ΑΦΟΡΜΗ Ο ΧΡΟΝΟΣ: Το τάιμινγκ στην πολιτική – Ο αόρατος παράγοντας εξουσίας

Η πολιτική, λένε, είναι η τέχνη του εφικτού. Όμως, πολλές φορές είναι και η τέχνη της σωστής επιλογής χρονου. «Δεν ήταν σωστό το τάιμινγκ» ακούμε πολύ συχνά στα τηλεοπτικά παράθυρα. Δικαιολογία ή πραγματικότητα; Είναι δηλαδή ένας εύκολος τρόπος για να αποφεύγουν οι πολιτικοί να λάβουν δύσκολες αποφάσεις, ή όντως υπάρχουν εκείνες οι στιγμές που αν γίνει ένα σωστό βήμα στον λάθος χρόνο, αυτό θα έχει αρνητικό αποτέλεσμα αντί για θετικό; Στην Ελλάδα, πολλές αναμετρήσεις, αποφάσεις και αλλαγές ηγεσίας κρίθηκαν όχι μόνο από το περιεχόμενό τους αλλά και από τη στιγμή που συνέβησαν. Ας θυμηθούμε μερικές:

Εκλογή Μπουτάρη

Η εκλογή του επιχειρηματία Γιάννη Μπουτάρη στο δήμο Θεσσαλονίκης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς το σωστό τάιμινγκ μπορεί να μετατρέψει ένα outsider σε νικητή. Ο επιχειρηματίας είχε διεκδικήσει για πρώτη φορά τον δημαρχιακό θώκο το 2006. Τότε αν και είχε στήριξη από το ΠΑΣΟΚ και τους Οικολόγους ηττήθηκε «καθαρά» από τον πανίσχυρο «γαλάζιο» δήμαρχο Βασίλη Παπαγεωργόπουλο.

Μια προσβλητική αποστροφή του λόγου του μακαριστού μητροπολίτη Θεσσαλονίκης κυρίού Άνθιμου στον Γιάννη Μπουταρη ήρθε σε πολύ κακό τάιμινγκ, σπρώχνοντας λίγους αλλά κρίσιμους ψηφοφόρους να μη στηρίξουν τον Κώστα Γκιουλέκα. Ή, πιο σωστά, να υποστηρίξουν Μπουταρη.

Στις εκλογές της 7ης Νοεμβρίου 2010 ο Γιάννης Μπουτάρης καταφέρνει και περνά οριακά στον δεύτερο γύρο με αντίπαλο τον υποψήφιο της ΝΔ που θεωρούνταν φαβορί. Κι εκεί χάνεται το τάιμινγκ για τον «γαλάζιο» υποψήφιο… Στην αναμέτρηση της δεύτερης Κυριακής και έχοντας δεχτεί στήριξη από στελέχη της κεντροαριστεράς και ανεξάρτητους, ο Γιάννης Μπουτάρης επικρατεί του Κώστα Γκιουλέκα με διαφορά μόλις… 349 ψήφων. Ψήφοι αρκετές για να γίνει δήμαρχος και να αλλάξει χέρια ένας δήμος μετά από τις 19 Οκτωβρίου 1986!

Η Ντόρα Μπακογιάννη και οι κρίσιμες στιγμές στη διεκδίκηση της ηγεσίας της ΝΔ

Μετά την ήττα της Νέας Δημοκρατίας στις εκλογές του Οκτωβρίου 2009, ανοίγει ο δρόμος για τη διαδοχή του Κώστα Καραμανλή. Ήταν η στιγμή που πολλοί θεώρησαν ότι «είχε έρθει η ώρα» της Ντόρας Μπακογιάννη. Η Ντόρα, με πετυχημένη θητεία στο υπουργείο Εξωτερικών, υψηλά ποσοστά δημοφιλίας και ισχυρό έρεισμα στον κομματικό μηχανισμό της ΝΔ, θεωρούταν φαβορί. Από την άλλη πλευρά ο Αντώνης Σαμαράς εμφανιζόταν ως το απόλυτο αουτσάιντερ. Αξιοποιησε λοιπον τη μακρά απουσία του από την κεντρική σκηνή και το ελάχιστο πολιτικό κόστος από την διακυβέρνησης Καραμανλή, και επέλεξε να συγκρουστεί ανοιχτά με τους κομματικούς μηχανισμούς.

Αυτό όμως που άλλαξε το παιχνίδι ήταν η διαδικασία εκλογής του προέδρου. Ο Δημήτρης Αβραμόπουλος, υποψήφιος και ο ίδιος, εισηγήθηκε την προσφυγή στη βάση του κόμματος ώστε ο νέος αρχηγός να μην τεθεί υπό αμφισβήτηση. Η Ντόρα Μπακογιάννη, αν και αρχικά επέμεινε στην τήρηση του καταστατικού και στην εκλογή του αρχηγού από το έκτακτο συνέδριο, υπαναχώρησε και συμφώνησε στην εκλογή αρχηγού με κάλπη. Λάθος τάιμινγκ για μια πιο δημοκρατική αλλαγή στο κόμμα για την Μπακογιάννη: Την Κυριακή 29 Νοεμβρίου 2009, 800.000 Νεοδημοκράτες προσέρχονται στις κάλπες και αναδεικνύουν τον Αντώνη Σαμαρά νέο αρχηγό της κεντροδεξιάς παράταξης.

Μια… παλιά ιστορία

«Με μια αγάπη καινούργια / θα χαράξω πορεία. / Εσύ είσαι για μένα / μια παλιά ιστορία» τραγουδούσε ο Στέλιος Καζαντζίδης. Τραγούδι που ταίριαζε απόλυτα στα όσα ένοιωθε στην καρδιά του ο Ανδρέας Παπανδρέου. Στις 22 Οκτωβρίου 1988, ο Ανδρέας επιστρέφει, νικητής, από το Χάρβαρντ. Έχει υποβληθεί σε εγχείρηση ανοικτής καρδιάς και ενώ, λίγο καιρό πριν, όλοι αναζητούσαν τον επόμενο ηγέτη του ΠΑΣΟΚ, εκείνος κατεβαίνει από το αεροπλάνο έτοιμος να κυβερνήσει.

Εκεί, στη μέση της σκάλας, γυρνά προς τα πίσω, βλέπει στην πόρτα του αεροσκάφους τη Δήμητρα Λιάνη και της γνέφει να κατέβουν τα σκαλιά μαζί. Λίγο καιρό αργότερα, η Λιάνη θα προσθέσει στο όνομά της και το επώνυμο Παπανδρέου κι ο ελληνικός λαός, που ως τότε λογιζόταν ιδιαίτερα παραδοσιακός σε θέματα γάμου και οικογένειας, δίνει… συγχωροχάρτι. Σίγουρα το τέλειο τάιμινγκ στην πολιτική σκηνή της χώρας.

Βέβαια, ο Ανδρέας Παπανδρέου πιστώνεται και κακό τάιμινγκ: Τον Απρίλιο του 1989 το ΠΑΣΟΚ δείχνει να καταρρέει. Μονόδρομος για τη χώρα αποτελεί η λιτότητα και η μείωση των δαπανών, με τον Δημήτρη Τσοβόλα, τότε υπουργό Οικονομικών, να είναι έτοιμος για δυσάρεστες ανακοινώσεις. Από ένα μπαλκόνι στο Περιστέρι στις 20 Απριλίου, ο Ανδρέας φωνάζει το περίφημο «Τσοβόλα δωσ’ τα όλα» δύο μήνες, όμως μετά χάνει τις εκλογές.

Το νέο τεύχος είναι εδώ. Δες το τώρα!

Κάποιες φορές το τάιμινγκ δημιουργείται

Μερικές φορές, πάντως, το τάιμινγκ δεν υπάρχει. Δημιουργείται. Μια τέτοια ενέργεια πιστώνεται ο αείμνηστος Κωνσταντίνος Καραμανλής. Στις 24 Ιουλίου 1974, το προεδρικό γαλλικό αεροσκάφος φέρνει στην Ελλάδα τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Είναι 2.05 τα ξημερώματα. Πριν η μέρα χαράξει, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορκίστηκε πρωθυπουργός από τον Αρχιεπίσκοπο Σεραφείμ. Σχηματίζει κυβέρνηση «Εθνικής Ενότητας» από παλαιά και νέα στελέχη της ΕΡΕ, της μετέπειτα ΝΔ, στελέχη της Ένωσης Κέντρου και εκπροσώπων των Νέων Δυνάμεων. Με την πράξη του αυτή, να μην περιμένει όπως ο Κωνσταντίνος να τον καλέσουν αλλά να εμφανιστεί μόνος του, ο Καραμανλής στήνει το σωστό τάιμινγκ για ό,τι θα ακολουθούσε. Κι ενώ με νόμο του Θεμιστοκλή Σοφούλη σε ισχύ από το 1947, το ΚΚΕ και το ΕΑΜ οδηγήθηκαν στην παρανομία, εκείνος ετοιμάζει τη δική του νομοθετική ρύθμιση: Στις 23 Σεπτεμβρίου 1974 προωθεί το νομοθετικό διάταγμα 59/1974 που υπογράφεται από τον ίδιο, τον Αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Γεώργιο Μαύρο και σύσσωμο το υπουργικό συμβούλιο, αλλά και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Στρατηγό Φαίδωνα Γκιζίκη!

Με το διάταγμα αυτό επιτρέπεται ελεύθερα η δημιουργία πολιτικών κομμάτων καθώς και η επαναλειτουργία όσων διαλύθηκαν στο παρελθόν ή η λειτουργία και δράση τους διακόπηκε ή ανεστάλη. Η πράξη του χειροκροτείται από όλες τις πλευρές και, το σωστό τάιμινγκ οδηγεί, λίγο καιρό αργότερα, τον Μίκη Θεοδωράκη να πει το περίφημο «Καραμανλής ή τανκ»…

Το τάιμινγκ που «έβγαλε» αρχηγό τον Κυριάκο Μητσοτάκη

Μετά την ήττα στις εθνικές εκλογές το Γενάρη του 2015 και το «όχι» στο δημοψήφισμα, ο Αντώνης Σαμαράς παραιτήθηκε από την ηγεσία της ΝΔ και προσωρινός πρόεδρος ορίστηκε ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης. Αν και οι εκλογές για την ανάδειξη νέας ηγεσίας είχαν αρχικά προγραμματιστεί για τις 30 Αυγούστου, ο Μεϊμαράκης τελικα παρέμεινε στη θέση του μέχρι την Άνοιξη του 2016. Μετά την δεύτερη συνεχή ήττα του κόμματος στις πρόωρες εκλογές του Σεπτεμβρίου, οι εκλογές για την νέα ηγεσία προγραμματίζονται για τις 22 Νοεμβρίου 2016. Την υποψηφιότητά τους ανακοίνωσαν ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο Απόστολος Τζιτζικώστας, ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης και ο Άδωνις Γεωργιάδης.

Ωστόσο το πρωί της ημέρας της ψηφοφορίας, η κεντρική εφορευτική επιτροπή ανέβαλε τη διαδικασία για τεχνικούς λόγους. Το φιάσκο της ψηφοφορίας που οδήγησε σε προεκλογική κούρσα, περίπου τεσσάρων μηνών, έδωσε την ευκαιρία στον Κυριάκο Μητσοτάκη να αναδείξει την υποψηφιότητά του σε μία φάση που η βάση του κόμματος έψαχνε να κάνει restart. Τελικά ο πρώτος γύρος των εκλογών διεξήχθη στις 20 Δεκεμβρίου 2015. Επειδή κανένας υποψήφιος δεν κατάφερε να συγκεντρώσει το 50% των ψήφων, η εκλογική διαδικασία επαναλήφθηκε στις 10 Ιανουαρίου 2016 ανάμεσα στους Μεϊμαράκη και Μητσοτάκη.

Ο Άδωνις Γεωργιάδης ανακοίνωσε την στήριξή του στην υποψηφιότητα Μητσοτάκη, ενώ ο Απόστολος Τζιτζικώστας ζήτησε από τους ψηφοφόρους του να ψηφίζουν κατά συνείδηση. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έλαβε 52,43% ενώ ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης έλαβε 47,57%.

Ο φόνος Γρηγορόπουλου

Σε «κακό τάιμινγκ» για την τότε κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή ήρθε ο θάνατος του Αλέξη Γρηγορόπουλου, μαθητή 15 ετών, που πυροβολήθηκε εν ψυχρώ από τον ειδικό φρουρό της Ελληνικής Αστυνομίας, Επαμεινώνδα Κορκονέα. Ο Γρηγορόπουλος έπεσε νεκρός στις 6 Δεκεμβρίου του 2008 στα Εξάρχεια. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα την πυροδότηση εκτεταμένων ταραχών, συγκρούσεων και διαδηλώσεων τον Δεκέμβριο του 2008 σε όλη τη χώρα. Το τραγικό γεγονός ήρθε σε μια στιγμή που η κυβέρνηση βαλλόταν για το -λεγόμενο- σκάνδαλο της Ιεράς Μονής Βατοπεδίου, ενώ ερχόταν η λαίλαπα της οικονομικής κρίσης (μόλις είχεκαταρρεύσει η Lehman Brothers).

Μήνες μετα, στην προεκλογική ομιλία του Κώστα Καραμανλή στην πλατεία Αριστοτέλους, για πρώτη φορά ακούστηκε από μπαλκόνι πως θα έπρεπε να ληφθούν σκληρά μέτρα λιτότητας, με τον τότε πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ Γιώργο Παπανδρέου να «πιάνει» το τάιμινγκ και με την περίφημη φράση «λεφτά υπάρχουν» να αλλάζει το κλίμα ξεκάθαρα υπέρ του.

Ενδεχομένως, ο παθητικός χειρισμός των επεισοδίων να «τσαλάκωσε» περαιτέρω την κυβερνητική εικόνα, ο δε φόβος της για νέα κοινωνική έκρηξη την έσπρωξε σε μια σύντομη περίοδο σπάταλης οικονομικής πολιτικής, επιθέτοντας αρνητικά στη διαμόρφωση του ελλείμματος και του δημόσιου χρέους. Κάτι που ο Καραμανλής πλήρωσε λόγω της ευπιστίας όσων ψηφοφόρων αναζητούσαν νέο όραμα για τη χώρα κι όχι την προοπτική λιτότητας.