Η επιστροφή του Κέντρου και η ολλανδική στροφή μετά τον λαϊκισμό

Η Ολλανδία έκανε μια ηχηρή πολιτική στροφή. Δύο χρόνια μετά τη θριαμβευτική άνοδο του Γκέερτ Βίλντερς και τον βραχύβιο πειραματισμό με μια δεξιά κυβέρνηση υπό τον Ντικ Σχοφ, οι Ολλανδοί ψηφοφόροι αποφάσισαν να επιστρέψουν στο κέντρο. Με βάση τα επίσημα αποτελέσματα των εκλογών της 29ης Οκτωβρίου, το φιλελεύθερο και προοδευτικό κόμμα των Δημοκρατών 66 (D66) του Ρομπ Γιέττεν αναδεικνύεται ισόπαλο με το ακροδεξιό κόμμα της Ελευθερίας (PVV) του Βίλντερς στις 26 έδρες, αλλά πολιτικά καθίσταται ο μεγάλος νικητής. Η Ολλανδία, για πρώτη φορά μετά από δεκαπέντε χρόνια, δείχνει έτοιμη να αφήσει πίσω της τον διχασμό και την πολιτική τοξικότητα.

Η εκλογική έκρηξη του D66, με άνοδο 17 εδρών σε σχέση με το 2023, είναι αποτέλεσμα μιας ευρύτερης κοινωνικής μετατόπισης. Ο 38χρονος Γιέττεν, πρώην υπουργός Κλίματος, κατάφερε να παρουσιάσει το κόμμα του ως αξιόπιστη εναλλακτική απέναντι τόσο στην ακροδεξιά ρητορική του Βίλντερς όσο και στην κόπωση των παραδοσιακών κομμάτων. Με φιλοευρωπαϊκό προσανατολισμό, σαφή πράσινη ατζέντα και ρητορική μετριοπάθειας, ο Γιέττεν συμβόλισε τη «νέα γενιά» της ολλανδικής πολιτικής. Η εκλογική καμπάνια του εξέφρασε αυτήν ακριβώς τη διάθεση επιστροφής στην κανονικότητα, χωρίς να σημαίνει οπισθοχώρηση στις αξίες της προόδου.

Αντίθετα, ο Βίλντερς είδε το κόμμα του να χάνει 11 έδρες και την πολιτική του ορμή να εξανεμίζεται. Η κατάρρευση της κυβέρνησης Schoof–Wilders τον Ιούνιο, ύστερα από εσωτερικές συγκρούσεις για τη μεταναστευτική πολιτική, έπεισε πολλούς Ολλανδούς ότι ο ακροδεξιός λαϊκισμός μπορεί να θριαμβεύσει στις κάλπες, αλλά δεν μπορεί να κυβερνήσει. Το αποτέλεσμα του PVV παραμένει υψηλό, αλλά χωρίς δυναμική εξουσίας. Οι πιθανότητες συμμετοχής του σε οποιονδήποτε νέο κυβερνητικό συνασπισμό θεωρούνται μηδενικές.

Το δεξιό φιλελεύθερο κόμμα VVD του πρώην πρωθυπουργού και νυν γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ Μάρκ Ρούτε, υπό την ηγεσία της Ντιλάν Γιεσιλγκόζ περιορίστηκε στις 22 έδρες, χάνοντας ελαφρά, αλλά διατηρεί ρόλο-κλειδί. Αντίθετα, το χριστιανοδημοκρατικό CDA επέστρεψε εντυπωσιακά στο προσκήνιο με 18 έδρες, κερδίζοντας πάνω από δώδεκα σε σχέση με το 2023, επιβεβαιώνοντας τη διάθεση για «ήπια πολιτική» και θεσμική σταθερότητα. Η κεντροαριστερή συμμαχία των Πράσινων και του Εργατικού Κόμματος (GL–PvdA) υπέστη σημαντική ήττα, περιοριζόμενη στις 20 έδρες και οδηγώντας τον Φρανς Τίμερμανς σε παραίτηση, ένα συμβολικό τέλος για τον πρώην αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Σε επίπεδο συμμαχιών, οι πολιτικοί αναλυτές συγκλίνουν ότι το D66 διαθέτει πλέον την πρωτοβουλία κινήσεων. Ένας τριμερής συνασπισμός D66–VVD–CDA θεωρείται το πιθανότερο σενάριο, με 66 έδρες συνολικά, που μπορούν να συμπληρωθούν είτε από το κεντρώο JA21 είτε από μικρότερους εταίρους για σταθερή πλειοψηφία. Ένα εναλλακτικό σενάριο θα ήταν η συμπερίληψη του GL–PvdA, το οποίο θα εξασφάλιζε άνετη πλειοψηφία αλλά θα προκαλούσε αντιδράσεις από το VVD, που αποκλείει κάθε συνεργασία με τον Τίμερμανς. Όλα δείχνουν ότι το D66 θα ηγηθεί των διαπραγματεύσεων για τον σχηματισμό κυβέρνησης, με τον Ρομπ Γιέττεν ως τον πιθανότερο νέο πρωθυπουργό της Ολλανδίας και τον νεότερο στην ιστορία της χώρας. Οι συνομιλίες αναμένονται να είναι μακρές, σε μια χώρα που η δημόσια διοίκηση μπορεί να λειτουργεί έτσι κι αλλιώς και με υπηρεσιακές κυβερνήσεις ή κυβέρνηση μειοψηφίας.

Σε πολιτικό επίπεδο, το μήνυμα των εκλογών είναι καθαρό. Οι Ολλανδοί απέρριψαν την ατζέντα των άκρων και της πόλωσης. Η ολλανδική κοινωνία, κουρασμένη από δύο χρόνια πολιτικής αστάθειας και διαρκών πολιτισμικών συγκρούσεων, επέλεξε την επιστροφή σε έναν μετριοπαθή ρεαλισμό. Σε μια Ευρώπη που βλέπει την ακροδεξιά να ενισχύεται, από τη Λεπέν στη Γαλλία μέχρι τη Μελόνι στην Ιταλία, η Ολλανδία έστειλε το αντίθετο μήνυμα, ότι ο λαϊκισμός δεν είναι αναπόφευκτος, και η δημοκρατική κουλτούρα του διαλόγου μπορεί να αναγεννηθεί.

Το αποτέλεσμα αυτό έχει ευρωπαϊκή σημασία. Η επιτυχία του D66, ενός ανοιχτά φιλοευρωπαϊκού κόμματος, προσφέρει νέο κύρος στην ατζέντα της Πράσινης Συμφωνίας, της ενίσχυσης της κοινής άμυνας και της μεταρρύθμισης της Ένωσης. Σε μια περίοδο που η Ε.Ε. δοκιμάζεται από την κόπωση, τις ανισότητες και τις πιέσεις της άκρας δεξιάς, η Χάγη δίνει ξανά το παράδειγμα του πολιτικού κέντρου που δεν είναι χλιαρό, αλλά στρατηγικά αναγκαίο.

Η εικόνα των πανηγυρισμών στο Λάιντεν, όπου οι υποστηρικτές του D66 φώναζαν το σύνθημα «είναι εφικτό», συνοψίζει το νέο πολιτικό κλίμα: αισιοδοξία, αυτοπεποίθηση και πίστη σε μια δημοκρατία που μαθαίνει από τα λάθη της. Για την Ολλανδία, αυτό δείχνει πως είναι το τέλος μιας εποχής. Για την Ευρώπη, ίσως μπορεί να γίνει η αρχή μιας άλλης.