μετάνιωσε που έδωσε στα μεγαλύτερα παιδιά της κινητά τηλέφωνα, στην ηλικία των 13 ετών.

Από την άλλη και οι ίδιοι οι ενήλικες διαθέτουν ένα smartphone, που το θεωρούν απαραίτητο εργαλείο για την καθημερινή τους ζωή – από τα ηλεκτρονικά μηνύματα και τις ηλεκτρονικές αγορές, μέχρι τις βιντεοκλήσεις και τα οικογενειακά άλμπουμ φωτογραφιών.

Κίνδυνοι και οφέλη

Υπάρχουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα, σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των smartphones και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στα παιδιά και τους εφήβους, αλλά οι υπάρχουσες έρευνες παρέχουν ορισμένα στοιχεία σχετικά με τους κύριους κινδύνους, καθώς και τα οφέλη τους.

Ειδικότερα, ενώ δεν υπάρχουν γενικά στοιχεία που να δείχνουν ότι η κατοχή τηλεφώνου ή η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι επιβλαβής για την ευημερία των παιδιών γενικά, αυτό μπορεί να μην είναι όλη η αλήθεια. Οι περισσότερες έρευνες μέχρι στιγμής, επικεντρώνονται σε εφήβους και όχι σε μικρότερες ηλικιακές ομάδες και δείχνουν ότι υπάρχουν συγκεκριμένες αναπτυξιακές φάσεις, όπου τα παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο από αρνητικές επιπτώσεις.

Στοιχεία από την Ofcom, τη ρυθμιστική αρχή επικοινωνιών του Ηνωμένου Βασιλείου, δείχνουν ότι η συντριπτική πλειοψηφία των παιδιών εκεί, αποκτούν smartphone μέχρι την ηλικία των 11, με τη χρήση να αυξάνεται από 44% -στην ηλικία των 9 ετών- σε 91% στην ηλικία των 11. Στις ΗΠΑ, το 37% των γονέων, παιδιών ηλικίας από 9 έως 11 ετών, δηλώνουν ότι το καθένα έχει το δικό του smartphone. Επίσης, σε μία ευρωπαϊκή μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε 19 χώρες, έδειξε πως το 80% των παιδιών, ηλικίας από 9 έως 16 ετών, χρησιμοποιεί ένα smartphone για να μπαίνει στο διαδίκτυο, καθημερινά ή σχεδόν καθημερινά.

Μία ακόμη ευρωπαϊκή έκθεση, σχετικά με τη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας από παιδιά, ηλικίας έως οκτώ ετών, διαπίστωσε ότι είχε «περιορισμένη ή καθόλου αντίληψη των διαδικτυακών κινδύνων» όταν πρόκειται για τις επιζήμιες επιπτώσεις της χρήσης των smartphones και των εφαρμογών κοινωνικής δικτύωσης, στις οποίες έχουν πρόσβαση μέσω αυτών. Για μεγαλύτερης ηλικίας παιδιά, δεν υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία.

Επειδή, υπάρχουν παιδιά που όντως δυσκολεύονται από τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ή ορισμένων εφαρμογών, γι’ αυτό είναι πολύ σημαντικό οι γονείς να είναι ευαισθητοποιημένοι και να προσφέρουν την κατάλληλη υποστήριξη.

Από την άλλη πλευρά, για ορισμένους και ειδικά νέους ανθρώπους, το κινητό τηλέφωνο μπορεί να γίνει σανίδα σωτηρίας, προκειμένου να μπορούν να βρουν μια νέα μορφή πρόσβασης και κοινωνικής δικτύωσης με άλλα άτομα.

«Φανταστείτε ότι είστε ένας έφηβος που ανησυχεί ότι η ζωή σας πάει στραβά ή ότι η σεξουαλικότητά σας δεν είναι ίδια με αυτή των φίλων σας ή ότι ανησυχείτε για την κλιματική αλλαγή, τη στιγμή που οι ενήλικες γύρω σας βαριούνται», αναφέρει η Sonia Livingstone, καθηγήτρια κοινωνικής ψυχολογίας στο London School of Economics στο Ηνωμένο Βασίλειο και συν-συγγραφέας του βιβλίου Parenting for a Digital Future. Ως επί το πλείστο, πάντως, όταν χρησιμοποιούν το τηλέφωνό τους για επικοινωνία, τα παιδιά μιλούν με φίλους και συγγενείς τους.

Στην πραγματικότητα, ενώ τα smartphones συχνά κατηγορούνται για το γεγονός, ότι τα παιδιά περνούν λιγότερο χρόνο στην ύπαιθρο εξαιτίας τους, μία δανέζικη μελέτη -σε παιδιά ηλικίας 11 έως 15 ετών- ανέδειξε ότι τα κινητά τηλέφωνα στην πραγματικότητα, δίνουν στα παιδιά μία ανεξάρτητη κινητικότητα, αυξάνοντας την αίσθηση ασφάλειας των γονέων. Τα παιδιά δήλωσαν ότι με τα smartphones, βελτίωσαν την εξωτερική εμπειρία τους, μέσω της ακρόασης διαφόρων ειδών μουσικής και της επικοινωνίας με τους γονείς και τους φίλους τους.

Ηλικιακός παράγοντας

Αναλύοντας δεδομένα από περισσότερους από 17.000 συμμετέχοντες, ηλικίας μεταξύ 10 και 21 ετών, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μεγαλύτερη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στις ηλικίες 11 έως 13 ετών για τα κορίτσια και 14 έως 15 ετών για τα αγόρια, προέβλεπε χαμηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή ένα χρόνο αργότερα. Ισχύει και το αντίστροφο, πως η χαμηλότερη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε αυτό το ηλικιακό φάσμα, προέβλεπε υψηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή το επόμενο έτος.

Αυτό ευθυγραμμίζεται με το γεγονός, ότι τα κορίτσια τείνουν να περνούν την εφηβεία τους νωρίτερα από τα αγόρια -όπως αναφέρουν οι ερευνητές- αν και δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία για να διαπιστωθεί ότι αυτή είναι η αιτία της διαφοράς στο χρονοδιάγραμμα. Ένα άλλο ζήτημα εμφανίστηκε και στην ηλικία των 19 ετών, τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες συμμετέχοντες, περίπου την εποχή, δηλαδή, που πολλοί φεύγουν από το πατρικό τους.

Αυτό συμβαίνει γιατί κατά τη διάρκεια της εφηβείας, ο εγκέφαλος αλλάζει μαζικά και αυτό μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι άνθρωποι ενεργούν και αισθάνονται, συμπεριλαμβανομένων των αλλαγών, που τους καθιστούν πιο ευαίσθητους στις κοινωνικές σχέσεις τους.

Εκτός από την ηλικία και άλλοι παράγοντες θα μπορούσαν να επηρεάσουν τον αντίκτυπο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στα παιδιά και τους εφήβους, αλλά οι ερευνητές τώρα αρχίζουν να διερευνούν αυτές τις ατομικές διαφορές.

Ταιριάζει το smartphone στο παιδί και στην οικογένεια;

Ενώ η έρευνα μπορεί να δώσει τροφή για σκέψη, στις οικογένειες που αποφασίζουν αν θα αγοράσουν στο παιδί τους ένα smartphone, δεν μπορεί να προσφέρει συγκεκριμένες απαντήσεις στο ερώτημα «πότε;». Το βασικό που πρέπει να θέσουν οι γονείς, είναι: «Ταιριάζει στο παιδί και στην οικογένεια;»

Για πολλούς γονείς, η αγορά ενός τηλεφώνου στο παιδί τους είναι μία πρακτική απόφαση. Μπορεί, επίσης, να θεωρηθεί ως ένα ορόσημο στο δρόμο προς την ενηλικίωση. «Νομίζω ότι τους δίνει μία αίσθηση ανεξαρτησίας και ευθύνης», λέει η Anja Stevic, ερευνήτρια στο τμήμα επικοινωνίας του Πανεπιστημίου της Βιέννης στην Αυστρία.

«Αυτό είναι σίγουρα κάτι που οι γονείς πρέπει να εξετάσουν: είναι τα παιδιά τους σε ένα στάδιο όπου είναι αρκετά υπεύθυνα, ώστε να έχουν τη δική τους συσκευή;».

Ένας παράγοντας που δεν πρέπει να παραβλέπουν οι γονείς, είναι το πόσο άνετα αισθάνονται με το γεγονός ότι το παιδί τους έχει smartphone. Σε μια μελέτη της Stevic και των συνεργατών της, όταν οι γονείς ένιωθαν έλλειψη ελέγχου στη χρήση του smartphone από τα παιδιά τους, τόσο οι ίδιοι όσο και αυτά, ανέφεραν περισσότερες συγκρούσεις. Αξίζει, ωστόσο, να αναφερθεί, ότι η κατοχή ενός smartphone δεν χρειάζεται να ανοίγει τις πύλες και σε κάθε διαθέσιμη εφαρμογή ή σε κάθε παιχνίδι.

Οι γονείς, επίσης, θα μπορούσαν να περνούν χρόνο παίζοντας παιχνίδια με τα παιδιά τους, για να βεβαιωθούν ότι είναι ευχαριστημένα με το περιεχόμενο ή ακόμα, να διαθέσουν χρόνο, για να εξετάσουν μαζί τι υπάρχει στο κινητό τηλέφωνο. Όταν, όμως, θέτουν κανόνες στο σπίτι για τη χρήση του smartphone -όπως το να μην κρατούν τα παιδιά το κινητό τηλέφωνο στο υπνοδωμάτιο κατά τη διάρκεια της νύχτα- θα πρέπει πρώτα, να εξετάσουν με ειλικρίνεια τη δική τους χρήση του smartphone.

Ακόμη και τα πολύ μικρά παιδιά μαθαίνουν από τη χρήση του κινητού τηλεφώνου των γονιών τους. Μία ευρωπαϊκή έκθεση σχετικά με τη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας, από παιδιά ηλικίας από τη γέννησή τους έως την ηλικία των οκτώ ετών, διαπίστωσε ότι αυτό το ηλικιακό γκρουπ, είχε ελάχιστη ή καθόλου επίγνωση των κινδύνων και ότι τα παιδιά συχνά αντανακλούσαν τη χρήση της τεχνολογίας από τους γονείς τους. Ορισμένοι γονείς ανακάλυψαν μάλιστα -κατά τη διάρκεια της μελέτης- ότι τα παιδιά γνώριζαν τους κωδικούς πρόσβασης των συσκευών τους και έτσι μπορούσαν να έχουν ανεξάρτητη πρόσβαση σε αυτές.

Τελικά, το πότε θα αγοραστεί ένα smartphone για ένα παιδί, είναι μία απόφαση αξίας για τους γονείς. Για κάποιους, η σωστή απόφαση θα είναι να μην αγοράσουν καθόλου. «Τα παιδιά που έχουν αρκετή αυτοπεποίθηση και είναι κοινωνικά, θα βρουν λύσεις και θα είναι μέρος της ομάδας», αναφέρει η Livingstone. «Εξάλλου, η κοινωνική τους ζωή είναι, κυρίως, στο σχολείο».

Στην πραγματικότητα, το να μάθουν να αντιμετωπίζουν το φόβο ότι χάνουν κάτι που νιώθουν, επειδή δεν έχουν κινητό τηλέφωνο, θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμο μάθημα για τους μεγαλύτερους εφήβους, όταν αναπόφευκτα αγοράσουν ένα για τον εαυτό τους και πρέπει να μάθουν πώς να θέτουν όρια.

«Το πρόβλημα με το φόβο της απώλειας είναι πως δεν έχει τέλος, οπότε όλοι πρέπει να μάθουν να τραβούν κάπου μία γραμμή», επισημαίνει η Livingstone και καταλήγει, «Διαφορετικά, απλά θα κάνουν όλοι απλό scrolling 24/7».