Επιστολική ψήφος και ψήφος Ελλήνων του Εξωτερικού: Η κίνηση Μητσοτάκη που επανέφερε την πολιτική στο προσκήνιο

Δίαυλο συναίνεσης με τα κόμματα της αντιπολίτευσης, ανοίγει το Μέγαρο Μαξίμου ξεκινώντας από τη θεσμοθέτηση της επιστολικής ψήφου και για τις εθνικές κάλπες του 2027 μαζί με αναπροσαρμογή του μοντέλου εκπροσώπησης των Ελλήνων του εξωτερικού.

Την ίδια ώρα το κυβερνητικό επιτελείο διαμηνύει ότι παραμένει με κάθε κόστος το ισχύον όριο του 3% για την είσοδο των κομμάτων στη Βουλή και ότι δεν προβλέπονται άλλες παρεμβάσεις στον υφιστάμενο εκλογικό νόμο. Ζητά, με αυτόν τον τρόπο, μια ολική συναίνεση, αφού με τη διατήρηση του 3% δεν αλλάζει ουσιαστικά υπέρ του πρώτου κόμματος το ισχύον σύστημα.

Οι δύο αυτές κινήσεις που έπεσαν στο τραπέζι, ουσιαστικά φέρνουν στο προσκήνιο την πολιτική. Είναι θεμελιώδεις αλλαγές – βήματα προς τα μπροστά, που δίνουν τη δυνατότητα εκπροσώπησης της ομογένειας, αλλά και που, εν δυνάμει, μειώνουν την αποχή, δίνοντας την ευκαιρία σε όσους θέλουν να ψηφίσουν… χωρίς να ξενιτευτούν.

Στη χθεσινή πρώτη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου για τη νέα χρονιά ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης προανήγγειλε ότι θα ξεκινήσει η διαβούλευση για την επέκταση του δικαιώματος της επιστολικής ψήφου στους Έλληνες του εξωτερικού, εγγεγραμμένους στους εκλογικούς καταλόγους, ώστε να μπορούν να ψηφίσουν από τον τόπο διαμονής τους στις επόμενες εθνικές εκλογές. «Είχαμε μιλήσει γι’ αυτό στο παρελθόν, έχει έρθει η ώρα (…) να το υλοποιήσουμε» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο κ. Μητσοτάκης χαρακτήρισε την επιστολική ψήφο «θεσμική μεταρρύθμιση» που «τόλμησε» η κυβέρνηση και υποστήριξε ότι τώρα «έχει έρθει η ώρα να ολοκληρωθεί», υπερβαίνοντας αδυναμίες που διαπιστώθηκαν στο μεσοδιάστημα. Εστίασε ιδίως στο πρακτικό εμπόδιο της φυσικής παρουσίας, επισημαίνοντας ότι η παράλληλη πρόβλεψη για κάλπες στο εξωτερικό δεν διευκόλυνε τελικά πολλούς εκλογείς, επειδή συχνά απαιτούνταν πολύωρες και πολυδάπανες μετακινήσεις για να φτάσουν σε εκλογικό τμήμα. Αντίθετα, εμφανίστηκε να αξιοποιεί –όπως είπε– «τη θετική εμπειρία των ευρωεκλογών» ως βάση για το επόμενο βήμα.

Η κυβερνητική πρόταση, όπως την περιέγραψε, προβλέπει ότι οι εκτός Ελλάδας ψηφοφόροι θα μπορούν να επιλέγουν και συγκεκριμένο εκπρόσωπο, μέσω σταυροδοσίας. Κεντρικό στοιχείο είναι η δημιουργία ειδικής τριεδρικής Περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού, ώστε οι εγγεγραμμένοι εκλογείς εκτός συνόρων «να ψηφίζουν όποιον ή όποια επιθυμούν».

Ο πρωθυπουργός μίλησε για «ουσιαστικά πλήρη ισότητα», επικαλούμενος τη συνταγματική επιταγή, και παρουσίασε την επιλογή ως «σφραγίδα» στο «διαβατήριο» μιας σύγχρονης και ανοιχτής Ελλάδας.  Ταυτόχρονα, ξεκαθάρισε τα όρια της παρέμβασης, επιχειρώντας να αποσυνδέσει τη ρύθμιση από ευρύτερες αλλαγές στο εκλογικό πλαίσιο. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, οι έδρες Επικρατείας επανέρχονται στις 12 όπως ίσχυε από το 1974 έως το 2019. Ταυτόχρονα, έσπευσε να κλείσει τα σενάρια αλλαγής του εκλογικού νόμου λέγοντας ότι «τίποτα δεν αλλάζει» ως προς το εκλογικό σώμα και τις υπόλοιπες περιφέρειες. Επίσης, τόνισε ότι το όριο εισόδου στη Βουλή παραμένει στο 3%.

Αυτά σίγουρα αναμένεται να λειτουργήσουν θετικά, καθώς αδυνατούν το επιχείρημα της αντιπολίτευσης ότι οι αλλαγές γίνονται για να ευνοηθεί το πρώτο κόμμα ή να ανακοπεί η όποια δυναμική των λεγόμενων «μικρών» κομμάτων, κάτι που θα μπορούσε να γίνει με την αύξηση του ποσοστού που θα απαιτούνταν για είσοδο ενός κόμματος στη Βουλή. Αυτό, τώρα, με τις αλλαγές που πρότεινε ο πρωθυπουργός, αποκλείεται.

Στόχος οι 200 ψήφοι και πρόσκληση πέρα από κομματικά τείχη για διάλογο στις 29/1

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Μητσοτάκης στον χαρακτήρα της νέας τριεδρικής περιφέρειας ως πεδίου εσωτερικού ανταγωνισμού που μπορεί να αυξήσει τη συμμετοχή. Περιέγραψε ως «γόνιμο και ουσιαστικό» το γεγονός ότι, σε μια τριεδρική περιφέρεια, οι υποψήφιοι θα διεκδικούν την ψήφο των αποδήμων σε διαφορετικές γεωγραφικές ενότητες, δημιουργώντας –κατά την εκτίμησή του– μεγαλύτερη δυναμική προσέλευσης στην εθνική κάλπη.

Το πολιτικό στοίχημα, ωστόσο, βρίσκεται στην απαιτούμενη αυξημένη πλειοψηφία. Ο πρωθυπουργός γνωστοποίησε ότι έχει ζητήσει από τον υπουργό Εσωτερικών να ξεκινήσει άμεσα διαβούλευση με τα κόμματα και δήλωσε ότι θεωρεί «αυτονόητο» πως θα βρεθούν οι 200 βουλευτές που απαιτεί το Σύνταγμα για την ψήφιση της διάταξης. Επικαλέστηκε, μάλιστα, το γεγονός ότι «κατά καιρούς όλα τα κόμματα έχουν εκφραστεί θετικά» και κάλεσε τις πολιτικές δυνάμεις «με αίσθημα ευθύνης» να συνταχθούν σε μια αλλαγή που χαρακτήρισε όχι μόνο θεσμική, αλλά και «εθνική».

Ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος που επεξεργάζεται διεξοδικά την πρόταση της κυβέρνησης έχει ήδη απευθύνει πρόσκληση προς όλα τα κόμματα που εκπροσωπούνται στη Βουλή για συμμετοχή σε άτυπη διακομματική επιτροπή, με στόχο την αναζήτηση της απαιτούμενης πολιτικής στήριξης. Η συνεδρίαση έχει προγραμματιστεί για την Πέμπτη 29 Ιανουαρίου, στις 11:00, στο υπουργείο Εσωτερικών.

Σύμφωνα με την ενημέρωση του υπουργού Εσωτερικών η διαδικασία που θα ακολουθήσουν όσοι επιλέξουν την επιστολική ψήφο στις εθνικές εκλογές θα είναι ίδια με εκείνη που εφαρμόστηκε στις ευρωεκλογές του 2024.  Η αίτηση θα υποβάλλεται ηλεκτρονικά έως και την επόμενη ημέρα από την προκήρυξη των εκλογών. Λίγες ημέρες μετά την ανακήρυξη των υποψηφίων, οι εκλογείς θα παραλαμβάνουν τους φακέλους ψηφοφορίας. Αφού σημειώσουν την επιλογή τους, θα πρέπει να τους επιστρέψουν στο Κέντρο Διαλογής Επιστολικής Ψήφου έως και την παραμονή των εκλογών, χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση.

Δεν αλλάζει το εκλογικό σώμα

 Το υπουργείο Εσωτερικών επιμένει ότι η ρύθμιση δεν μεταβάλλει το εκλογικό σώμα, καθώς η δυνατότητα επιστολικής ψήφου στις βουλευτικές εκλογές αφορά αποκλειστικά τους εκλογείς που έχουν εκλογικό δικαίωμα και, την ημέρα της κάλπης, βρίσκονται στο εξωτερικό.

Αντίθετα, οι εκλογείς που βρίσκονται εντός Ελλάδας δεν θα μπορούν να αιτηθούν επιστολική ψήφο για τις εθνικές εκλογές. Το δικαίωμα αυτό παραμένει διαθέσιμο για τους πολίτες στην Ελλάδα μόνο στις ευρωεκλογές και στα εθνικά δημοψηφίσματα.

Υπενθυμίζεται ότι στις εθνικές εκλογές του 2023 ψήφισαν 18.203 εκλογείς σε φυσικά εκλογικά τμήματα που συστάθηκαν σε διάφορες χώρες, υπό τους περιορισμούς του ν. 4648/2019, που προέβλεπε –μεταξύ άλλων– κριτήριο διετούς παρουσίας στην Ελλάδα τα τελευταία 20 χρόνια. Οι περιορισμοί ως προς τα κριτήρια συμμετοχής έχουν ήδη αρθεί από το 2023.

ΠΑΣΟΚ: Ναι μεν αλλά

Σαφές «ναι» στην ενίσχυση της συμμετοχής των Ελλήνων του εξωτερικού, αλλά με αυστηρές προϋποθέσεις για τη θεσμική καθαρότητα και την αντιπροσωπευτικότητα του εκλογικού αποτελέσματος, εκπέμπει το ΠΑΣΟΚ απέναντι στην κυβερνητική πρωτοβουλία. Η Χαριλάου Τρικούπη αναμένει να «δει» πρώτον τις εγγυήσεις που θα συνοδεύουν την επιστολική ψήφο ώστε να μην ανοίξει παράθυρο αμφισβήτησης του αποτελέσματος και, δεύτερον, τον τρόπο με τον οποίο θα συγκροτηθεί και θα λειτουργήσει η νέα περιφέρεια των αποδήμων, με αποφυγή ρυθμίσεων που –κατά την εκτίμηση του κόμματος– μπορεί να δημιουργήσουν «αδιαφανείς» συσχετισμούς στην επόμενη Βουλή.

Τον τόνο έδωσε ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ Κώστας Τσουκαλάς σε συνέντευξή του στην ERTNews, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι «το ΠΑΣΟΚ τάσσεται υπέρ της εμβάθυνσης της εκπροσώπησης και της ενίσχυσης της συμμετοχής των Ελλήνων του εξωτερικού στα κοινά, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα τεθεί σε αμφισβήτηση η αντιπροσωπευτικότητα του εκλογικού αποτελέσματος».

Στο επίκεντρο της κριτικής του κ. Τσουκαλά βρίσκεται η εικόνα που σχηματίζεται –όπως είπε– από όσα έχουν γίνει γνωστά έως τώρα για τη μορφή της τριεδρικής περιφέρειας. «Αν κατάλαβα καλά», συνέχισε, «μιλάμε για ένα ενιαίο ψηφοδέλτιο χωρίς κόμματα που μπαίνουν τρεις έδρες». Κατά το ΠΑΣΟΚ, μια τέτοια αρχιτεκτονική δεν είναι απλώς τεχνικό θέμα. Έχει άμεση πολιτική συνέπεια: «Μπορεί να εκλεγούν τρία άτομα χωρίς να ξέρουμε σε ποιο κόμμα ανήκουν» και να καταλήξουμε, όπως προειδοποίησε, σε ένα αποτέλεσμα που «θα αλλοιώνει το συσχετισμό στη Βουλή».

Παράλληλα, η Χαριλάου Τρικούπη αφήνει σαφείς αιχμές για την κυβερνητική μεθοδολογία. «Σημασία, όμως, έχει ο τρόπος με τον οποίο θα έρθουν τα ζητήματα αυτά στη Βουλή από την κυβέρνηση διότι έως τώρα έχει μία τάση να μας αιφνιδιάζει», ανέφερε ο κ. Τσουκαλάς, δείχνοντας ότι το ΠΑΣΟΚ δεν θέλει να βρεθεί προ τετελεσμένων σε μια μεταρρύθμιση που –εκ των πραγμάτων– απαιτεί ευρύτερη πολιτική στήριξη. Και συμπλήρωσε: «Είναι από τα σημεία που το πολιτικό σύστημα μπορεί να βρει συνεννόηση αρκεί να παίζουν όλοι με ανοιχτά χαρτιά».

Η δήλωση αυτή συμπυκνώνει τη στρατηγική της Χαριλάου Τρικούπη: να εμφανιστεί θεσμικά υπεύθυνη και υπέρ της συμμετοχής των αποδήμων, αλλά ταυτόχρονα να «οριοθετήσει» την κυβέρνηση ως προς την καθαρότητα των κανόνων και τη διαφάνεια των επιλογών της.