Έκλειψη ηλίου: Πεινασμένοι δράκοι, θυμωμένοι θεοί και οι μύθοι που αναβιώνουν έως σήμερα

Με τη βεβαιότητα ότι ο ήλιος θα επιστρέψει, εκατομμύρια μάτια θα στραφούν σήμερα στον ουρανό για να δουν την έκλειψη ηλίου. Ένα φαινόμενο που ακριβώς επειδή διαταράσσει την κανονικότητα των ανθρώπων, διαχρονικά τους προκαλεί φόβο, δέος και γεννά προλήψεις και δεισιδαιμονίες.

Κι όσο κι αν οι επιστημονικές εξηγήσεις περί ευθυγραμμισμένου Σύμπαντος έχουν δοθεί, οι μύθοι που για αιώνες ήθελαν την έκλειψη να αποτελεί έναν κακό οιωνό, αναβιώνουν.

Σε πολλούς αρχαίους πολιτισμούς, η έκλειψη ερμηνευόταν ως μια βίαιη επίθεση κατά του ήλιου.Στην αρχαία Κίνα, οι άνθρωποι πίστευαν ότι ένας ουράνιος δράκος καταβρόχθιζε το άστρο, και έβγαιναν στους δρόμους χτυπώντας τύμπανα και κατσαρόλες για να τον τρομάξουν.

Στη σκανδιναβική μυθολογία, δύο λύκοι, ο Σκολ και ο Χάτι, κυνηγούσαν μόνιμα τον Ήλιο και τη Σελήνη, με την έκλειψη να σημαίνει ότι σχεδόν τα είχαν καταφέρει.

Στην αρχαία Ελλάδα, η λέξη «έκλειψη» προέρχεται από το ρήμα εκλείπω (εγκαταλείπω), καθώς θεωρούνταν ότι οι θεοί ήταν οργισμένοι και εγκατέλειπαν την ανθρωπότητα, προμηνύοντας καταστροφές, λιμούς ή τον θάνατο ενός βασιλιά.

Η φυλή Τέβα από το Νέο Μεξικό στις Ηνωμένες Πολιτείες πίστευε ότι μια ηλιακή έκλειψη σηματοδοτούσε έναν θυμωμένο Ήλιο που είχε εγκαταλείψει τους ουρανούς για να πάει στο σπίτι του στον κάτω κόσμο.

Οι Πόμο, ιθαγενείς στις βορειοδυτικές Ηνωμένες Πολιτείες, αφηγούνται την ιστορία μιας αρκούδας που ξεκίνησε μια μάχη με τον Ήλιο και τον δάγκωσε. Μάλιστα, το όνομα των Πόμο για την ηλιακή έκλειψη είναι «Ο Ήλιος δαγκώθηκε από μια αρκούδα». Αφού δάγκωσε τον Ήλιο και έλυσε τη διαμάχη τους, η αρκούδα, όπως λέει η ιστορία, συνάντησε τη Σελήνη και δάγκωσε κι αυτή τη Σελήνη, προκαλώντας μια σεληνιακή έκλειψη . Αυτή η ιστορία μπορεί να ήταν ο τρόπος τους να εξηγήσουν γιατί μια ηλιακή έκλειψη συμβαίνει περίπου 2 εβδομάδες πριν ή μετά από μια σεληνιακή έκλειψη

Οι μύθοι σήμερα

Παρά τα άλματα της επιστήμης σε σύγκριση τουλάχιστον με το παρελθόν, κάποιες δεισιδαιμονίες φαίνεται ότι παραμένουν εντυπωσιακά ζωντανές έως και σήμερα, σε κάποιες περιοχές, κάτι που μπορεί κανείς να διαπιστώσει και με τις σχετικές αναρτήσεις σε πλατφόρμες τύπου Reddit.

Κίνδυνος για τις εγκύους: Μία από τις πιο διαδεδομένες προλήψεις σε κουλτούρες της Λατινικής Αμερικής και της Ινδίας θέλει τις εγκύους να κλείνονται στα σπίτια τους κατά τη διάρκεια του φαινομένου. Η λαϊκή παράδοση υποστηρίζει ότι αν μια έγκυος εκτεθεί στο «αιματηρό» ή σκοτεινό φως, το παιδί μπορεί να γεννηθεί με σημάδια ή δυσμορφίες. Σε κάποιες περιοχές, μάλιστα, οι γυναίκες φορούν ακόμα και σήμερα κόκκινα εσώρουχα, έστω μια κόκκινη κορδέλα ή καρφιτσώνουν μια παραμάνα στα ρούχα τους για προστασία. Άλλωστε, σε πολλούς πολιτισμούς, τα μικρά παιδιά και οι έγκυες γυναίκες καλούνται να παραμείνουν σε εσωτερικούς χώρους κατά τη διάρκεια μιας ηλιακής έκλειψης.

Το «δηλητηριασμένο» φαγητό: Σε παραδοσιακές κοινότητες της Ινδίας, η νηστεία κατά τη διάρκεια της έκλειψης θεωρείται υποχρεωτική. Πιστεύεται ότι ο ήλιος είναι άρρωστος και οι ακτίνες του εκπέμπουν αρνητική ενέργεια, η οποία δηλητηριάζει το μαγειρεμένο φαγητό και το νερό. Έτσι, πολλοί πετούν τα γεύματα που είχαν ετοιμάσει πριν την έκλειψη και καθαρίζουν σχολαστικά τις εστίες τους μετά το πέρας του φαινομένου.

Κακός οιωνός: Η θεωρία ότι οι εκλείψεις «ξυπνούν» τον εγκέλαδο ή προκαλούν ακραία καιρικά φαινόμενα συνεχίζει να ανακυκλώνεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Βέβαια, αν και η βαρυτική έλξη Σελήνης και Ήλιου επηρεάζει τις παλίρροιες, η επιστήμη έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι δεν υπάρχει καμία συσχέτιση ανάμεσα στις εκλείψεις και τους καταστροφικούς σεισμούς.

Τα… φωτεινά σενάρια

Δεν είναι, βέβαια, όλες οι δεισιδαιμονίες που περιβάλλουν τις ηλιακές εκλείψεις καταστροφικές. Στην Ιταλία, για παράδειγμα, πιστεύεται ότι τα λουλούδια που φυτεύονται κατά τη διάρκεια μιας ηλιακής έκλειψης είναι πιο φωτεινά και πιο πολύχρωμα από τα λουλούδια που φυτεύονται οποιαδήποτε άλλη εποχή του χρόνου.

Παράλληλα, η φυλή των Μπαταμαλίμπα στη Δυτική Αφρική, πιστεύει ότι η έκλειψη συμβαίνει επειδή ο Ήλιος και η Σελήνη τσακώνονται μεταξύ τους. Οι άνθρωποι της φυλής βλέπουν αυτό το γεγονός ως μια ευκαιρία για να λύσουν τις δικές τους επίγειες διαφορές, να συγχωρέσουν παλιά μίση και να συμφιλιωθούν, ενθαρρύνοντας τα ουράνια σώματα να κάνουν το ίδιο.